Тимир уьаарыллыыта (үһүс чааьа)
Баба5а баатыр  -    263
Көтөр аал иһигэр уолаттар бойобуой сорудахха баран иһэр буоланнар ,маҥҥай утаа өрүкүнүйэн иһэн биир кэм куугунуур тыаска уйдаран бары саҥата-иҥэтэ суох бэйэлэригэр сөҥөн хааллылар .Уу-чуумпу буола түстэ.Үгүстэр иллэҥ кэми туһанан нуктаан,утуйбутунан бардылар.
Онтон Тимир төттөрүтүн төрүт уута көтөн хаалан, ону-маны эргитэ саныы олордо.Өйө-санаата,толкуйа дойдутун ,балтытын диэки туһаайар.Ол быыһыгар төбөтүгэр араас дириҥ ис хоһоонноох өйдөбүллэр киирэн тахсаллар . Ол курдук киһи бэйэтин олоҕор бэйэтин баҕатынан дьаһаммат түгэннэрэ бааллар эбит.Ону бу саллаат олоҕо көрдөрөр. Ол түгэни кини табатык өйдүүр.Кини билигин сахалыы судургутук өйдөөтөҕүнэ,Аҕаууһун көмүскээччи боотур киһи курдук илиитигэр сэрии сэптээх ,инники күөҥҥэ сылдьар Ийэ дойдутун көмүскүүр иэстээх буойун буолар.
Онон ол өйдөбүлүгэр тирэннэҕинэ кини билигин Ийэ дойдутун –Сэбиэскэй Сойууһу көмүскүүргэ “Кэс тылын” биэрбит боотур –буойун эбит.
Итинник толкуйдуу-саныы олордоҕуна эмискэччи кинилэр бөлөхтөрүн хамандыыра “Крот” сөҥ куолаһа бүгүҥҥү тирээн турар түгэҥҥэ бэттэх аҕалла.
-    Миэстэҕититтэн турбаккыт!Тэҥҥэһин! Чиккэс гынын! Бары мин диэки хайыстыгыт!Бирикээһи истиҥ!Бу пакетка ханна тиийэр чааспыт эрэ ыйыллыбыт. Орто-азиатскай байыаннай уокурук ,15 биригээдэтин ,154 туспа анал бэлэмнэлиилээх этэрээтигэр сыһыарыллаҕыт уонна ол этэрээт хамандыырыгар майор Халбаев Хабиб Таджибаевич дьаһалыгар киирэҕит диэн суруллубут.Тиийэр сирбит Туркмения Чирик дэриэбинэтэ.Ыйытык баар дуо? Ыйытык суох. Ыйытан да туһа суох.Итинтэн атыны бэйэм да билбэппин.
Уолаттар бары ханна эрэ бойобуой сорудаҕы толоро баран иһэбит диэн толкуйдарыттан өһүллэн ,дьэ күө-дьаа буолан ону-маны кэпсэтэн бардылар.
“Купол”сэргэхсийбит Тимири кытта санаатын үллэстэн барда.
-Тимир!Бу курдук ханна эрэ илдьэн эмискэччи өстөөх тыылыгар быраҕан кэбиһэллэригэр төһө да бэлэмнэммиппит иһин билигин даҕаны өйбүт-санаабыт бэлэмэ суох эбит.Олох сирэйинэн эттэххэ эмискэччитэ-соһуччута бэрт буолан салла олорбутум. Сэппит –сэбиргэлбит да мөлтөх.Аптамааппытыгар биирдии эрэ диискэлээхпит,-дии-дии аптамаатын эргитэн-урбатан көрдөрдө.
-Сөпкө этэҕин. Бэйэм да дьиибэргии олорбутум.Аптаммааппытын кытта,докумуоннарбытын эрэ илдьэ сылдьабыт.Билигин ханна көтөн иһэрбит биллибитинэн уоскуй. Миэстэтигэр тиийдэхпитинэ көстөн иһиэ.Онон өйбүт-санаабыт уоскуйбутунан,утуйан ылыахха.
Сөптөөх этии буолла диэн түмүк оҥоһуллан,ити кэнниттэн уолаттар бэйэ-бэйэлэрин төбөлөрүн санныларыгар уурустулар да утуйбутунан бардылар. Эмискэччи көтөр аал сири кытта охсуллуутугар тимир олоппосторго олорор саллаат уолаттар түөрэ-лаҥкы өндөҥөлөспүтүнэн бардылар.Бары онтон уһуктан көтөр аал түннүгэр сыһыннылар.
Тимир тула өттүн көрөөт сулуусбалыы кэлэн истэҕинэ тимир суол аалыгар олорсубут саллаат уолун санаан ылла.Ол курдук тула өттө харах ыларынан кумах куйаар.Ону көрөн баран “Куполга” эттэ:
-    Кумах куйаар дойдуга кэлбиппит. Бэйэбит “убаҕаспытын” иһэр дьон буолбуппут.
Онуоха уола соһуйбут баҕайытык Тимиртэн ыйытта:
-    Ити туох өйдөбүлгэ эттин?
-    Олох боростуойдук өйдүүр гына этэр буоллахха,уу кэмчи сиригэр биһигини аҕалбыттар.
-    Эс,наһаа оннукка тиэрдибэттэр ини. Байыаннай чаас турар сирэ буоллаҕына,хантан эрэ ууларын хааччыналлар ини.
-    Эн эппитин,таҥара эппитэ буоллун,-диэн Тимир хардарда.
Ити туран олох итии сиргэ кэлбиттэрин эттэринэн –хааннарынан билэн бардылар,олох кылгас кэм иһинэн көтөр аалларын иһэ биллэ сылыйан тыыналларыгар салгын тиийбэт буола түстэ,бэйэлэрэ тиритэн көлөһүн аллан бардылар.Онуоха Тимир оҕо сааһын дойдутугар Ньурба аалын пордугар тимир дьааһык иһигэр хас да хонукка сыппытын санаан кэлэн өрө тыынна.
Хата кинилэр дьоллоругар өр хаайбатылар.Көтөр аалларын аана аһыллан таһырдьа таҕыстылар да бары күлүк сири былдьаспытынан бардылар.Бары көтөр аал анныгар киирдилэр.Күн оройо буолан сир үрдүнээҕи салгын күн сылааһыттан оргуйа турар.Инньэ гынан тула да өттүгүн көрө да сатаатахха салгын дьиримниириттэн киһи ырааҕы көрбөт,итии сөрүүн салгыннар охсуһууларыгар түбэһэн тулалыыр эйгэ чуолкайа суох көстөр.
Бары даҕаны туох ааттаах таҥара кыраабыт дойдутугар аҕалан бырахтылар дии толкуйдуу турдахтарына, хантан эрэ мотуор тыаһыыр тыаһа иһилиннэ.Бары ол тыас кэлэр хайысхатын диэки төбөлөрүн эргитэн манаһан турдулар.Өр-өтөр буолбата кумахтар быыстарыттан “Т-80 “таанка тахсан кэллэ да хайысхатын кинилэр диэки тутан кэбистэ.Ол истэҕинэ таанка бааснятын аһаҕас люктарыттан икки танкист төбөтө көстөр.Кинилэр иннилэригэр кэлэн таанка хорус гынаатын кытта таанкаттан төрүт да устаабынан ирдэнэр пуормата суох танкист, анардас ыстаантан быһа баттаан галифе эрэ хаалбыт таҥаһын туруусук курдук кэтэ эрэ сылдьар сыгынньах танкист ыстанан түстэ да шлемофенугар илиитин таҕайаат:
-Таанка экипаһын хамандыыра лейтенант Ковалев диэммин .Эһигини мантан ылар сорудахтаахпын ,-диэн дакылааттаата.Онуоха утары “Кот “ тахсан :
-Анал бэлэмнэлиилээх бөлөх хамандыыра “Кот” диэммин,эһиги чааскытыгар сыһыарыллабын,-диэн утары дакылааттаата.
Ол кэнниттэн бэйэлэрэ бөлөхтөн туспа арахсан ,таанка кэтэҕэр баран бэйэ бэйэлэрин кытта кэпсэттилэр.Ол кэнниттэн “Кот” бэттэх кэлэн бэйэтин бөлөҕөр кэлэн хамаанда биэрдэ:
-Тэҥҥэһин! Чиккэс гынын! Билигин бу таанкаҕа олорсон олохтоох сирбитигэр айанныыбыт. Онон малгытын,салгытын укта сылдьар сүгэһэрдэргитин таанка уоһугар ыйаттаан.Онтон бэйэҕит таанкаҕа тахсан хатаастаан олорун.
Ол кэнниттэн уолаттар таанкаҕа хатаастан тахсан таанка бааснятын тула олорунан кэбистилэр.
Манна таанка үрдүгэр олороот танкист тоҕо сыгынньах сылдьарын тута өйдөөтүлэр.Эмискэччи алларааттан уонна үөһээттэн барыларын киһи бэрт нэһиилэ тулуйар итиитэ ыбылы кууста. Өскөтүн манна таанка үрдүгэр алаадьы буһарар чаҕаан урдугэр олорор курдук буоллаххына,итиннэ таанка иһигэр өссө абытай буолара чуолкай.Бэйэлэрэ тимир сылааһын суоһуурун тулуйбакка туох баар кэтэ сылдьар таҥастарын устуна-устуна олорор сирдэрин анныгар угуннулар.Бэрт кылгас кэм иһигэр танкистан туох атына суох саллааттар буола түстүлэр.
Таанка айанныырын кытта ,кэм сөрүүкээтэ гынан баран атын кыһалҕа кыһарыйда. Ол курдук таанка айаннаан иһэн бэйэтин гусеницатын анныттан кумаҕы бурхатан таһааран ,көмөн кэбистэ. Ол түмүгэр уолаттар кумах быылыттан харыстанан харахтарын да айахтарын аспакка айанныыр түгэннэрэ үөскээтэ.Муннуларын ытыстарынан саптан олорон ,салгын ылан тыыналлар.Эмискэччи таанка тохтообутугар көрбүттэрэ оазис кытыыттыгар тураллар эбит.Уолаттар тула өттүлэрин кылап эрэ гынан көрөн ыллылар.Кыһалҕа кыһайан айахтарыгар ,кулҕаахтарын,муннуларын үүтүгэр киирбит кумах сыыһын силлии-хаахтыы,ыраастана ,эттэриттэн-хааннарыгар сыстыбыт кумахтарын тэбинэ турдулар.Ол сылдьан танкистар үөһээттэн кинилэр хамсаналларын көрөн күлэн сыһыгырыыр уонна бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэр саҥаларын өй дуораанын курдук истэллэр.
Саллаат уолаттар бэйэни ыраастанан ,эти –сиини бэттэх аҕалан эрэ баран тула өттүлэрин болҕомтолоохтук көрдүлэр. Кэлбит сирдэрэ кумах куйаар эбит буоллаҕына,кишлак турар сирэ күп-күөх эбит. Пальма бөҕөтө үүнэн аҕай турар. Олор быыстарыгар олохтоох туркменнар олорор сыбахтаах дьиэлэрэ,шатердара көстөллөр.Саба быраҕан көрүүгэ олохтоох дьон сир оҥоруутунан,сүөһү ииттэн айахтарын ииттэн олорор курдук көстөллөр.Ол курдук барааннар,верблюдтар мэччийэ сылдьалларын,виноградниктар,араас фрукталар үүммүт хонууларын көрдүлэр.
Итинник тулалыыр хартыынаны көрөөт Тимир бэйэтин толкуйугар итиччэ суөһү уонна үүнээйи үүнэр буоллаҕына ,ону барытын хааччыйар уу кээмэйэ баар буоллаҕа диэн түмүк оҥорон өйө-санаата чэпчээтэ. Бары даҕаны арыый дойду быһыылаах сиргэ кэлэн сэргэхсийдилэр.
Ити кэнниттэн “Кот” хамаандатынан икки эрээтинэн тураат сатыы танкистар ыйбыт олох былыргы кириэппэс турар үрдэлин диэки хаамтылар. Онтон танкистар бэйэлэрэ биһиги кишлак иһинэн сылдьар бырааппыт суох диэн баран туспа хайысханы ылан баран тирэх сирдэрин диэки айанныы турдулар. Кинилэр кишлак сүрүн суолун устун тутуһан кириэппэс диэки хааман истилэр.Ол иһэн көрдөхтөрүнэ суоллара ишак арбаны эрэ соһор кэтитин саҕа эрэ кэтиттээх ,суол икки өттө киһи үрдүгүттэн үрдүк истиэнэлээх буорунан сыбаммыт күрүө.Онон ол нөҥүө киһи тугу да көрбөт.Ол гынан баран от-мас дэлэйдик үүнэр буолан , араас мас отонноро олбуор тас өттүгэр суолга тахсан ыйанан тураллар. Уолаттар үөрэ-көтө ол отоннору быһа тардан үссэннилэр. Кинилэр суолларыгар сотору-сотору туораттан сатыы эрэ дьон сылдьар ыллыктарын кэтитинэн суоллар холбоһоллор. Ол суол икки өттүгэр эмиэ буор сыбахтаах күрүө, олорго ааннар оҥойон тураллара көстөр.Кинилэри көрөн буолуо ол суолларынан сүүрбэччэ бытахай оҕолор ойон таҕыстылар да , кэннилэриттэн кинилэри үтүктэн устуруойунан хаамсыбытынан бардылар.
Дьэ манна хамандыыр уол:- Биир! Икки! –диэн тыл таһааран хамаандалыырын чуолкайдык истэн Тимир улаханнык соһуйда . Онтон оҕолор бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэр атын тылларын болҕойон истэ сатаата да биир да өйдөнөр тылы истибэтэ.Ол гынан баран бу омук түүр омуктартан төрүттэрдээх буоллахтара дуу ? –диэн санаан ылла.Ити курдук иһэн икки балачча үрдүк буорунан кутуллан оҥоһуллубут икки үрдэли аастылар.Тимир сахалыы толкуйдаатаҕына өстөөх саба түһүүтүгэр ааҥ-маҥҥай көрсөр бөҕөргөтүүлэр быһыылаах. Ити курдук айаннаан кириэппэс олох аттыгар кэлбиттэригэр байыаннай пуос тохтоппутугар “Кот” бирикээһин көрдөрбүтүгэр туох да мэһэйэ суох аһардылар. Пуос кэнниттэн кириэппэс истиэнэтин тула кэрийэ барбыт уонча миэтэрэ кэтиттээх уунан туолбут хорууну муостанан туораатылар. Ол кэнниттэн олох былыргы үйэтээҕи кириэппэс иһигэр киирэн кэллилэр.онно көрдөххө истиэнэлэрэ уматыллыбатах буор кирпииччэлэртэн турар эбит,онтукалара хаһан эрэ былыр үйэтээҕи кэмнэргэ испиэскэлэммит .Онон кириэппэс истиэнэтэ онон манан маҥхайан көстөр.
Кинилэри кириэппэс иһигэр капитан сыбаанньалаах эписиэр көрүстэ. Ону көрөөт бөлөх хамандыыра “Кот” уолаттарын устуруойдатаат дакылааттаабытыгар ,мин Орто-азиатскай байыаннай уокурук ,15 биригээдэтин ,154 туспа анал бэлэ
Ответов 11 Написать ответ
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Кинилэри кириэппэс иһигэр капитан сыбаанньалаах эписиэр көрүстэ. Ону көрөөт бөлөх хамандыыра “Кот” уолаттарын устуруойдатаат дакылааттаабытыгар ,мин Орто-азиатскай байыаннай уокурук ,15 биригээдэтин ,154 туспа анал бэлэмнэлиилээх этэрээтин хамандыырын тыылга солбуйааччытабын диэн бэйэтин билиһиннэрдэ уонна манна олохтоох сиргитин булларан биэрэр сорудахтаахпын диэт
    -Миигин батыһан иһин!-диэн дьаһал биэрдэ.
    Уолаттар бу капитаны батыһан иһэн саҥа кэлбит дьон быһыытынан тула өттүлэрин көрөөрү төбөлөрө биир кэм эргичиннэс буола түстэ.Ол иһэн көстөр сорох түгэннэртэн соһуйдулар,киин эҥэр сирдэргэ сулуусбалаабыт саллааттар өйдөөбөт түгэннэрин көрдүлэр. Ол курдук Тимир бэйэтин толкуйугар бэрт сыыдам хамсаныылаах,саалаах-сэптээх дьон хаамса сылдьалларын көрөн сыана быстаҕына манна байыаннай чаас турар сирэ эбит диэн толкуйдаата. Ол гынан баран бу саллааттар таҥҥа-сапта сылдьалларынан Устааб ирдииригэр эппиэттээбэттэринэн барыларын соһуттулар. Ол курдук Тимир көрдөҕүнэ бу байыаннай дьон Памирга сулуусбалыы сылдьан көрбүт афганецтарыттан туох да атына суох курдук таҥҥа сабына сылдьаллар.Үгүстэрэ бүтүннүү түү буолан хаалбыт сирэйдээх байыаннай дьон хаамсаллар.Ким эписиэр,ким саллаат буоларын ханнык да бэлиэнэн киһи араарбат.Бары биир киһи курдук үү-үүдүкчүлэр.Хааман иһэр хайысхатыгар “балааккалаах куорат”көстөр. Капитаннара онно тиэрдэн баран биир кытыы турар балааккаҕа киллэрдэ.
    -Эһи бөлөххө олохсуйаргытыгар бу балаакка ананар.Үөрэрбит диэн бу кумах куйаар ортотугар уубут баар.Ону дьолбут диибит. Бу кириэппэс аттынан урукку кэмнэргэ улахан өрүс устар эбитэ үһү.Ол өрүс билигин кумах анныгар түһэн хаалбыт. Ол кэмнэргэ манан Кытай солкотун суола ааһар буолан бу сир улаханнык сайда сылдьыбыт .Ону бу кириэппэс баара туоһулуур.Олус үрдүк үрдэл үрдүгэр турбута үһү. Онтон аллараа өттө ,эһиги айаннаан кэлбит сиргит игин,уопсайынан тула өттө харах дала төһө ыларынан барыта истиэп тулалаан турбут,киһи-сүөһү да дэлэйэ үһү.Ону барытын “Кыһыл-кум” кумаҕа хамсаан билигин бүтүннүүтүн бүрүйэн кэбиспит. Онтон ыла кэхтиигэ барбыт. Олохтоох дьон “Каспий” муоратын диэки көспүттэр.
    Айылҕа биллибэт сокуоннарынан салайтаран ол өрүс билигин даҕаны кумах аннынан сүүрдэ сытар дииллэр. Ону манна күөх сир баара туоһулуур. Олохтоохтор бары холуодьас хастан ууланан олороллор.Онтон биһиги буурунан сири дьөлө үүттээн баран носуос көмөтүнэн уубутун хааччынабыт. Ол гынан баран ууну мээнэ туттары бопсобут. Онон бу сирбит “Кыһыл-кум” ортотугар соҕотох оттоох-мастаах сир.
    Онтон бу кириэппэс историческай пааматынньык буолан госудаарыстыба бас билиитигэр ылыллан ,кириэппэс быһыытынан бэрт үчүгэй туруктаах турбутун,Афганистан сэриитэ буолбутунан сибээстээн байыаннайдар бэйэлэрин туһаларыгар ылбыттар. Онон бу эҥэр байыаннайдар кэлбиттэрэ уонча эрэ сыл буолла. Ити эппит биричиинэлэргэ олоҕуран олох –дьаһах хааччыллыыта соччото суох. Дойду сирдэргэ курдук уунан,иитиинэн хааччыллыылаах дьиэлэр суохтар.
    Чэпчэтинэргитигэр,суунаргытыгар кириэппэс кэтэх өттүгэр аналлаах миэстэлэр бааллар онно сылдьыаххыт.Онтон аһылык куһаҕана суох. Ол өттүгэр санаарҕаабаккыт.Хааччыллыы куһаҕана суох.Ким өй укпута буолла,кыһалҕа кыһарыйдаҕа буолуо.Таанка көмөтүнэн кумах ньуурун көннөрөн баран ,уу кута-кута үнтү тэбистэрэбит,оччотугар бөртүлүөт уонна кыра ыйааһыннаах көтөр аал түһэр сирэ оҥоһуллар.Сүрүннээн бөртүлүөттэр көтөллөр.Онон дойду сири кытта сибээс үчүгэй.
    Ол бу боппуруоскут элбэх буолуо гынан баран,онно бириэмэбин бараабаппын .Эһиэхэ билигин ыраах сиртэн кэлбиккит быһыытынан уоскуйаргытыгар ,олоххутун буларгытыгар икки чаас бэриллэр .Ол кэнниттэн бу манна Афганистан сэриитин биир актыыбынай кыттыылааҕа,этэрээт хамандыыра аатырбыт “Кара-майор” кэлэн эһитини кытта сирэй көрсүөҕэ.Кини эһиэхэ баар туох баар боппуруостаргытыгар барытыгар эппиэти биэриэҕэ,-диэт элэс гынан хаалла.
    Ити сонуну истээт ,уолаттар бары да соһуйдулар.Бу “Кара-майор” Афганистан сэриитигэр сылдьыбыт хас биирдии байыас уоһун кэпсээнигэр сылдьар хамандыыр.Этэргэ дылы кини туһунан үгүс сэһэн саллааттар ортолоругар кэпсэлгэ сылдьар.
    “Саллаат араадьыйата”кини сэрии хонуутугар көрдөрбүт хорсун быһыыларын, үрдүкү салайар ыстаап үгүс бойобуой сорудахтарын сатабыллаахтык ,мындырдык дьаһайан олох сүтүгэ суох ситиһэрин,сэрии хонуутугар биир да саллааты душманнарга хаалларбатах хамандыыр,кини төбөтүн душманнар Афган сэриитин тухары Сэбиэскэй аармыйа хамандыырдарыттан биир мөлүйүөн доллары наҕараада анаабыт соҕотох эписиэрдэрэ буоларын быһыытынан өрө тутан кэпсиир.
    Уолаттар “һуу-һаа” буолбуттарын көрөн бойобуой бөлөх хамандыыра “Кот”:
    -Мин Афган сэриитигэр хас да сыл сылдьыбытым. Ол сылдьан “Кара-майор” туһунан үһүйээннэри,хорсун быһыытын туһунан элбэҕи истибитим.Кини туһунан ааҥ-маҥҥай Афганистаҥҥа Меймене куорат таһыгар Мовлади-Кара диэн моджакедтар тойоннорун этээрээтин үнтү сынньыыга кэккэлэһэ сылдьар чаастарга сэриилэспипппиттэн билэбин..Онно кини байыастарыттан биир дьоруойдуу сэриилэспит саллаат кэпсээбит , моджакедтар атаакаҕа киирэллэригэр “Мовлади –Кара” дии-дии хаһытыы киирэллэр.Мин ол Мовлади-Караҕа силлиибин.Миэхэ бэйэбэр “кара-майор” баар дии утары хаһыытаһа сытан сэриилэстим диэбит кынаттаах тылларыгар тирэнэн хамандыырдарыгар убаастабыл быһыытынан оннук ааты иҥэрбиттэр.
    Бэйэм хаста да араанньы буолбутум. Эмтэнэр кэммэр госпиталга сытан, биир түгэҥҥэ “Кара-майор” быһаччы салалтатынан кини этэрээтигэр баар саллааттар кэпсээннэрин истибитим. Ол саллааттар биир да хомолтолоох тылы бэйэлэрин хамандыырдарыгар туһаайан саҥарбатахтара.Кини этэрээтигэр сылдьалларын киэҥ туттан кэпсээбиттэрэ.Ол курдук бу хамандыыр боростуой саллаат кыһалҕатын инники күөҥҥэ тута сылдьарын бэлиэтээбиттэрэ. Ол курдук кинилэр “Саланг” диэн хайа хаспаҕын хонтуруоллуур пуостарыгар моджахедтар кэлэн саба түспүттэр. Төгүрүйбүттэр. Бүттүбүт!Өлөр буоллубут!- дии саныы сырыттахтарына хамандыырдара бөртүлүөтүнэн көтөн кэлэн кинилэри араанньы буолан сытар саллааттары өлөртөн быыһаабыт.Ити курдук бойобуой сорудахтары толорууга саамай кутталлаах хайысхаларга бэйэтэ инники күөҥҥэ сылдьар бойобуой,буорах сытын муннунан билбит хамандыыр.
    Ол эрэ буолуо дуо? Олохтоох афганецтары кытта сатаан уопсай тыл булан кэпсэтэр,кинилэр кыһалҕаларын өйдүүр хамандыыр буолан ханна туох буоларын эрдэ олохтоохтортон истэ билэ сылдьарынан бэйэтин этэрээтин саллааттарын өлөртөн-өһүүттэн быыһыы-харыстыы сылдьыбыт эписиэр буолар.
    Сэрии хонуутугар сылдьар саллаат көннөрү хамандыырдары кэпсээн оҥорбот.Кини аата-суола олус күүскэ Ахмад Шах Масуд- “Панджерскай хахай” диэн моджакедтар саамай кыахтаах ,талааннаах тойоннорун утары кыргыһыыларга хорсун быһыылары көрдөрбүтүн кэннэ дуорайбыта.Кини итиннэ ким да ситиспэтэх ситиһиитин ситиһэн турар. Ол курдук бэйэтин көрөр сиригэр-уотугар аҥардас тыл күүһүнэн ити “панджерскай хахайы” кытта сирэй көрсөн кэпсэтэн кылгас кэмҥэ сэриилэспэт буолуу түгэнин түһэрсэн турар. Ол илии тутуһууларын икки өттүттэн балтараа сыл устата илдьэ сылдьыбыттара.Ханнык да сэриигэ “өстөөх “ баһыйар күүстээх буоллаҕына эйэлэһиигэ барбат,өрө туппат.
    Онтон бу “ панджерскай хайа хаспаҕа” Кабулу кытта Сэбиэскэй сойууһу холбуур соҕотох стратегическай суолталаах суол тымыра . “Ким бу суолу бас билбит ол афганистан хаһаайына” диэн тыл мээнэҕэ этиллибэтэҕэ чуолкай. Онон аҥардас бу түгэн “Кара-майор” олохтоох афганецтарга,душманнарга улахан аптарытыаттааҕын көрдөрөр.Кэлин сүтэн хаалбыта.Өлбүтэ буолуо дии саныыр этим. Онтукам манна баар эбит.
    Билигин Афган сэриитэ түмүктэнэн эрэр.Ол курдук онно баар байыаннай чаастар дойдуларыгар Сэбиэскэй Сойууска таһаарылла сылдьаллар. Онон биһиги бөлөхпүтүн тоҕо манна аҕалбыттарын ситэ өйдөөбөтүм, –диэн санаатын атастаста.

    0
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Онуоха “Купол” утуйар таҥаһын мас наара ороҥҥо оҥосто сылдьан Тимиргэ кэлэн:
    -Тимир! Оччоҕо биһиги бөлөхпүтүн Афганистаҥҥа быраҕаары гыналлара буолуо дуо? Манна кэлэн иһэн моджакедтар курдук таҥҥа сылдьар байыаннайдары көрбүппүт.Ити байыаннайдар тутталлара –хапталлара,сирэйдэрин-харахтарын олоруута олох чуолкай Афганистан сиригэр –уотугар сылдьыбыт дьон,-диэн бэйэтин санаатын үллэһиннэ.
    - Мин санаабар ,эмиэ оннук! Ити байыаннайдар пуормаларын өр кэппиттэрэ харахха быраҕыллар.Ону кытта “түү сирэй” буола сылдьаллара эмиэ ону кэрэһэлиир.Мин Афганистан кыраныыссатыгар сулуусбалаабыт буоламмын олохтоох дьон туох таҥастаахтарын билэбин.Ити дьон саба быраҕан көрүүгэ олох афганецтарга майгынныыллар. Сирэйдэрэ эрэ –европеец сирэйэ.
    Ону кытта болҕойон көрбүт буоллаххына,үгүстэрэ бэрт кыра бэстилиэт курдук быһыылаах “дьэбириэйдэр” Узи аптамааттарын илдьэ сылдьаллар. Ону кытта биһигиттэн атыннара диэн ити байыаннайдар бойобуой сырыыларга сылдьыбыт саллааттар. Ол курдук биир байыаннай доҕолоннуурун,иккиһэ илиитигэр бэрэбээскилээх сылдьарын көрбүтүм.
    Ити тас өттүнэн ,бүгүҥҥү түгэҥҥэ киһи соһуйара элбэх.Биһиги анаммыт этэрээппит дьон хараҕыттан дьалты тутуллан,бу кумах куйаар ортотугар турара эмиэ туспа толкуйу эрэйэр. Итинник эрийэ толкуйдаан бардахха,бииртэн-биир боппуруос тахсан иһиэх курдук.
    Онон бу боппуруостарга төбөбүтүн үнтү сынньымыахха.Сотору биллиэҕэ.Хата,манна анал суунар сир баар диэбиттэрэ баран дууштанан,эппитин –хааммытын чэбдигирдэн,пуормабытын устаабка эппиэттиир гына оҥостон кэлиэххэ,-диэн Тимир Куполы кытта кэпсэтэрин быһан кыһалҕаны тирээн турар боппуруостарга туһаайда.
    Онуоха “Купол” бөлөх хамандыырыттан көҥүл көрдөөбүтүн “Кот” эмиэ оннук толкуйдуу сылдьар эбит.Уолаттар хамсаналларын көрө сылдьан балаакка таһыгар тахсан :

    -Бары ! Сэрии сэбиргэлэ суох! Мин аттыбар кэлэн,биир кэккэнэн! Уҥуоххутунан! Ыйааһынньытынан!Сыаҕытынан!Сиэттэрэн турун!-диэн хамаанда биэрдэ.
    Итинник хамаанданы истээт уолаттар бары кэккэлэччи биир кэккэнэн туран кэбистилэр.
    Ол кэнниттэн тута баттаһа:
    _ Тэннэһин! Чиккэйин! Хаҥас диэки! Бары миигин батыһан !Сүүрүүнэн!Бардыбыт! – диэн хамаанда биэрээт хаамар-сүүрэр икки ардынан кириэппэс кэтэх өттүн диэки тутуһан кэбистэ.
    Ол иһэн омос көрдөххө үгүс байыаннай баара биллибэт. Биир-икки эписиэр пуормалаах байыаннайдары көрдүлэр. Били моджакедтар курдук байыаннайдара суохтар.
    Кириэппэс кэтэх өттүгэр ойон тахсыбыттара .Аан хаҥас диэки өттүгэр кириэппэс эркинин батыһа илиини-сирэйи суунарга аналлаах сүүрбэччэ боростуой “умывальниктар” ыйанан тураллар.Онтон салгыы саба быраҕан көрүүгэ хас да “очколаах” хаптаһынтан көҕүрэттэр сир тутуллубута көстөр.Онтон уҥа өттүгэр “суунар сир” диэн суруктаах мастан тутуллубут баанньык турарыгар ойон киирдилэр.
    Бу курдук бөлөх саллаат баанньыкка тоҕо анньан киириэ диэн кэтэспэккэ олорор саллаакка эмискэччитэ бэрт буолла быһыылаах,киирэр хоско көннөрү мас ороҥҥо сынньана дуу? утуйа сыппыт дуу? саллаат ойон турда да,”Коту” көрөөт :
    - Табаарыс старшина!Рядовой Наливайко! Баанньыкка бу күннэ дьуһуурунайбын. Бүгүн бу чааска саллааттар сууна кэлэллэрин туһунан ким да дьаһал биэрэ илик.Онон баанньык туруга суунарга бэлэмэ суох,-диэн дакылааттаабытынан барда.
    Онуоха “Кот:”
    -Биһи саҥа айаннаан кэллибит.Онон киһилии быһыыланарбытыгар сылаас уу эрэ наада,-диэбитигэр,саллаат уол үөрдэ.
    -Итиннэ баанньыкка сыһыары дууштанар сир баар. Онно барыта бэлэм,сылаас уу куруутун баар. Ол өттүн бу дойду күнэ бэйэтэ дьаһайар уонна туора турар иккис аан диэки ыйан кэбистэ.
    Ити курдук уолаттар суунан-траанан бэттэх кэлэн сэргэхсийэн оннуларын булан эрдэхтэринэ,балаакка иһигэр бэрт түргэн,сыыдам хамсаныылаах ,орто уҥуохтаах,саба быраҕан көрүүгэ түөрт уончалаах майор сыбаанньалаах эписиэр киирэн кэллэ.Уолаттар ойон тураары гыммыттарыгар илиитинэн сапсыйан төттөрү табуреткаларыгар олортотолоон кэбистэ.
    Ол кэнниттэн бэйэтэ биир ордук баар табуретканы бэйэтигэр тардынан баран уолаттарга утары олорунан баран:
    -Мин майор Халбаев Хабиб Таджибаевич диэммин.Казахпын.Манна олох оҥостон олорор этэрээт хамандыырабын.Афган сэриитигэр хара маҥҥайгы күнүттэн сылдьабын.Онно сэрии маҥҥайгы күннэригэр сирэйинэн быһаччы этэр буоллахха,олохтоох дьон майгыларын билбэт уонна хайалаах сиргэ сэриилэһэр үөрүйэҕэ суох буолан үгүс саллааты сүтэрбиппит. Аҕа дойду сэриитин кэнниттэн уһун кэмҥэ сэриитэ суох кэм кэлэн,бэйэбит да испитигэр сымнаҕас сыһыан уонна саллааттан ирдэбил кытаанаҕа суох буолан,саллааты дьиннээх сэриигэ бэлэмнээһин ситэтэ суоҕа тахсан кэлбитэ.
    Онон кыһалҕа кыһайан Афганистаҥҥа буола турар сэрии майгытын ,моджакедтар сэриилэһэр ньымаларын үөрэтэн баран , эһиги бөлөххүт курдук ,кыра дьоҕус анал бэлэми барбыт сэриилэһэ үөрүйэхтээх бөлөхтөрү тэрийэн сэрии кэмигэр көстөр үгүс сытыы түгэннэри бэрт түргэнник ,сатабыллаахтык үгүс сүтүгэ суох быһаарыы, бэйэтин үчүгэй эрэ өттүттэн көрдөрдө.
    Итинэн сибээстээн үрдүкү салалта маннык тус-туспа сылдьар бөлөхтөрү барыларын сүрүннээн байыаннай уокуруктарынан кииннээн туспа анал этэрээттэри тэрийтэлээтэ. Биһиги этэрээппит дьайар сирэ Афганистан эрэ буолбатах,Орто –Азиатскай байыаннай уокурук сирэ бүтүннүүтэ буолар.Манна тахсар байыаннай күүһүнэн быһаарыллар түгэннэр барыта биһиги кыттыһыылаах быһаарыллыахтаах.Онон этэрээт өстөөх сиригэр диверсионнай ,эрэспиэскэлиир уонна көтөр аалларга,артиллерия сыаллары ыйан биэриинэн эрэ муҥурдаммакка, манна баар национальнай өрөспүүблүкэлэр сирдэригэр буолар политическай түгэннэргэ эмиэ кыттыһар.Онон үлэбит хайысхата киэҥ.
    Билиҥҥи түгэҥҥэ сүрүн сорукпутунан “афган” буолар. Мантан Афганистан “илии уунар сиргэ” турар. Көрбүккүт курдук тула өттө кумах куйаар. Онон сиринэн сибээс суох.Ол гынан баран аныгы үйэҕэ ,олус кылгас кэм иһинэн Афганистан ханнык баҕарар муннугар көтөр аалларынан бэрт кылгас кэмҥэ тиийиэххэ сөп. Итинэн сибээстээн биһиги этэрээппит олус табыгастаах сиргэ турар.
    Кистэлэн эбийиэк буоларынан манна хас биирдии киһи кэлбитэ-барбыта хонтуруолланар,атын өттүнэн кумах куйаар сир буолан афган сириттэн айылҕата төһө да атынын иһин сүрүн өйдөбүллэри уу кэмчитин,халлаан сылааһын хас биирдии саллаакка күүскэ иҥэрэр. Ханнык баҕарар байыаннай киһиэхэ,кумах дойдуга көтөр аал түспэт диэн өйдөбүлү иҥэрэллэр.Онтон сир-дойду аайы онно олохтоох дьон ортотугар “Кулибиннар”баар буолаллар.Онтон бу кумах куйаар тыал түстэҕинэ төһө да эҥин-араастык хамсаатар ,кумах ньуурун таанканан көннөртөрөн баран ,уу кута-кута үнтү тэбистэрэбит.Оччотугар кыра кээмэйдээх көтөр ааллары кытта бөртүлүөт түһэр хонуута үөскүүр. Онон бу сир этэрээт турарыгар мэнээк толкуйтан талыллыбатаҕа.

    Ааҥ-маҥҥай Сэбиэскэй аармыйа Афганистаҥҥа киириитигэр кинини утары мөлүйүөн аҥара ахсааннаах Афганистан госудаарыстыбатын сэриилэһэргэ үөрүйэхтээх байыаннайдара үс хонук иһинэн моджакедтарга кубулуйбуттара.Атыннык эттэххэ көннөрү олохтоох дьоҥҥо уларыйбыттара. Ол курдук күнүһүн сиргэ үлэлии сылдьар бааһынайдар,түүнүн биир киинтэн салаллар байыаннай күүс саллааттара буолан эйиигин кэтэххиттэн сэриилииллэр.
    Онон өстөөх сэриилэһэргэ “партизанскай” сэрии ньыматын талбыта.Сэрии саҕаланыытыгар үчүгэй сэптэрэ-тэриллэрэ суох буолан улахан хоромньуну таһаарбат этилэр.Кэлин күн-хонук ааһан истэҕин аайы атын баай-тот сайдыылаах дойдулар ,сүрүннээн Эмиэрикэ көмөтүнэн сэрии сэбин саҥа тэриллэринэн хааччылланнар алдьатыылаах дьайыылары оҥорор буоллулар.Онон биһиги өттүбүтүттэн сэрии тактиката “бартыһааннары”утары сэриигэ туһаайыллар.Бу афганистаҥҥа буола турар сэрии сүрүн уратыта.
    Биһигини олохтоохтор “шурави” диэн ааттыыллар,кинилэр тылларыгар бөрөбүөттээтэххэ “сэбиэт” диэн өйдөбүллээх.Дьиҥ өйдөбүлэ, итэҕэлэ суох “шайтан” дьоно ,мусульманскай итэҕэли эһэ кэлбит Афганистаҥҥа олорор норуоттар кыр өстөөхтөрө диэн. Онтон биһигини өйүүр Правительственнай аармыйа байыаннайдара, кинилэри утары сэриилэһэр күүстэри “душманнар” диэн ааттыыылларыгар тирэнэн,биһиги итэҕэл өйдөбүлүгэр олоҕуран утарсар олохтоохтору “духи” диэн кылгатан ааттыыбыт. Онтон олохтоохтор бэйэлэрин моджахедтарбыт –итэҕэл иһин охсуһааччыларбыт дэнэллэр. Онон Афганистан бэйэтин тутулугунан орто үйэ кэминээҕи таһымынан , мусульманскай итэҕэл өйдөбүллэринэн салаллан олорор госудаарыстыба буоларынан ити сэрии итэҕэл сэриитигэр кубулуйда.Онон олохтоохтор сыһыаннара биһиги туспутугар эмиэ араас.Үгүс өттүлэрэ биһигини “оккупаннар” курдук көрөллөр.
    Бу “афган” сэриитигэр көстөр уопсай хартыына,онтон биһиги этэрээппитигэр тирээн турар боппуруоһунан буолар. Бэйэбит курдук анал бэлэмнээх үөрэҕи барбыт,айахтарын бииртэн-биир буола турар сэрии уотугар көһө сылдьан харчы инниттэн сэриилэһэ сылдьар үрдүк таһымнаах араас омук буойуттарын кытта уонна моджахедтар Пакистаҥҥа баар лааҕырга анал бэлэмнэниини барбыт “ Хара аистарын” утары киирсии буолуо.

    0
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Онон эһиги бу түгэҥҥэ дылы уопсай бэлэмнэниини барбыт буоллаххытына,манна эһиги өстөөҕү кытта үрдүк хайалаах Памир хаспахтарын устун буолар сэрии хонуутугар хайдах быһыыга-майгыга киирэн сэриилэһэргитигэр ый аҥардаах бэлэми барыаххыт.Бэлэмнэнии сорох түгэннэриттэн бэйэҕит даҕаны соһуйуоххут. Үөрэтиини ыытар эписиэрдэр бары Афганистан сэриитигэр сылдьыбыт бойобуой эписиэрдэр буолуохтара. Сүрүн болҕомтолорун хайалаах сиргэ хайдах майгыннаахтык сэриилэһэргэ үөрэтиэхтэрэ.
    Эһиги бары көннөрү чаастарга сулуусбалаан баран, баҕа өттүнэн салгыы маннык чааска сулуусбалыы кэлбит саллааттаргыт уонна маннык этэрээттэргэ сөп түбэһэр үөрэх төрүт үөрэҕин барбыккыт быһыытынан барытын кэпсии-быһаара сатаабаппын .
    Эһиги манна сулуусбалыы буолбакка ,сэриилэһэ кэлбит буойуттаргыт! Манна “гражданка” буолбатах! Туохха сананан кэлбиккитин билэ-билэ кэлбиккит.Манна “өлүү” өйдөбүлэ эйиигин кытта куруутун кэккэлэһэ бииргэ хаама сылдьыаҕа!
    Онон өссө төгүл хатылыыбын:
    -    Манна Аармыйа! Онон көннөрү аармыйа сулуусбатыгар мин “дембельбин””мин дедпын”диэн илдьэ сылдьар өйдөбүллэргитин киэр илгиэхтээххит.Сыл аҥара мин туспар барытын “духтар” оҥорбуттара диэн кэпсэнэр “дедтары” бойобуой эписиэр буоларым быһыытынан олох сөбүлээбэппин. Кинилэр саллаат буолбатахтар,сэрии толоонугар кинилэр “өлүктэр”.
    “Дьиҥҥээх дедовщина”диэн мин бойобуой эписиэр өйдөбүлүгэр маннык. Мин соругум дьиэ-кэргэн мааны,атаах уол оҕотуттан олох кылгас кэмҥэ дьиҥҥээх саллааты иитэн-оҥорон таһаарыы.Манна мин баҕарбаппын!Мин сатаабаппын! Маны кыаммаппын!Маннык гынар сатаммат!Мин туспар туһата суох!-диэн өйдөбүллэр-тыллар суохтар.
    Манна биир өйдөбүл барытын баһылыыр.-Бирикээс-туолуохтаах! Ону эн толоруохтааххын! Ол бирикээс туолуутуттан эн,табаарыстарын тыыннаах хаалаллара мэктиэлэнэр. Ол курдук анал бэлэмнээх этэрээт хас биирдии байыаннай уокурук өстөөҕү дьөлө түһэр батаһа буолар.
    Онон урукку өйдөбүллэргэ эбиллэр ис сыһыаҥҥа быраабылалар боростуойдар:
    -Ким да, кими да туоһуласпат.
    -Бэйэҕит икки ардыгар “хос” ааккытынан эрэ ыҥырсыаххыт.
    -Эһиэхэ бэйэҕит хамандыыргытыттан атын хамандыыр суох.
    -Бэйэҕит икки ардынааҕы эн-мин дэһии устааб өйдөбүллэринэн буолбакка,хамандыыргыт олохтообут ирдэбиллэринэн салаллыаххыт.Бу өйдөбүллэри үөрэх кэмин устата күүскэ иҥэриэхпит.
    Онтон олорорго усулуобуйа олус үчүгэй.Ууну харса-хабыра суох туһаныыны эрэ хааччахтыыбыт.Тоҕо диэтэххэ? Элбэх уһун сыллар усталарыгар ,бу кириэппэс уунан хааччыллыыта биллибэт биричиинэнэн хаста да быста сылдьыбыт.Онон ууну туһаныы нуормаланар.
    Дойду сири кытта салгынынан сибээстэһэбит.Биһиги туспутугар Оборуона министиэрстибэтин туспа анал бирикээһэ тахсан сэрии сэбинэн,техникатынан ,аһынан –таҥаһынан хааччыллыыбыт олус үчүгэй. Ону барытын илэ хараххытынан көрүөххүт.
    Бүгүҥҥү күн хаалбыт кэмигэр олоххутун оҥостуоххут уонна манна тус бэлэмнэнии түмүк өттө буоларынан сэрии толоонугар ирдэниллэр тэриллэри бүтүннүүтүн бэйэҕит бас билиигитигэр ылыаххыт. Тус бэйэҕитин туоһулуур,бойобуой наҕараадалаах докумуоннаргытын туттарыаххыт. Ону уонна атын күннээҕи тэрээһин боппуруостары бүтүннүүтүн,ааҥ-маҥҥай көрсүбүт капитаҥҥыт кэлэн барытын дьаһайыаҕа.
    Миэхэ боппуруостары билигин биэрэргитин бобобун! Сарсын үөрэх кэмигэр көрсүөхпүт.Онно боппуруостарга эппиэттииргэ бириэмэ бэриллиэ,-диэт балаакка боруогун атыллаан иһэн иһэн санаата батарбата ,азиат уолу аймаҕыргыы көрдө ,ол иһин Тимиртэн: - Хантан сылдьаҕын ?-диэн ыйытта.
    Онуоха Тимир ойон тураат: –Сахабын!Пограничныкпын!-диэн дакылааттаата.
    -Сахалар тустарынан, кинилэр кыргыс үөрэҕин ылынымтыа ,дьоһун буойуттар диэн истибитим.Биһиэхэ казахтарга: –Саха курдук буол!- диэн өс хоһооно баар. “Саха” диэн тыл биһиэхэ “күн “ диэн өйдөбүллээх. Итинник дириҥ ис хоһоонноох аатка мэнээк омук тиксибэт.Онон мин санаабар улахан силистээх-мутуктаах омук сыдьаана эбиккин!.-диэт тахсан бара турда.

    0
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Ону эрэ кэтэһэ турбуттуу кинилэри көрсүбүт капитаннарын саҥата:
    –Сэрии сэпкитин илдьэ, бары тахсан,мин иннибэр биир кэккэнэн турун!-диир хамаандата иһилиннэ.
    Ити кэнниттэн капитаннарын салалтатынан кинилэргэ көрүллэр тэриллэрин ыла бардылар.Ол иһэн капитаннара кинини устуруойунан батыһан иһэр уолаттары болҕомтолоох баҕайытык көрөн баран:
    -Эһиги Афган сэриитин бүтэһик күннэригэр түбэспиккит быһыытынан , дьоллоох саллааттаргыт баҕар ол эҥэр тиийиэххит суоҕа. Ол гынан баран анал бэлэмнэниилэх этэрээткэ кэлбиккит быһыытынан, бу Аҕа дойду сэриитин кэмиттэн кэтиллэ сылдьар пуормаҕытын төрдүттэн уларытыахпыт. Афган сэриитэ саллааттары аһынан,сэрии толоонугар сөптөөх пуорманан хааччыйыыга тугу көрдөрдө. Биһиги дойдубут Аан дойдуга таанката,бүртүлүөтэ,көтөр аала элбэҕинэн саамай күүстээх аармыйанан биллэр. Ол гынан баран боростуой саллааты күннээҕи туттар тэриллэринэн хааччыйыыта олох ситэтэ суо5ун,олох арылхайдык арыйда.
    Бэйэм санаабар Афган сэриитэ саҕаланарыгар Сэбиэскэй Сойуус бу сэриигэ олох бэлэмэ суох киирэн кыттыста,ол курдук аҥардас маннык олох сылаас айылҕалаах уонна хайа дойдулаах дойдуга сэрии кэмигэр көннөрү саллааттарга сөп түбэһэр пуормата да ,атаҕын таҥаһа суох эбит. Бу атаххытыгар кэтэ сылдьар кирзовай саппыкыгыт хайалаах сиргэ сэриилэһэргэ олох табыгаһа суох тэрил .Хайалаах сиргэ сирин ньуура оллура-боллура,иннэритэ-ханньарыта үгүс буолан маннык атах таҥастаах саллааттар атахтарын быһыта оҕустаран иэдэйбиттэрэ. Онон атаххыт таҥаһыгар аныгы ыччат муодалана сатаан ымсыырар атаҕын таҥаһын “кроссовканы” биэртэлиэм.
    Онуоха “Купол” киэҥ сиринэн сылдьыбыт киһи быһыытынан атын уолаттар иннилэригэр түһэн ыйыта оҕуста:
    -Ханык фирма кроссовкаларай?
    Атын уолаттар ити боппуруоска истибэтэхтэрин истэн сэргэҕэлээн өрө өрүкүнэһэ түстүлэр.
    -Соһуйуоххут иннигэр,”Пума”,”Найк”Аан дойдуга биллэр фирмалар оҥорбут атахтарын таҥаһын ылыаххыт.Ол гынан баран сүбэ быһыытынан эттэххэ Белоруссияҕа оҥоһуллубут “Адидас” кроссовканы ким баҕалаах эбии ылыан сөп. Бу атах таҥаһа матырыйаала “кожазаменитель “ буолбатах,онон бөҕө.
    Онтон Афган сэриитигэр сылдьыбыт эписиэр быһыытынан эттэхпинэ,бу атах таҥаһа тилэҕэ сымнаҕас буолан саллааттар миинэҕэ эһиннэххтэринэ, саллааттар тылларынан эттэххэ “тилэхтэрин “халлааҥҥа көтүтэр”. Ол курдук саллааты тобуктарын эчэппэккэ тыыннаах хааларын хааччыйар. Онтон саппыкы эн атаххын быһыта охсоро диэн ,саамай куһаҕана итинник түгэҥҥэ атах таҥаһын быһыытынан тилэҕэ кытаанах буолан ,эн атаххын бүтүннүүтүн үнтү сыстарыа,өлөргөр тиэрдиэ.
    Арыт афган сиригэр биэс уонча кыраадыс итии түһэр. Онон бу кэтэ сылдьар пилоткаҕыт оннугар “панамка” сэлээппэни онтон пуормаҕытыгар чараас матырыйаалтан тигиллибит элбэх сиэптээх “афганка” пуорма икки көрүҥүн “горканы” уонна “сетканы”, ол тас өттүнэн Афгаҥҥа олохтоох саамай үгүс ахсааннаах омуктарын –пуштуннар национальнай таҥастарын ылыаххыт.
    Ити иһэн капитаннара саллаат уолаттар кини кэпсээнин сэрҕэлээбиттэрин билэн,болҕомто ылан санаатын салгыы атастаһа истэ:
    -Бу афган сэриитин иннинэ Сэбиэскэй аармыйа Европаҕа баар НАТО –ны кытта улахан сэриигэ – “Аҕа дойду сэриитин” курдук сэриигэ бэлэмнэммитэ. Туох баар сэриитин сэбэ,техниката ,аһынан-үөлүнэн,таҥаһынан хааччыллыыта, бу соруктан сирдэтэн тэриллибитэ. Ол курдук дойду үрдүкү салалтата сүрүн болҕомтотун күүстээх сэрии сэбигэр уурбута.Саллаат оруола иккис иккис түһүмэххэ үтүрүллүбүтэ.Боростуойдук эттэххэ өстөөх сүрүн күүһүн көтөр ааллар,артиллерия күүһүнэн үнтү сынньан баран,ол кэнниттэн ордубут тобох сэрииһиттэри таанкаларынан үнтү тэбистэрбит кэннэ хонуу сэриитин саллааттара БТР-дарга олорон онтон ордубуттары итигэстииргэ аналлаах курдук өйдөбүллээхтэрэ. Манна саллаат сэбэ-сэбиргэлэ,туох баар тээбириннэрэ барыта БТР-га тиэллэ сылдьыахтаах диэн толкуйдаахтара.
    Онтон ол өйдөбүллэри барытын бу Афган сэриитэ төттөрү эргиттэ.Ол курдук Афган сэриитэ толкуйдаммыттан букатын атын хайысханан барда. Ол курдук манна хайалаах сиргэ техника сылдьар кыаҕа суох сирдэригэр туох баар сэрии сэпкин,тээбириннэргин: уугун,аһылыккын,итии-утуйар таҥаскын, ботуруоннаргын, барытын саллаат бэйэтин көхсүгэр сүгэ сылдьар,элбэхтик сатыы сылдьар түгэнэ үөскээбитэ.Онуоха эбии тоһуурга эбэтэр төгүрүктээһиҥҥэ түбэстэххинэ үгүс ботуруоннаах буоларын ирдэнэр.Ону бүтүннүүтүн саллаат бэйэтин кытта илдьэ сылдьыахтаах. Ол онтон эн тыыннаах хааларын мэктиэлэнэр.
    Онон эһиэхэ ону барытын санныгытыгар сүгэ сылдьарга аналлаах “РД-ны “ кытта анал тэрил быһыытынан “лифчик” көрүллэр.
    Бу тылтан уолаттар көх-нам буолаллара,эн-мин дэһэллэрэ элбээн кэллэ.Ол “Купол” боппуруоһугар эриллэн тахсан кэллэ:
    -Табаарыс капитан! Мин дьарык күүһүнэн кэтит түөстээҕим быһыытынан ,миэхэ хаһыс кээмэйдээх “лифчик” сөп буолуой?-диэн ыйытта.
    Онуоха капитаннара көргө-нарга кыттыһан “Куполга” кэлэн дьахтар түөһүн тутар курдук ытыһын кини түөһүгэр ууран баран:
    -Түөстээх уол эбиккин! Эйиэхэ бэһис кээмэйдээх ”лифчик” сөп буолуо,-диэбитигэр устуруой барыта күлэн өрө ыһылла түстэ.

    0
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Ити курдук бэйэ-бэйэлэрин хаадьылаһа,эн-мин дэһэ сылдьан,олохтоох сирдэриттэн ырааппатылар . Кинилэри олохтообут балааккаларыттан чугас “Интенданская служба” диэн суруктаах аанынан кириэппэс истиэнэтин иһигэр,онтон салгыы синньигэс кирилиэһинэн үктэнэн сир анныгар киирдилэр.Этэрээт сүрүннээн олохсуйбут сирэ –сир анна эбит.Манна кинилэр капитан дьаһалынан ааҥ-маҥҥай докумуоннарын уонна наҕараадаларын анал нүөмэрдээх кыра кээмэйдээх тимир дьааһыктарга уган баран отдел кадров,онтон салгыы илдьэ сылдьар АК-74 аптамааттарын сэп-сэбиргэл харайыллар хоһугар туттардылар.
    Ол оннугар саҥа ситэриллибит,тупсарыллан уоһа кылгатыллыбыт,бүк тутуллан аптамаатка сыстар прикладтаах уонна уоһун анныгар “ГП-25 “ гранатанан ытар тэриллээх “АКС-74” диэн аптамааттары сирэй бас билиигэ ыллылар.Онтон Тимир эбээһинэһинэн “бэргэн ытааччы” дуоһунастаах буолан аптамаатыгар “НСПУМ “диэн түүннэри,хараҥа кэмҥэ кытта көрөр оптическай прицеллаах “Драгунов “ бинтиэпкэтин эбии ылла.
    Манна бөлөх хамандыыра “Кот” дьаһалынан “Купол” “РПК-74” – илии пулеметун,онтон “Бурый” диэн ааттаах саллаат уол “Муха” диэн гранатомету тус бас билиигэ ыллылар.
    Сэрии сэбин тус бас билиигэ ылан бүтэллэрин көрө сылдьан капитаннара “Куполга”кэлэн :
    -Эйиэхэҕэ сөп бэһис кээмэйдээх “лифчигын бу баар,-диэн баран биэс аптамаат ботуруоннаах маҕаһыына киирэр хармааннаах сүгэһэр тэрилин “Куполга” туттаран кэбистэ.Ону уол бэйэтигэр кээмэйдээри кэтэн кэбистэ.Онтуката лып-лап кини түөһүгэр толору олоро түстэ.
    Бу иннинэ “лифчик” диэн тугун билбэккэ сылдьан ,эн-мин дэспит уолаттар ол тэрили синийэн көрдүлэр уонна бойобуой түгэҥҥэ саамай туһалаах тэрил эбит диэн сыана быстылар. Онтон Тимир чөмчөкөтүгэр боростуойдук аптамаат буулдьатын патронтааһа диэн өйдөбүлүнэн киирдэ.
    Ол кэнниттэн бэйэлэригэр сөп түбэһэр кээмэйдээх “лифчиктарын” талан ыллылар.Барыларыгар кэриэтэ төрдүс кээмэйдээх “лифчик” сөп түбэстэ.
    Саллаат уолаттар “лифчиктарын ”ылан кэтэн баран ол -бу туһах быаларын бэйэлэригэр ыбылы тардынаары гыммыттарын ,капитаннара:
    -Билигин аттынааҕы хоско киирэн бу кэтэ сылдьар пуормаҕытын “ кумах курдук өҥҥөөх “афганка” пуормаҕа уларытыаххыт. Ол кэнниттэн биирдэ эрэ ити тэрилгитин хаачыстыбалаахтык бэйэҕитигэр сөп түбэһэр гына оҥостуоххут,-диэн хамаанда биэрэн тохтотон кэбистэ.
    Ит хамаанданы толорон уолаттар бу хос аттынааҕы хоско ким хайдах уочараттааҕынан пуормаларын ылан киирэн бардылар.Манна балачча өр буккунуллулар.Ол курдук манна пуорма эрэ буолбакка, туох баар хаһаайыстыбаннай түгэҥҥэ туттуллар бытахайдарын: -араанньы буоллаххына туһаныллар,ол тас өттүнэн хонууга сылдьан аһыыр тэриллэргиттэн саҕалаан баран бэйэ5ин ыраастык тутуттунар тэрилгэр тиийэ маллары бу хостон ыллылар.
    Манна “Купол” мотуруос буоларынан уолаттартан атын пуормалаах сылдьыбыта тохтоон эрэриттэн хомойон дуу? Эбэтэр туспа мотуруос буоларын чорботоору дуу? Уолаттарга биэрбит пуормаларыттан өссө сырдык өҥҥөөх атын "афганканы” ылан кэтээри гыммытын капитан кэлэн тохтотон кэбистэ.
    -Бу маннык пуорма олох барыта кумах куйаар сирдээх дойдуга Египетка сулуусбалыыр уолаттарга ананан тигиллибит “песчанка” пуорма.Манна биһиэхэ алҕас “разнядканан” кэлэн хаалбыттар.
    Мин афгаҥҥа Египеттан кэлбитим.Онон маннык пуормалаах кэлбитим. Атын байыаннайдартан ала чуо атын дьүһүннээҕим быһыытынан бары сэргииллэр,ол быыһыгар сулусбалыы сылдьар “кэрэ” аҥардар.Онуоха бөлөҕүм хамандыырын политчааска солбуйааччыта пуормаҕын миихэ биэр диэбитин үрдүнэн уларыппакка урукку пуормабынан сылдьабын.Ол сырыттахпытына мин баар бөлөхпүн таһаҕас таһар колоннаны арыаллата ыыттылар.Ол сылдьан душманнар тоһуурдарыгар түбэстибит.Ытыалаһыы буолла.Атын саллааттартан ала чуо туспа дьүһүннээх пуормалааҕым быһыытынан ,миигин хамандыырдара эбэтэр туох эрэ суолталаах ,дуоһунастаах байыаннай диэтилэр быһыылаах,бары миигин бултаһан киирэн бардылар.Мин саспыт сымара тааспын ,таанка куйаҕын тоҕо ытар улахан,күүстээх пулеметунан тоҕута ытыалыыллар.Атын уолаттары бултаспатылар.Мин дьолбор ол душманнар аттыларыгар “хайаны ыраастааччылар” диэн ааттаах разведрота уолаттара бааллар эбит.Олор кэлэн ытыалааннар,душманнарбыт чугуйарга бардылар. Ол кэнниттэн мин чааспар кэлээт пуормабын илдьэн замполиты кытта бэрт түргэнник “трофейнай” бэстилиэтигэр атастаһа оҕустум.Онон сэриигэ сыыһа “гражданка” өйдөбүллэрэ суох буолуохтаахтар.Онон ити уолатар ылбыт курдук пуорманы ылаҕын .диэн төттөрү түһэрдэ. туһаныллар

    Манна Тимир ньуоска,биилкэ,быһах биир “бөрүө ыраастыыр” быһах буола сылдьалларын уонна уу иһэр фляга түгэниттэн көрөн икки аҥы арахсан котелок уонна курууска буолан арахсарын көрөн олус сэргээтэ.
    Ылбыт тэриллэрин саллаат уолаттар хас биирдиилэрэ көрүдүөргэ устуруойга турбут миэстэлэрин иннигэр мунньубуттара ,биирдии бугул от саҕа буолан таҕыста. Түмүк саллаат уол хостон бүтэн тахсыбытын көрөн капитаннара кэлэн хамаанда биэрэн устуруойдатта.
    -Бу ылбыт сэрии сэпкитин,малларгытын барытын бэйэҕитин кытта илдьэ сылдьыахтааххыт. Ону хааччыйарга эһиэхэ “РД –десантник сүгэһэрэ” бэриллэр,-диэн баран барыларын кэрийэ хаама сылдьан биирдии десантник сапернай лаппаакытын уонна сүгэһэри хас биирдиилэригэр туттартаан кэбистэ.
    -Аан-маҥҥайгы түгэнник буоларынан сибээстээн,ити малларгытын сүгэһэр тэрилгэ туох ханна угулларын көрдөрөбүн.

    0
  • Баба5а баатыр
    13 мая
     

    Айыл5а5а сылдьан кэлбитим .Уларыйан хаалбыт эбит. Бэрт нэһиилэ булан киллэрдим.Ким интириэһиргээбит "кэпсээннэр" диэн форумҥа 1 уонна 2 чаастара баар.ону киирэн ааҕын.

    0
  • Аа5ааччы
    13 мая
     

    Кэпсээммитин булан ылыа суохпут.Ким аа5ар санаа5ытын этэн.инники таьаардахпытына эрэ сатаныыьы.Буларга чэпчэки буолуо этэ.

    0
  • Баба5а баатыр
    21 мая
     

    Уолаттар капитаны үтүктэн туох баар тэриллэрин уонна ботуруоннарын “РД”-ларыгар уонна “лифчиктарыгар” уктан баран бэйэлэригэр кэтэн кэбистилэр.Онон манан кылгатылар-уһатыллар быалардаах буолан бэйэлэрин эттэригэр-хааннарыгар сөп түбэһэр гына тардынан кэбистилэр.Бары биир халыып куурусса чоппуускаларын курдук үү-үүдүкчү буола түстүлэр.
    “Купол” түргэн хамсаныылаах уонна нуучча омук сыдьаана буолан толкуйун аһаҕастык этэр буолан:
    -Тоҕо биһиэхэ “кураанах” аһы биэрдигит? Остолобуойга аһаппаккыт дуо?-диэн капитантан ыйыта оҕуста.
    Онуоха капитана:
    -Биһиги байыаннай дьоммут уонна сулуусбалыыр чааспыт уратылардаах.Манна икки нэдиэлэтээҕи үөрэххэ кэлбиккитин,биир түгэн иһигэр уларытан бойобуой сорудаҕы толотторо ыытыахтарын сөп. Оннук түгэҥҥэ ити аскыт аччыктааһынтан быыһыаҕа. Онтон манна усулуобуйа олус үчүгэй.Остолобуойдаахпыт.Аһа-үөлэ “дойду” сириттэн туох да атына суох.Ити өттүгэр олох долгуйуман,-диэн капитаннара уоскутта.
    Ити кэнниттэн бары “Крот” хамаандатынан олохтоох сирдэригэр кэлээт,биир саллаат уолу харабылга хааллараат бары баанньыкка сууна бардылар.
    Суунар баанньыктара “дойду” баанньыгыттан уратылардаах буолан биэрдэ.Ааспыт сырыыга дууска сылдьалларыгар ыксыы сылдьар буоланнар болҕомтолорун уурбатахтар эбит.Ону барытын дьуһуурунай саллаат Наливайко:
    -Мин бу баанньык тутуутугар кыттыспытым. Баанньык акылаатын снарядтар, онтон истиэнэтин ботуруоннар дьааһыктарын бадараанынан толорон баран,кирпииччэ курдук бэйэ--бэйэтигэр сааһылаан тутуллубута. Тас өттө буор сыбахтаах,онтон ис өттүн аптамааттар угуллан кэлбит дьааһыктарын хаптаһыннарын көтүрэн тиспиппит. Маннааҕы баанньык “Хамам” диэн туроктар баанньыктарыгар майгынныыр .Ол курдук сылааһы биэрэр хоско сылдьаргар,бырастыынаны бэйэҕэр эринэн баран, хайа тааһыттан оҥоһуллубут сытар ороннорго сытан көлөһүннүн таһаарынан эткин-сииннин ыраастанаҕын. Ол таастары сылаас салгыны үрдэрэн сылытабыт.Ол кэнниттэн дууска тахсан сайҕанаҕыт. Суунар кэмҥитигэр хас биирдии саллаакка үстүү чааскы үүттээх чэй көрүллэр,-диэн быһааран биэрдэ.
    Ити кэнниттэн олохтоох сирдэригэр тиийбиттэрэ,аһыыр астара остуолга тардыллан турар.”Кот” киирэн кэлбитигэр,астарын бэлэмнии сылдьар саллаат уол:
    -Табаарыс старшина! Интенданскай рота рядовойа Коновалов диэммин !Эһиэхэ аһы бэлэмнээччинэн ананным.Этэрээт ис бирикээһинэн сарсыардааҥҥы аһылык 7-8 чааска,күнүскү 13-14чааска, киэһээҥҥи 19-20 чааска дылы быһыллар.Арыт балаһыанньаттан көрүллэн күнүскү уонна киэһээҥҥи аһылык иннин уонна кэннин диэки биирдии чаас хамсыан сөп.Оннук түгэҥҥэ ис сибээһинэн тахсан “012” нүөмэргэ эрийэн “тойон-пуобарга” этэҕит,-диэн дакылааттыы оҕуста.
    Уолаттар күнү быһа аһаабакка сылдьыбыт буоланнар ,”Кот” хамаанда биэрээтин кытта бары саҥата суох остуол тула олорон аһаабытынан бардылар. Урукку аһыы сылдьыбыт остолобуойдарыттан атына диэн талар ас суоҕун иһин , аһы нуормата суох биэрэллэр эбит.
    Аһаан бүтээттэрин кытта сыһыарыллыбыт саллаат уоллара “РД” –тын бэйэтин сулуусбалыыр идэтигэр олус үчүгэйдик сөп түбэһэр гына оҥостубут эбит.Миинин,торуойун,хомпуотун иһиттэрин наардаан тус-туһунан сиэптэргэ уган баран,бэрт кылгас кэм иһигэр хомунан баран элэс гынан хаалла.
    Уолаттар дьэ иллэнсийэн бэйэлэрин икки ардыгар бүгүҥҥү күҥҥэ буолбут түгэннэргэ санааларын атастаһан “күө-дьаа” буолан эрдэхтэринэ күннэрэ сүтээтин кытта “ыас” хараҥа буола түстэ.Этэрээт турар сиригэр 23 чаастан уоту ылан кэбистилэр. Инньэ гынан “баҕар-баҕарыма” бары утуйар аакка бардылар.
    Ол да буоллар “Куполлаах” Тимир кэккэлэһэ сытан санааларын атастаһан ону-маны сэһэргэһэ сыттылар.
    -Эн,манна кэлээт”Убаҕаспытын иһэр буолбуппут”-диэбит тылларгын таанка үрдүгэр олорон иһэн дьэ ис хоһоонун өйдөөн, туох ааттаах “абааһы атаҕастаабыт сиригэр” кэллибит диэн улаханнык салла испитим.Оскуолаҕа үөрэппиттэриттэн кумах куйаарга “оазис” диэн баар диэн өйдөбүллээх этим да,ити таанка бурҕаппыт быылын ыйыста иһэн ,айылҕа бу курдук тус туһунан биир сиргэ икки сирэйдээх буолуо диэн толкуйдаабакка испитим.Мин оҕо сааһым муора кытыытыгар ааспытынан уонна мотуруос буоларым быһыытынан “дэлэй” ууга үөрэммит киһибин. Онон бу курдук уута суох кумах куйаар мин өйбүн-санаабын аһары хам баттыыр,- диэн “Купол” бүгүҥҥү күннээххэ саамай саллыбыт түгэнин кэпсээн сэһэргэһиини саҕалаата.
    12268.-Мин даҕаны улаханнык соһуйдум.Бу курдук эмискэччи кумах куйаар ортотугар баар буола түһүөм диэн төбөбөр олох оҕустарбатаҕым.Онтон сылааһы тулуйарга биһиги сахалар үөрүйэхпит.Билбэт дьон биһигини муус тымныы дойдуга олороллор диэн толкуйдууллар.Онтон биһиэхэ төһө да кылгаһын иһин сайын мантан итэҕэһэ суох куйаас күннэр тураллар.Ол кэмҥэ сахалар сүөһүлэрин кыстык отун булаары, күнү быһа маннык итиини аахсыбакка от оттоон тахсаллар.Онон атын омуктарга тэҥҥээтэххэ биһиги “сахалар” тириибит халыҥ итиини да,тымныыны да тулуйабыт.
    Мин биири дьиктиргии сылдьабын.Биһиэхэ манна кэлээт көрбүт байыаннайдарбыт курдук моджахедтар таҥастарын-саптарын курдук пуорманы биэрбэтилэр.Тоҕо биэрбэтэхтэрэ буолуой?
    -Чуолкайдык этэр кыаҕым суох.Ол эрээри сабаҕалаатахха,Афган сэриитэ дьиҥ-дьиҥэр бүттэ онтон ,сүрүн байыаннай чаастар таҕыстылар. Онон сыана быстахха. Ити көрбүт саллаат уолаттарбыт,эн эппитин курдук сырыыны сылдьыбыт ууга-уотка буспут уолаттар.Онон афган хайысхатыгар ити уолаттар сылдьаллар.Онтон биһигини манна аҕалбыт буоллахтарына,син-биир афган эҥэр быраҕаллара буолуо. Тимир! Быстах толкуйдарга төбөҕүн үнтү сынньыма.Кэмигэр биллэн иһиэ.Бу бойобуой сорудахха барыахпыт иннинэ түмүк үөрэхпит.Онон “сүрэхтэнэрбитигэр”дылы ахсааннаах хонук хаалла.Ити биһигини көрсүбүт капитан эппитигэр дылы,баҕар сарсын ылан ол эҥэр бойобуой сорудаҕы толоро быраҕан кэбиһиэхтэрэ. Онон сынньаныахха,-диэн “Купол”эпппитигэр сөпсөһөн Тимир хараҕын симэн нуктаабытынан барда.

    0
  • Баба5а баатыр
    25 мая
     

    Урут сарсыарда бөлөхтөрүн хамандыыра “Кот” “турун!” диэн хамаандатынан сарсыарда уһуктар эбит буоллахтарына,бу сарсыарда “бөтүүк” хаһыытыттан уһугуннулар.Онуоха балаакка түгэҕиттэн “Бурый”:
    -Ити көтөрү манна балаакка иһигэр ким киллэрбитэй!Киэр гынын!-диэн сөбүлээбэтэх саҥата иһиллибитигэр,болҕойон истибиттэрэ балааккаларыгар үрүт өттүгэр “салгын” араадьыйата ыйанан турарыттан бөтүүктэрин хаһыыта ньиргийэ турар.Ол тэриллэрэ оруобуна биэс мүнүүтэ устата тыаһаат тохтоон хаалла. Бары уһуктан ,эттэрин-хаанын имитэн,суунан-тараанан бүтэллэрин саҕана, бэҕэһээҥҥи уоллара рядовой Коновалов кэлэн күөрэс гына түстэ да,сарсыардааҥҥы аһылыктарын тардыбытынан барда.
    Ол быыһыгар:
    -Эһиэхэ сарсыардааҥҥы аһылыккытыгар чаас аҥара бэриллэр.Ол кэнниттэн иһиттэрбин хомуйбутунан барыам. “Тойон-пуобар” дьаһала оннук.Онон бириэмэҕитин сүтэрбэккэ аһаабытынан барын,- диэн саҥата биир кэм ньиргийэ турар.
    Саллаат уолаттарга аһылык туһунан иккистээн этэр наадата суох.Эн манна дьиэҕэр курдук баҕардын да хааһааммыт аскыттан ас ылан уоба сылдьарын кыаллыбат суол.Онон биэрбиттэрин сирбэккэ-талбакка үссэнэн иһиэхтээххин. Бу кэнниттэн эйиигин тэрээһиннээхтик аһаталлара хаһан буолара биллибэт.Эмискэччи бойобуой түгэн буоллаҕына хас да хонукка аһаабакка сырыттаххына көҥүлүн. Онон бөлөх хамандыыра “Кот” дьаһал биэрээтин кытта бары биир киһи курдук остуол тула олорон аһаабытынан киирэн бардылар.
    Бүгүҥҥү күннэрэ этэрээт хамандыыра “Кара-майор” “Афган сиригэр-уотугар сэриилэһии уратылара” диэн ис хоһоонноох билиһиннэриититтэн саҕалннна. Ол курдук лоп аҕыс чаас саҕаланыыта балааккалараын иһигэр “Кара-майор” киирэн кэлээт,илиитинэн сапсыйан ойон тураары гыммыт уолаттары төттөрү олордуталаан кэбистэ.
    -Бойобуой устаап элбэх киһини - биир киһи курдук хамсанарга ирдиирэ сөптөөх.Ол гынан баран анал бэлэмнээх бойобуой бөлөхтөргө барыта устаап ирдииринэн сылдьар сатаммат.Ол курдук эһиги байыаннай олоххутугар көннөрү саллааттан ирдэнэр үгүс өйдөбүллэр суохтар.Ол курдук манна этэрээт иһигэр мин уонна бөлөххүт хамандыыра “Кот” дьаһала булгуччу туолуохтаах.Онтон атын эписиэрдэр дьаһаллара,хамандыыргыт “Кот”бигэргэттэҕинэ эрэ толоруллуохтаах. Эһигини ханнык да эписиэр бэйэтин дьаһалынан бойобуой харабылга,хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ үлэлэтэ ылара көҥүллэммэт.Итинник дьаһаллары толорууга манна интендантскай рота сулуусбата баар.
    Афган сэриитэ бэҕэһээ этэн аһарбытым курдук, сэрии маҥҥайгы күннэригэр саллааттар ортолоругар элбэх сүтүгү аҕалбыта. Ол курдук оскуоланы бүтэрээт ,саҥа дьиэлэриттэн тэйбит эдэр саллаат дьон дьиҥҥээх сэрии толоонугар сэриилэһэ үөрүйэхтэрэ суоҕа тахсан кэлбитэ.
    Онон анал бэлэмнээх этэрээттэри тэрийии саамай сөптөөх хамсаныы буоларын сэрии толооно көрдөрдө. Мин бэйэм бу афган сэриитигэр маҥҥайгы күнүттэн баарбын.
    Ол курдук Сэбиэскэй Сойуус оборуонатын миниистиэрстибэтин анал дьаһалынан афган норуотун кытта аймахтыы уонна биир итэҕэллээх омуктартан казахтартан, узбектартан,киргизтартан,туркменнартан уонна таджиктартан турар 1- мусульманскай батальон анал бэлэмнээх этэрээт Афган сэриитэ саҕаланыан иннинэ тэриллибитэ. Онно миигин хамандыырынан анаабыттара. Бу этэрээт сыала Афганистаҥҥа уустук балаһыанньа үөскээбитинэн Сэбиэскэй Сойууһу тумус туттар, социализм суолун тутуһар оччотооҕу Афганистан салалтатын баһылыгын- Президенин Нурмухамед Таракины араҥаччылыыр соруктаах тэриллибитэ. Ол гынан баран атын күүстээх омуктар кигээһиннэрин түмүгэр былааска утары турар күүстэр үөскээннэр афган сэриитэ үөскээн тахсыбыта. Бу батальон саллааттара афган сэриитин кэмигэр бойобуой бэлэмнэрэ үрдүк буолан үгүс мүччүргэннээх түгэннэргэ кыттыбыта . Ол курдук Афган сэриитигэр саамай эппиэттээх учаастакка “Аан дойду сарайа” дэммит Памир хайаларын быһа сотон Кабулу Сэбиэскэй сойууһу кытта сибээстиир соҕотох Панджерскай хаспах устун айанныыр суол куттала суох буолуутун хааччыйарга туруоруллубута.Бу батальон манна мин тус хамаандалааһыммынан Моджахедтар “ панджерскай хахай” диэн ааттыыр Ахмад Шах Масуд диэн полевой хамандыырдарын утары уһун сыллар усталарыгар утарыта туран сэриилэспиппит. Ол түмүгэр икки өттүттэн үгүс сүтүктээх ,хаан тохтуулаах хапсыһыылар буолбуттара. Кини мин төбөбүн “биир мөлүйүөн долларга” тиийэ сыана быспыта. Кэлин тиһэҕэр сирэй көрсөн эн-мин дэспиппит.Ол түмүгэр “Мин эн көрө олорор олохтоох сирдэргин кишлактаргын тыыппаппын,чүүччэйбэппин,онтон эн мин батальонум көрөр суолун тыыппаккын” диэн аҥардас тыл күүһүнэн илии тутуспуппут.Ону билиҥҥээҥҥэ дылы тутуһа сылдьабыт.

    0
  • Баба5а Баатыр
    29 мая
     

    Кэпсээн

    Ол батальон билигин даҕаны биһиги этэрээппитигэр бас бэринэр.Бу батальон бойобуой суолун үрдүкү салалта үөрэтэн баран, бу эҥэр баар атын чаастарга баар анал бэлэмнээх бөлөхтөрү барытын биир сиргэ чөмөхтөөтө. Онон билигин этэрээт “полк” таһымнаах. Бу билигин олорор сирбит “афган сэриитэ” урукку сэрии толоонноруттан уратылааҕын быһыытынан ,ол эҥэр үөскүүр бойобуой түгэннэргэ хара-маҥҥайгыттан табатык хамсанарга үөрэх ыытар киин буолар.
    Афган сэриитигэр моджахедтар байыаннай техника сылдьыбат, көтөр ааллар туһалаабат сирдэригэр хайа хаспахтарыгар,кумах куйаар сирдэргэ сэрии толоонун тэрийэллэринэн саллааттар үгүстүк сатыы бойобуой тэриллэрин барытын бэйэлэрин санныларыгар сүгэ сылдьалларынан,уу кэмчи буолар түгэннэрин үгүстүк көрсөллөрүнэн , саллааттартан күүс-уох, тулуурдаах буолуу ирдэнэр.
    Онон манна үөрэх барар кэмҥитигэр ,күннээҕи олоххутугар эбиэткэ дылы бөлөххүт хамандыыра “Кот” салалтатынан “күүс-уох” сайыннарыытын уонна “бойобуой охсуһуу“ үөрэхтэрин барыаххыт.Урукку ирдэбиллэртэн уратыта диэн туох баар тэриллэргитин “ РД”- гытын, “лифчиккитин” барытын санныгытыгар сүгэ сылдьан сэриилэһэргэ үөрэниэххит. Онтон атын буолбат. Сэрии толооно диэн сэрии толооно. Кини ирдэбилэ,эн баҕаҕыттан тутулуга суох.
    Онтон эбиэттэн киэһээ Афган сэриитин бойобуой түгэннэрин үөрэтии түмүктэригэр уонна үрдүк хайалаах,кумах куйаар сиргэ сэриилэһии туох уратылардааҕар олоҕуран оҥоһуллубут үөрэх ситиминэн анал бэлэмнэниини барыаххыт. Ону хайысхаларынан афган сэриитигэр кыттыбыт бойобуой эписиэрдэр саҕалаан ыытыахтара.
    Эппитим курдук моджахедтар сэриилэһэр ньымалара биһиги бойобуой көтөр аалларбытыгар , тимир куйахтаах тоҕута ытар тэриллээх сэптэрбитигэр утарсар кыахтара суох буолан “бартыһаанскай” сэрии ньыматын талбыттара. Онон афган сэриитин сүрүн уратыта “миинэ” сэриитэ буолар.Итинэн сибээстээн үөрэх биир сүрүн хайысхатынан омук миинэтин арааһын,сүрүннээн америка,израильга оҥоһуллубут миинэлэри ис тутулун билэргэ уонна куттала суох оҥорууга үөрэниэххит.
    Бу афган сэриитэ саллаатка саҥа ирдэбиллэри туруорда уонна тус бэйэтэ саҥа сэрии сэптэринэн хааччыллыытыгар төрүт буолла.Ол курдук билиҥҥи сэрии саллаата ханна да сырыттаҕына кини тимир куйахтаах,таанкаттан итэҕэһэ суох ытар тэргэннээх,көтөр ааллары суулларар санныга сүгэ сылдьар тэриллээх,хамандыырын кытта быстыбат сибээстээх соҕотох да буолбутун иһин, түгэниттэн көрөн “таанка”,”пууска”,”зенитка”буолар үрдүк таһымнаах сүүрэ сылдьар бойобуой тэрил буолар.
    Итинэн сибээстээн аармыйаҕа саҥа киирэн эрэр сэрии сэптэринэн хайдах туһанарга үөрэтиэхпит.
    Ол курдук хайалаах сиргэ,хайалартан мэһэйдэтэн бэйэ икки ардыгар сибээс быстар мөлтөх эбит буоллаҕына, американецтар Вьетнамҥа ыыппыт сэриилэрин үөрэтэн баран, билигин анал бэлэмнээх бойобуой бөлөхтөргө саҥа сибээс көрүҥүн киллэрдилэр.Урукку курдук Аҕа дойду сэриитин кэмигэр хас биирдии бойобуой бөлөххө биирдии улахан сабардамнаах радиостанция оннугар , бөлөх хас биирдии байыаһа үөһээ куйаартан салаллар кыра кээмэйдээх сибээс тэрилинэн хааччыллар буолла.Ол тэрилинэн туһанарга такыллыаххыт.
    Бу “бартыһаанскай” сэриигэ моджакедтар сэриилэһэр биир сүрүн уратылара бөдөҥ уостаах пулеметтарынан саа,аптамаат буулдьата тиийбэт сириттэн ааһан иһэр массыыналаах холуонналары ытыалыыллара буолар.Итинэн сибээстээн анал бэлэмнээх бөлөхтөргө ыраах ытар снайперскай бинтиэпкэ сэрии сэбин быһыытынан туһаныыга киирдэ.Бу снайперскай бинтиэпкэ аҕа дойду сэриитигэр туһаныллыбыт “ таанканы алдьатар сааларга” төннүү буолар , бэйэтин “ төрөппүтүттэн” В-88 бинтиэпкэ атына диэн табатык ытарын хааччыйарга ПОС 13 *60 диэн оптическай прицеллаах. Онон бу тэрилинэн чэпчэки техниканы үнтүрүтэри тас өттүнэн, саа,аптамаат ылбат сириттэн ытыалыыр моджакедтары суох оҥорорго туһаныллар.Бу тэрили сатаан тутуннахха 2-3 килимиэтиргэ сылдьар өстөөҕү суох оҥоруохха сөп.
    Афганистан сэриитин биир сүрүн уратытынан үрдүк хайалаах сирдэринэн сэрии толооно ыытылларыгар сытар. Манна көтөр ааллары, бөдөҥ тоҕута тэбэр тэргэннэри туһаныы кыаллыбатынан хас биирдии саллааты ону солбуйар тэрилинэн хааччыйыы буолар.Онон хас биирдии анал бэлэмнээх саллаат бэйэтин кытта моджахедтар “шайтан-труба” эбэтэр “черная смерть” диэн ааттаабыт тэриллэрин бэйэҕитин кытта илдьэ сылдьыаххыт. Бу РПГ-16 гранатомет тутулугар тирэнэн оҥоһуллубут реактивнай огнемет буолар. Ону эмиэ үөрэтиэхпит. Бу эппит сэптэрим “кистэлэҥҥэ сылдьар сэрии сэбин” аатыгар сылдьаллар. Онон өстөөх илиитигэр киириэ суохтаахтар.
    Афганистан сиригэр үгүс омук олорор да ,бары мусульманскай итэҕэллээх омуктар.Онон олохторун сорох түгэннэрэ туора дьоҥҥо киһини соһутар өрүттэрдээх буолуоҕа . Ону табатык өйдүөхтээххит Сүрүн кэпсэтэр тыллара фаски. Олохтоохтору кытта кэпсэтэргитигэр сүрүн буолар тыллары билиэхтээххит.Ити өттүгэр эмиэ үөрэтиэхпит.

    0
Ответ на тему: Тимир уьаарыллыыта (үһүс чааьа)
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания