Уважаемые пользователи, форум с 11 мая 2020 года объединился с другими республиканскими форумами под новым названием "Республика".
По этой ссылке добавлять новые сообщения невозможно. Все прежние темы с обсуждениями останутся доступными для чтения.
Добро пожаловать на объединенный форум "Республика"!
7 лет на форуме Автор 3 уровня Топ пользователь Все
Награды
7 лет на форуме
7 лет на форуме
Автор 3 уровня
Автор 3 уровня
Топ пользователь
Топ пользователь
5000 просмотров
5000 просмотров
Дойдум форумугар уон биирис киэһэ.
  3394
Олох.
Любовь Николаевна саас ортолоох, билигин да кэрэ көстүүлээх хотун дьахтар. Аҕыйах сыллаахха дылы куорат биир улахан тэрилтэтин кылаабынай булгаахтара этэ.Улахан бочуокка сылдьыбыта, билигин пенсиятыгар олорор. Өссө да үлэлиэх киһини кыра кыыһа:
- Сөп буолуо сынньан, сиэннэргин көр! – диэн ыкпыта, түүрбүтэ.
Онон билигин сиэннэрин көрөн олорор. Дьиҥэр кини икки кыыстаах. Улахана бэйэтэ эбээ буолара чугаһаата. Туспа олорор. Икки улахан оҕолордоох. Кырата билигин сүүрбэтин эрэ ааһа сылдьар. Икки игирэ уолаттардаах. Дьэ олор көрүүлэрэ, истиилэрэ аны кини үлэтэ буолан турар.
Кэргэнэ эмиэ улахан үөрэхтээх киһи бастакы үрдээһинин кыаммакка буор иһээччи буолан хаалта. Уонча сыл бииргэ олорон баран арахсыбыттара. Билигин дойдутугар ыал буолан олорор сураҕа иһиллэр. Онон икки кыыһын бэйэтэ иитэн улаатыннартаабыта. Саатар ол тоҕуһуонус сыллар этэ. Хата, кини, билиитэ киэҥ буолан тарапаччыһан хамнастаах үлэ булан оҕолорун туруортаата.
Любовь Николаевна сиэннэрин детсадка туттартаан баран дьиэтигэр кэллэ. Аанын арыйан истэҕинэ сиэбигэр телефона “тырылыы” түстэ.
- Били кыыс тугун умнан эмиэ звоннаатаҕай – дии санаата.
Сонун устар бокуойа суох телефон үөһэ түстэ.
- Алло!
- Алло! Люба диэн эн дуо? – билбэт кыыһын саҥата татакайданна.
- Мин.
- Манна биһиэхэ биир киһини аҕаллылар.
- Ханна?
- Городской балыыһаҕа, дежурнай сиэстэрэ саҥарабын.
Любовь Николаевна сүрэҕэ анньан ылла.
- Скорай аҕалла.
- Кимий? – нэһииччэ ыган таһаарда.
- Билбэппин, өйө суох, саастаах киһи. БОМЖ быһыылаах. Мөлтөх таҥастаах. Мобильнайыгар бу эрэ нүөмэр баар. Ол иһин эрийдибит. Атын дөкүмүөнэ суох.
Любовь Николаевна мунан хаалла.
- Бириэмэлээх буоллаххына кэлэн көрөрүҥ буоллар.
- Барыам, ханна тиийэбин?
Ханна тиийиэхтээҕин ыйан биэрдилэр.
Любовь Николаевна кыыһыгар ити быһылааны телефоннаан этээт балыыһалаата. Баран иһэн билэр дьонун ырыталаан көрдө да БОМЖ буолуох айылааҕы булбата.
- Чэ, тиийдэххэ көрүллүө.
Дежурнай сиэстэрэ утары көрүстэ.
- Билигин реанимацияҕа сытар. Түннүк нөҥүө көрдөрүөм – диэтэ.
Хоско киирэн түннүк нөҥүө аппараат бөҕө холбоммут киһитин ыйда.
- Ити сытар.
Хаар маҥан баттахтаах, дэлби мыччыстан хаалбыт сырайдаах олох билбэт киһитэ сытар.
- Билбэт киһим.
- Билбэт даа? – сиэстэрэ кыыс соһуйар.
- Кырдьык билбэппин.
- Дьыала эбит! Билигин силиэдэбэтэл кэлиэ. Кэтэс. Онтон бараар. Массыына түҥнэри көппүт, өлө сыыспыт. Уулуссаттан булбуттар. Түҥнэри көппүт массыына баран хаалбыт. Скорай түбэһэ түспэтэҕэ буоллар өлүө эбит.
Силиэдэбэтэл кэлэн көрдөрүү уһулла.
Любовь Николаевна дьиэтигэр кэлэн били киһиттэн санаата арахпата.
- Хайалара буолуой? Уонна мин телефонум нүөмэрэ тоҕо киниэхэ киирдэ? Бу нүөмэри бастаан сотовай киирдэҕин утаа ылбытым. Ол кэннэ уларыйа илик ээ. Сүүрбэччэ сыл буолла. Оччолорго дойдубар сылдьар этим. Баҕар дойдубуттан төрүттээх киһи буолуо. Маарыын силиэдэбэтэлгэ эмиэ инньэ диэбитим. Дойдубар оҕонньорбуттан арахсыахпыттан сылдьа илик эбиппин. Бастаан кыбыстар этим. Онтон тэйэн хаалтым. Тардыһарым да суоҕа. Дьонум өлтөрө, ыал соҕотох оҕото этим. Аймахтарбыттан өссө эрдэ тэйбитим.
- Ийээ хайа ким эбитий? – кыыһа киэһэ үлэтиттэн кэлэн.
- Билбэтим, билбэт киһим.
- Ийээ оттон телефонугар мин аатым баар үһү диэбитиҥ дии.
- Онтон баар ээ. Ол да буоллар билбэтим.
- Хайдах киһиний?
- Онтон кырдьаҕас, маҥан баттахтаах киһи.
- Ол киһи эн нүөмэргин хантан ылбыт?
- Билбэтим. Сотовайыгар “Любаша” диэн сурулла сылдьар – диэн иһэн Любовь Николаевна ах барда.
- Афоня! Афоня! – нэһииччэ ыган таһаарда.
- Ханнык Афоня?
- Кини, кини эбит! Киниттэн ураты ким да миигин “Любаша” диэбэтэҕэ!
- Ол кимий ийээ?
- Кырдьык кини эбит! Аны санаатахха майгынныыр эбит. Арай кырдьыбыт эрэ!
Любовь Николаевна суумкатын хаһан силиэдэбэтэл нүөмэрин булан эрийэн барда.
- Уйбаан Баһылаайабыс бу маарыҥҥы Любовь Николаевна эрийэбин. Били киһини биллим. Уруккута биир дойдулааҕым Афоня эбит.
- Фамилията?
- Ньукулаайап, Уйбаанабыс этэ...
- Сарсын сарсыарда прокуратураҕа кэлэ сылдьаар, аах суруйуохпут – силиэдэбэтэл ханна, хаска кэлэрин ыйан биэрдэ.
Ол түүн Любовь Николаевна кыайан утуйбата. Хараҕар маарыҥҥы киһи уонна эдэркээн Оппуонньа көстөн кэлэ тураллар.
Сарсыарда сиэннэрин детсадтарыгар илдьээт прокуратуратыгар тиийдэ.
Прокуратураттан үргүлдьү балыыһалаата. Оппуонньата кэм да реанимацияҕа сытара. Уһуннук көрдөххө урукку Оппуонньа омооно баар эбит.
Ити курдук Любовь Николаевна күн аайы балыыһаҕа сылдьан, билсэн ааһар буолла. Уонча хонон баран эмтиир бырааһа кабинетыгар ыҥыран киллэрдэ.
- Тыынын өрүһүйдүбүт. Ол эрэн – быраас тохтоон хаалла.
- Ол эрэн тугуй?
- Үйэтин тухары киһи илиитигэр сылдьар киһи буолбут. Байыаннай этэ дуо?
- Ээ, байыаннай быһыылааҕа.
- Элбэх араанньылаах киһи эбит. Этэ бүттэтэ да суох эбит диэтэххэ дэм буолбата буолуо.
- Ооо!
- Бу ылбыт бааһа уруккуларын кытта хосуһан ньиэрбэтигэр охсубут быһыылаах. Хаамар, саҥарар кыахтанара биллибэт. Өйө да төннөрө саарбах.
- Хайдах?
- Бэҕэһээ врачевнай концилиум оҥордубут уонна итинник түмүккэ кэллибит. Бааһа осто. Аны биир боппуруос турар.
- Туох?
- Дьоно суоҕунан, көрөр киһитэ суоҕунан инбэлиит дьиэтигэр барыахтаах. Эбэтэр эн ылаҕын дуу?
- Мин – диэбитин өйдөөбөккө да хаалла.
- Дьэ оччоҕо бу күнтэн араас сирдэринэн сүүрэн бэйэҕэр суруттараргар тиийэҕин. Элбэх дөкүмүөн наада. Өссө сороҕун билбэппин даҕаны. Арааста суут иҥин быһаарар буолуохтаах. Ол кэмҥэ син биир инбэлиит дьиэтигэр таһаарабыт. Манна аны эмтиирбит суох – быраас быһаарар.
Дьэ ол күнтэн Любовь Николаевна араас боруоктары атыллаан биэрдэ. Быыһыгар күн аайы Оппуонньатыгар баран кэлэр. Уларыйыыта суох сытаахтыыр. Хата кыргыттара тугу да ыйыталаспаттар, утарбаттар даҕаны. Кэмниэ кэлин икки ый курдук сүүрэн силигин дьэ ситэрдэ. Суут кини көрүүтүгэр биэрдэ. Оппуонньатын дьиэтигэр скорайынан тиэйэн аҕалла. Оппуонньата өйө суоҕунан дьиэ үрдүн көрө сытар. Киһи аһатар, көрөр киһитэ.
Любовь Николаевна тоҕо ити Оппуонньаны ылбытын, иитимнньи оҥостубутун толкуйдаан да көрбөт. Дьиҥэр толкуйдуон да баҕарбат. Балыыһаҕа сылдьан көрөргө-харайарга син үөрэммитэ. Онон санаата бөҕөх. Бастаан утаа кыра кыыһа тыл быктарыах курдук буолтун чиҥник быһа саҥаран кэбиспитэ.
- Оппуонньалыын мин бииргэ үөрэммитим, хайдах биир да билэр киһитэ суох киһи курдук балыыһаҕа сытыай! Мин итинник буоллахпына көрүмээри гынаҕыт дуо?
Итинэн кэпсэтии бүппүтэ.
Ол сүпсүлгэҥҥэ сылдьан Оппуонньа дьиэтин көрбөтөҕө да. Дьиэлээҕин да суукка эрэ билбитэ.
Биир сарсыарда туран Оппуонньа дьиэтин көрө, таҥас иҥин аҕала барда. Любалаахха күтүөт таҥаһыттан ураты эр киһи таҥаһа диэн хантан кэлиэй. Тиийбитэ биир хостоох таас дьиэ буолан биэрдэ. Дьиэ иһэ киһи олорботоҕо ыраатан түүнүк сыттаммыт. Оронтон, кинигэ, таҥас ыскаабыттан ураты остуол эрэ баар. Туга да суох буоллар хоп курдук хомуллуулаах эбит. Бары барыта оннугар, сыыс-бөх ыһылла сыппат.
Наадаҕа кэлбит киһи быһыытынан таҥас көрдөөн ыскаабы арыйа биэрдэ. Таҥас-сап кэмчи дойдута буолан биэрдэ. Ол да буоллар ис таҥас иҥин булан ылла. Ыскаап иккис аанын арыйта эмиэ оннук хартыына буолан биэрдэ. Прапорщик погоннаах китель уонна хаһан ылыллыбыта биллибэт көстүүм ыйанан турар. Бүттэ. Көстүүмү ылан суумкатыгар угунна. Онтон ыскаап аанын сабан иһэн хараҕа китель түөһүгэр ыйана сылдьар мэтээллэргэ иҥиннэ. Кители хостоон таһаарда. Китель аҥар өттүгэр икки “Хорсунун иһин” мэтээллэр иилиллэ сылдьаллар. Онтон уҥа өттүгэр “Кыһыл сулус” уордьан иилиллибит.
- Оо, Оппуонньа барахсан! – диэн саҥа аллайда, - Ол иһин этиҥ бүттэтэ суох эбит дии! Ханна-ханна сылдьыбытыҥ буолла. Элбэх эрэйи ааспыккын быһыылаах ээ. Оо эдэргэр эр бэрдэ этиҥ ээ!
- Чэ, уонна киһи да ылара суох быһыылаах – диэн тахсаары туран дьиэ иһин эргийэн көрдө.
Ол туран хараҕа остуолга сытар уруучукаҕа уонна халыҥ тэтэрээккэ хатанна. Тэтэрээт элбэхтик арыллыбыт көрүҥнээх. Арыйа баттаата. Илииннэн суруллубут эбит.
“Любаш! Эҕэрдэ!”
Любовь Николаевна соһуйан устуулга олоро түстэ. Кини эрэ Любаш диэн ыҥырааччы, бу кини буочара.
“Бу мин Оппуонньабын. Бу сурук эйиэхэ тиксибит буоллаҕына мин аны бу күн сиригэр суохпун. Куттаныма! Бу суругу өллөхпүнэ эйиэхэ тиэрдэллэрин курдук дьаһанным.”
Итинэн бастакы лиис бүтэн хаалла. Арыйан көртө баһаан суруллубут.
- Бэйи дьиэҕэ тиийдэххэ ааҕыллыа – диэтэ да суумкатыгар уктан кэбистэ.
Киэһэ утуйаары сытан, дьэ өйдөөн, тэтэрээтин хостоон ааҕан барда.
- Бу эрэ буолбатах, квартирам, баайым барыта. Баайым диэтэххэ киһи күлэр. Көрдүҥ ини туох баайдахпын. Баай диэтэххэ үөрүө этилэр. Биир кырдьаҕас маннык диирэ: “Миигин баай диэтэхтэринэ олус үөрэбин. Дьадьаҥы диэн туох аанньа тыл үһү. Быстар кумалаан, дьадьаҥы диэн үөхсүү тыл. Онон баай диэнтэн үөрэбин”
Ответов 8
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    Чэ ити хааллын. Бүгүҥҥэттэн мин хаамар, хаампат баайым барыта эйиэнэ. Ийэ дойдубар сулуупалаан муспут баайым...
    Тоҕо эн диэҥҥэ кыралаан эппиэттиим. Бу саллар үйэбэр атын билэр чугас да киһим хаалбата быһыылаах. Дьонум былыр бартара. Доҕоттор – барара барбыттара, сүтэрэ сүппүттэрэ.
    Былырыын саас уулуссаҕа уун утары эйигин көрсө түспүтүм. Эн миигин билбэтэҕиҥ. Билэр да кыаҕыҥ суох. Уруккуттан аны туох да суох. Аны олох атын киһибин. Арай бу билэр киһиҥ таай дииллэрэ буоллар, утары олордоллоро буоллар – хайыаҥ эбитэ буолла. Биир эмит урукку көстүү хаалбыта дуу. Сырайбар, куоласпар, быһыыбар. Саарбах.
    Мин эйигин сонно билбитим. Уларыйбатаххын даҕаны. Сыл-хонук сүүрүктээх уулара суурайбатаҕын тэҥэ эбит. Бэл хаамарыҥ уруккулуу. Эдэр кыыстыы сэгэлдьийэн хаамаҕын.
    Ол күн эйигин батыһан ханна олороргун билбитим. Онтон күн аайы дьарык гынан ханна үлэлииргин, кимниин олороргун, быһата эн тускунан барытын билбитим. Ол эйигин көрсүөхпүттэн олоҕум эмиэ сыалламмыта, соруктаммыта. Бэл сотовайыҥ нүөмэрин билбитим. Арба, ону ити телефоммар киллэрдим. Баҕар хаһан эмит звоннуом диэн санааттан. Ол да телефону ити эн нүөмэргин киллэрээри ыллым. Звоннаһан кэпсэтэр да дьонум хаалбатах эбит.
    Барыта били эн кэтэһиэх буолан атаара хаалбыккыттан саҕаламмыта. Чэ, бэйи наардаан суруйуум. Отуо буккуллууһуубун. Онно-манна ойуоккалаатахпына аахсаайаҕын.
    Сулууспалаабытым сыл курдук буолуута этэ. Ыраахтан командировкаттан кэлбиппит. Урут итинник дэнэрэ. Дьиҥэр сэрииттэн. Биһиги дьолбутугар, ол сырыыга, бары төннүбүппүт... Бастаан дьулаан этэ. Бастаан диибин, дьиҥэр куруук дьулаан буолара. Өлүү-сүтүү, хаан-сиин. Киһи хайдах да үөрэммэт. Киэһээҥҥэ дылы тыыннаах тиийиэҥ эрэ, суох эрэ. Сарсыарда уһуктуоҥ эрэ, суох эрэ. Үс ый курдук биир тропическай судаарыстыбаҕа сылдьыбыппыт. Онно даҕаны, кэлин даҕаны син-биир үөрэммэтэҕим. Куруук куттанар этим. Арай киһи сэриилэһэ үөрэнэр. Хайдах тыыннаах хааларга.
    Чэ, ити хааллын. Бу сырыыга бары төннүбүппүт. Сарсыныгар комбат, биһиги отделенияны, ыстаабка ыҥыран ылан уон хонуктаах уоппуска кумаахытын туттартаан кэбиспитэ.
    Ол киэһэ Хабаровскайы булбуппут. Сарсыарда Дьокуускай пордугар баар буолбутум. Төттөрү-таары сүүрэлээһин түмүгэр билиэт ыла охсон дойдубар көппүтүм. Күһүн буолан Дьокуускайтан көтөөччү аҕыйах этэ. Оройуон кииниттэн аны Ан-2 көтөрө. Билиэти кассаҕа утары атыылыыллара. Бүгүн көтөр күнэ эбит. Касса иннэ толору киһи этэ. Анньыһыы кытаанаҕа быһыылааҕа. Касса түннүгэр бастакы учууталым бэйэтинэн турара. Эргиллэн миигин көрөөт имнэнэн кэбистэ. Ону көрөөт военкоматка бэлиэтэтиэхтээхпин умнан кээстим.
    Учууталым:
    - Ноо, дөкүмүөнҥүн манна аҕал эрэ – диэтэ.
    Сып-сап байыаннай билиэппин хостоон дьон үрдүнэн ууннум. Уочарат айдаара түстэ.
    - Бу оҕо сибилигин кэлээт быһа киирэн эрэр! Саллаат киһи син уочараттыа да эбит!
    - Бу да дьон! Саллаат аҕыйах хонуктаах уоппускатын дуомун портка атаартараары гынаҕыт дуо? Бүгүн бээтиҥсэ, аныгы сөмүлүөт бэнидиэльньиккэ эрэ – диэт байыаннай билиэппин бэйэтин паспорын кытта холбуу тутан кээстэ.
    Айдааран испит уочарат уоскуйан хаалла. Кырдьык да, бүгүн көппөтөххө, бэнидиэльньиккэ уоппускам аҥара бүтэр эбит.
    Учууталым билиэт ылан үөрүүм өссө элбээтэ.
    Эбиэккэ дьиэбэр баар буолан хаалбытым. Ити курдук табыллан кэлин айанныы иликпин. Чааспыттан биир суукканнан кэлбитим. Бэйэм да итинник табыллан айанныам дии санаабат этим.
    Уопсайынан, аны санаатахха, ити табыллыы сүүрээнигэр сылдьар кэмим эбит. Ыар кэмнэр да бааллара. Командировкаттан биир сарааппыната суох кэлбиппит, уоппуска биэрдилэр, аны бачча дойдуга биир суукканнан кэллим. Ити сүүрээн өссө да устубуттааҕа ээ...
    Дойдум барахсан сылаас чаҕылхай күннээх көрсүбүтэ. Үөһээ эппитим курдук балаҕан ыйын саҥата этэ. Хатыҥ мастар саһаран тураллара, тиит билигин да күөҕэ.
    Дьон үксэ оттоон бүтэ илигэ. Мин да дьонум онтон хаалсыахтара дуо? Дьиэ иһэ кураанах этэ.
    Киэһэ дьонум кэлэн соһуйуу-өмүрүү, үөрүү-көтүү буолла. Бииргэ үөрэммиттэрим бары армияҕа буолан киэһэ ханна да барбатым. Ханна да диэн күүскэ эттим быһыылаах. Оччолорго кулууптан атын киһи сылдьар да сирэ суоҕа. Билбит баҕайым! Куруук буоларыныы киинэ көстүбүтэ быһыылаах, дьон кулууп диэки саҕырыҥныырыттан сэрэйдэххэ.
    Сарсыарда аҕабынаан окко барсар буоллум. Бараары эргэ таратаайкабытын, ИЖ-Юпитер 2, таһааран эһэ турдахпытына биир тыраахтар бирилээн кэлэн тохтоото. ДТ-75-тээх тыраахтар. Тыраахтартан биһи иннинэ үөрэммит Сиэнньэ диэн уол ырбайбытынан түһэн кэллэ.
    - Дорообо!
    - Дорообо!
    - Хайа уоппуска дуу?
    - Уон хонуктаах.
    - Ханна сулууспалыыгын?
    - Приморьеҕа.
    - Мин Монгольеттан бу саас кэлтим.
    Ону- маны кыратык ылахтастыбыт. Бараары туран:
    - Үүт сайылыктан таһабын, онно баран иһэбин. Киэһэ танцы буолар үһү. Сылдьар инигин?
    - Онтон успейдаан сылдьа сатыам.
    - Кэлээр, кыыс аймах элбээн турар. Студеннар иҥин буолунайдар. Киэһэ уон биир саҕана кэлиэҕим, бииргэ барыахпыт.
    - Сөп.
    Ити курдук кэпсэтээт араҕыстыбыт. Дьонум оттоон бүтэн эрэллэр этэ. Биир от кэлэр сирэ эрэ хаалбыт. Киэһэ хойукка дылы оҕустубут. Эбэттэн балык таһааран буһаран сиэтибит. Оо минньигэс да этэ. Ол собо амтана билигин да кэлэр курдук. Кэлин, манна кэлэн баран, иҥин араас собону сиэтим да оннук эмис собону сии иликпин.”

    Люба чыпчырынан ылла:
    - Кырдьык биһи собобут бэрт да этэ... Аны санаатахха мин да сиэбэтэҕим ырааппыт.

    “Киэһэ үлэхтээх кэмҥэ бэлэм буоллум. Таһырдьа тахсан табахтыы олордохпуна Сиэнньэ бу тиийэн кэллэ.
    - Хайа саллаат бэлэмҥин дуо?
    - Эйигин кэтэһэн олоробун.
    - Бу да киһи! Формаҕын кэтиэххин!
    - Ол эмиэ тугум форматай?
    - Формалаах буоллуҥ да кыыс барыта эйиэнэ буола түһэр. Билбит баҕайым! Саас сыалай ыйы быһа кыргыттары батыһыннарбытым. Биримээнэ үөрүнэн! – күлэн лаһыгыратар.
    Онон үөрүнэн батыһыннараары формаланар буоллум.
    Кулууп кур бэйэтэ кубулуйбакка көрүстэ. Мэктиэтигэр бэҕэһээ эрэ сылдьыбыт курдукпун. Кырдьык даҕаны баара-суоҕа сыл эрэ курдук буолбут. Ол икки ардыгар уларыйа охсубат буоллаҕа. Кэмэ оннук этэ. Наҕыл, сырдык, ыраас кэмнэр этэ.
    Куруук буоларыныы кирилиэс толору табаахсыттар. Миигин үөрэ көрүстүлэр. Куустуһуу, дорооболоһуу, кэпсэтии.
    - Хайа уоппуска дуу?
    - Уоппуска, уон хонук – диибин.
    - Ханна сулууспалыыгын?
    - Приморьеҕа.
    - Дьэ түргэнник уоппуска ылбыккын дии, сорох икки сылы быһа уоппуска диэни билбэтэҕэ.
    - Учениеҕа үчүгэй көрдөрүүлэммитигэр биэрдилэр диибин.
    Хантан кэлбиппин билэллэрэ буоллар соһуйуо этилэр. Ол кистэлэҥ, байыаннай. Замполит икки чаастаах лекциятын түмүгэ.
    Ити курдук кэпсэтэ түһэн баран иһирдьэ киирдибит. Били үөрү батыһыннара.
    Куруук буоларыныы фойе иһэ толору киһи көстөр. Көстөн да диэн – күлүгүлдьүһэллэр. Үҥкүү ортолоон турар бадахтаах. Киирэ түһүүгэ баар билиардистардыын кэпсэтэ түһээт фойеҕа киирдибит. Ынараа түгэххэ кыра уот кылаҥныыр, бэтэрээ киирэ түһүү уота сырдатар уонна сырдатар тэрил баара көстүбэт. Быһата бороҥуй. Били батыһыннарыахтаах үөрбүт ханна сылдьара буолла.
    Кыратык тура түһээт хараҕым син үөрэнэн барда. Бары да билэр оҕолорум эбиттэр. Бииргэ үөрэммит кыргыттарым да бааллар эбит. Уолаттар бары армияҕа бартара. Эмиэ дорооболоһуу, куустуһуу, кэпсэтии. Онтон үҥкүүлээн бардым. Сиэнньэм, киирээт, ынтах түгэх диэки ааспыта. Одноклассницаларым син элбэхтэр эбит. Каникул кэмэ буолан студенныыр кыргыттар эмиэ бааллар.
    Сөрүүкүү уонна табаахтыы таһырдьа таҕыстым. Ол тахсан иһэн киирэн иһэр икки кыыһы аанҥа көрсөн аастым. Инники кыыс хайдах эрэ үөрэтэрдии көрүөлээтэ, эргиллэн көрөн ылла. Олох билбэт кыргыттарым. Арааста били үөртэн быһыылаахтар. Таһырдьа Сиэнньэм табахтыы турар.
    - Хайа доҕор ханна сылдьаҕын? – диэн мөҥүттэ тоһуйда.
    - Одноклассницаларбынаан.
    - Ээ бу да киһи! Хаһан көрбөтөх кыргыттаргын баран. Ынтах түгэх диэки бааллар араас кэрэ сибэккилэр.
    - Онтон кэлээт хайдах мээнэ сүүрүөмүй?
    - Билигин миигин кытта киирээр, билиһиннэриэм. Биир кыыс уже ыйыталаһан эрэрэ – диэн дьаһалымсыйар.
    - Ити билигин хайа кыргыттар киирдилэр?
    - Һэ бу да киһи! Люба дии!
    - Ханнык?
    - Ньукулай Сэмиэнэбис кыыһа. Өссө бииргэ үөрэммит буолуохтааххын.
    Инньэ диэбитигэр дьэ өйдөөтүм. Инники кыыс кырдьык Эн эбиккин. Көрбөтөҕүм ыраатан Эн буолуоҥ диэн өйбөр да суоҕа. Били сэттискэ киирэрбитигэр көһүөххүтүттэн көрө илигим. Тупсубут ахан этиҥ.
    - Онтон иккиһэ?
    - Подругата үһү. Бу күһүнү быһа бааллар – диэтэ.
    - Онтон көһөн бартара буолбатах дуо?
    - Дьоно пенцияҕа тахсан төннөн кэлтэрэ, дойдулара буоллаҕа дии.

    Любовь Николаевна ол күнү бу курдук өйдүүр.
    - Ол саас, аҕам пенцияҕа баран, дьонум дойдубутугар төннүбүттэрэ. Биһи суохпутуна дьиэбитигэр дьон олорторо. Онон төннөр уйабыт баара. Ол дьиэ билигин да мин ааппар суруллан турар. Дьонум өлтөрүн утаа атыылаа диэн хаста да ыйыталаһа сылдьыбыттара. Төһө да кыһаттара сырыттарбын төрөөбүт, улаппыт уйабын атыылаабатаҕым. Бастаан утаа баран сайылыыр этим, онтон тэйдэр-тэйэн сылдьыбат буолтум. Дьиэ биир ырааҕынан аймахпар хаалта.Сэттискэ үөрэнэр сылбар аҕам атын үлэҕэ ананан оройуон киинигэр көспүппүт. Онон оройуон киинигэр үөрэнтим, улааппытым. Онтон үөрэххэ бартым. Ол сайын дьүөгэбинээн каникулга кэлэ сылдьарбыт.
    Кулуупка киирэн иһэн биир саллааты утары көрсүбүппүт. Кимиэхэ эрэ майгынната көртүм. Кырдьыга таайбатаҕым. Санаабар харахпыт утары көрсөн ылар курдук гыммыта. Интэриэһиргээбит курдук көрүтэлиирэ. Эргиллэн көрбүппүн бэйэм да өйдөөбөккө хаалтым. Оппуонньа киһи кыбыстыбакка эргиллэн көрөр уола этэ. Хара номоҕон сырайдааҕа, кэтит сарыннааҕа, үрдүк, көнө уҥуохтааҕа. Байыаннай форма киниэхэ ананан тигиллибит курдуга. Сахаҕа кэрэ уол этэ.

    - Хата итилэргэ атаакалаабаппыт дуо? – диэтим.
    - Бу да киһи! Дэриэбинэ уолаттара бары чууртарын биэртэрэ ыраатта. Саа тэбиитигэр чугаһаппаттар. Куорат оҕолоро биһигини көрүөхтэрэ дуо? – Сиэнньэ аккааһын биллэрэр.
    - Баҕар биһигини кэтэһэллэрэ буолуо дии – диибин.
    - Кэтэс! Кэтэххинэн ааны арыттарыахтара. Сураҕа ынтах табаарыстаах үһү.
    - Табаарыс истиэнэ буолбатах буоллаҕа, сыҕарытыахха сөп – диибин.
    - Чэ ону-маны мээрилээмэ, киириэххэ. Ынараа итиннээҕэр буолуохтар бааллар.
    Үҥкүүлүү сылдьар дьон быыһынан түгэххэ аастыбыт. Тиийбиппит түөрт кыыс үҥкүүлүү сылдьаллар. Киирэн үҥкүүлэһэн бардыбыт. Бороҥуй да буоллар олох харахтаан көрбөтөх кыргыттарым. Музыка бүппүтүгэр муннук диэки саҕарыйдыбыт.
    - Хайа Сиэнньэ табаарыскын билиһиннэрбэккин дуу? – биир химкаламмыт баттахтаах, орто уҥуохтаах, кубаҕай хатыҥыр кыыс.
    - Бу Оппуонньа. Армияттан уоппускаҕа кэлбит. Аллар атаһым. Прошу любить и жаловать – диэт нэлэс гынна.
    Илии тутуһан билсии буолла. Онно ааттарын эппиттэрэ да билигин өйдөөбөппүн. Арааста Маша, Даша иҥин диэн быһыылаахтара. Ол-бу тэрилтэлэргэ үлэлии кэлбит саҥа үлэһиттэр эбит этэ. Оскуолаҕа, сельпоҕа, сопхуоска иҥин быһыылааҕа.
    Ол турдахпытына вальс музыката тыаһаата. Кыргыттар бэйэ-бэйэлэрин кытта пааралаһан музыка тыаһыгар уйдаран, эргийэн кулахаччыйан бардылар. Сиэнньэлиин муннукка туран хааллыбыт.

    0
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    - Доор хайытан киириэххэ – диэтэ киһим.
    - Бэйи кэлин, үөрэнэ түһүүм. Үҥкүүттэн тэйэн хаалбыппын – диибин.
    - По ходу үөрэниэҥ барыахха – диир.
    - Аныгыскыга – диэн атыыр аккаас биллэрдим.
    Ол кэмҥэ эһиги, дьүөгэҕинээн, эргийэн аастыгыт. Эн эмиэ эргийэн көрөн ыллыҥ. Олус да кэрэ буолан көһүннүҥ. Урукку, кыыс Люба ханна да суоҕа. Эргийэн ааспыт кыыс таҥастыын-саптыын, сырайдыын-харахтыын, туттардыын- хаптардыын олох атын этэ.
    Вальс бүтэн эмиэ шейк үҥкүүлээн бардыбыт. Тугу эрэ кэпсэтэрбит да олох төбөбөр хаалбатах.

    - Кырдьык ааһан иһэн көрөн ааспытым. Эн эмиэ батыһа көрөн турарыҥ. Онно дьэ билбитим. Били хатыҥыр, кыра Оппуонньа итинник буолта буолуо диэн билбэт буоллаҕым. Арай хараҕыҥ уруккутун курдуга. Кыра сылдьан куруук бииргэ оонньуурбут. Уонна алтыс кылааска биир паартаҕа олоро сылдьыбыттаах этибит дии. Дьиҥэр бииргэ үөрэммит оҕолорум элбэхтэрэ да ыкса билсэр оҕом суоҕа. Бастаан өрүкүнэһиэх курдук буолан иһэн сүтэн хаалтара. Баҕар бэйэм да буруйдааҕым буолуо. Оччоттон тоҥуй соҕус этим. Арааста саҥа оскуолаҕа соччото суох көрсүбүттэриттэн тоҥуй буолбутум быһыылааҕа. Онтум олохпор элбэх мэһэйдэри оҥорто – диэн Любовь Николаевна ааҕа сытан санаан ылла.

    Ол сылдьан, хараҥа зал иһигэр, дьон быыһыттан харахпынан Эйигин көрдүүрүм. Оччолорго таптыыр этим диэн этии сымыйа буолуо. Боруоста кыра сааһым биргэ ааспыт дьүөгэтэ итинник буолбутун итэҕэйбэт быһыылааҕым. Оҕо саспыт туһунан кэпсэтиэх да санаа баара. Миигин билтиҥ эбитэ дуу? Биллэҕиҥ дии. Онно кулууп улахан аҥара билэрэ. Ээ почти барыта.

    - Оччолорго кулууп толору этэ да биир да киһи эппэтэҕэ. Ыйыппатаҕым. Эн курдук ыйыппытым буоллар этиэ этилэр. Миэхэ эмиэ интэриэһинэй этэ. Дьүөгэбинээн аан аттыгар Ленин бүүһүн анныгар баарбыт. Кырдьык бастаан эрийсиэх баҕалаах баһаам этэ. Олору түргэнник тэйитэлээбиппит. Онон ол Эн кэлэриҥ саҕана туһата суох “мымралар” сыбаанньаланан сылдьарбыт.

    Эмиэ вальс тыаһаата. Бу сырыыга Сиэнньэм иннибин ылла. Били Машабын дэммит кыыстыын киирэн зал ортотугар тэпсэҥнээтибит. Урут да сатаан эргийбэт киһи билигин эргийиэм дуо? Онон ортотугар киирэн тэпсэҥниир эрэ буоллубут. Кыыһым кыра кыраадыстаах быһыылааҕа. Духи сытын быыһынан Тамянка сыта охсуллан ааһара. Оччолорго олох испэт этим, табах да тардыбатым.Онон сыты баҕас араарарым.
    Олох моойбор ыйаастан баран сылдьара. Били батыһыннарыахтаах үөрбүттэн быһыылаах. Ол турдахпытына Эн дьүөгэҕинээн хаста да эргийэн ааспыккыт. Эмиэ миигин одуулуур курдугуҥ.
    Музыка тохтообутугар табахтыы таҕыстым. Тахсан иһэн эһиги тураргытын көрөн аастым. Табахтыы турдахпына Сиэнньэ тахсан кэллэ.
    - Эмиэ ханна сүтэ сылдьаҕын? Дьэ ыйыталаһыы бөҕө. Ити Маша олох “симпаттаатым” диир.
    - Диэн көрдүн.
    - Бу да киһи! Итиччэ иилистэ сылдьары эргичитэн иһиэххин!
    - Доор, аны итиннэ киирбэппин. Бэйэҥ сырыт. Бэттэх үҥкүүлүөм – диибин.
    - Бэттэх ол кимниин үҥкүүлүүгүн?
    - Одноклассницаларбынаан.
    - Пахай! Ол хаһан көрбөтөх дьоҥҥор дылы! Уон сылы быһа хараххар элэҥнээбэтэхтэрэ дуо?
    - Чэ, бүттүбүт! Мин бэттэх – эн антах – диэн дебаты тохтоттум.
    Киһим сапсыйан баран кулууп ааныгар мэлис гынна. Дьиҥэр хорсуммун мунньунан эһиэхэ киирэрдии турарым.
    Киирэн истэхпинэ зал диэки хаһыы-ыһыы элбии түстэ. Билиард оонньооччулар хаалбатах этилэр. Зал иһигэр охсуһуу үгэннээн эрэрэ. Мин эмиэ иһирдьэ ыстанным. Итинник охсуһуулар хам-түм буолааччылар. Зал иһэ толору киһи этэ. Кимнээх охсуһаллара биллибэт. Зал ортотун диэки күлүктэр үллэрэҥнэһэн олороллор. Хаһыы-ыһыы, ытаһыы-соҥоһуу. Киирээт Ленин диэки дьон быыһынан үнүөхтээтим. Эһиги муннукка ыгыллан тураргытын көрөн үөһэ тыынным. Куттаммыт сырайгытын көрөн ыксаабыта буолабын. Санаабар сыалай чаас дьон быыһынан үтүһэн-анньыһан эһиэхэ тиийдим. Дьиҥэр аҕыйах сөкүүндэ буолуо. Зал диэки эргийэн, эһигини бүөлээн, охсуһардыы оҥостон турдум. Уоту уматтылар. Билэбин, билигин ити охсуһуу таһырдьа халыйыа. Онно суолга кими баҕар сотон тахсыахтарын сөп. Буруйдаах буол, буруйа суох буол. Ол оруолу оонньообот. Урут, армия иннинэ, элбэхтик көрбүт, кыттыспыт кыргыһыым. Бу сырыыга ити мин охсуһуум буолбатах этэ. Санаабар эһигини эрэ хаххалаабыт киһи диэн баара. Охсуһуу зал арыый атын өттүнэн халыйан таһырдьа таҕыста. Зал иһэ кураанахтана түстэ. Онно-манна мин курдук охсуһууга сыһыана суохтар туран хааллылар.
    Түгэхтэн худрук саҥата:
    - Үҥкүү бүттэ, тарҕаһыҥ – диэн биллэрдэ.

    - Ол кыыстыын үҥкүүлүү сылдьаргын көрбүтүм. Кыыһыҥ моойгор ыйанан баран сытара. Эн хайдах эрэ муммут курдугуҥ. Кыыскын хайдах да тутуоххун билбэт этиҥ. Хайдах эрэ аһына санаабытым. Музыка бүтээтин таһырдьа ыстаммытыҥ. Эмиэ хараҕыҥ миэхэ иҥнэн ылбыта. Төннөргөр эйигин тохтотон кэпсэтэр санаа киирбитэ. Дьиҥэр киһи дьиктиргиирэ суоҕа ээ. Олох бииргэ оонньоон улааппыппыт дии. Арай көрбөтөҕүм алта сыл эрэ буолбут. Тахсыбытыҥ кэннэ зал ортотугар охсуһуу саҕаламмыта. Олох долгун курдуга. Саҥаттан-саҥа охсуһааччыларданан кэҥээн барта. Ол кэмҥэ таһырдьаттан киирэн биһигини хаххалыы турбуккар махтана да санаабытым.
    Кыра кылааска миигиттэн сылтаан Дималыын охсуспуттааҕыҥ дии. Дима суумкабын былдьаан баран күрдьүккэ түҥнэри үппүтэ. Ол кэмҥэ оскуолаттан эн сүүрэн тахсыбытыҥ. Күлэ турар Диманы сүүрэн кэлээт түҥнэри охсубутуҥ. Муннуга таппыт этиҥ. Дима муннун туттан баран ытыы-ытыы дьиэтин диэки сүүртэ. Суумкабын былдьаан ылан миигин туруорбутуҥ. Хаарбын тэбээн баран дьиэбэр дылы атаарбытыҥ. Онно арааста учууталтан мөҕүллүбүтүҥ быһыылаах.

    - Кыргыттар атаарабын дуо? – диэтим эргиллэн.
    - Суох солдатик – диэтэ дьүөгэҥ, - бэйэбит да булан барыахпыт. Джунгли буолбатах!
    Туох да диэхпин билбэккэ турдум. Эһиги миигин эргийэ көтөн аан диэки хаамтыгыт. Тахсан иһэн Эн эмиэ эргиллэн көрбүтүҥ.

    - Мин атаартарар, кэпсэтэр санаалааҕым. Урукку курдук. Ону дьүөгэм илин түспүтэ. Хайыыр да кыаҕым суоҕа. Дьиҥэр ол дьүөгэм кэргэн тахсаары сылдьар уолум балта этэ. Бииргэ үөрэнэрбит. Дьүөгэм онно убайын кытта билиһиннэрбитэ. Билсибиппит сыл курдук буолбута. Аны күһүн өктөөпкө холбоһуох буолан кэпсэтэн сылдьарбыт.

    Джунгли... Аҕыйах хонуктааҕыта эрэ кэлтим. Киһи улаханнык баҕатыйбат сирэ. Учебкаттан кэлбитим ый курдук буолбут этэ. Биир сарсыарда тревоганнан хомуйан Хабаровскайга бырахпыттара. Биһи взводпут бары азиаттар этибит. Онно ый аҥарын курдук үөрэх ыытан, бэрибиэркэлээн баран самолётка олорпуттара. Ханна да барарбытын эппэт этилэр. Чып кистэлэҥэ. Биир тропическай дойдуга тиийбит этибит. Самолётка формабытын уларытан таһаарбыттара. Тэйиччиттэн көрдөххө олохтоох саллааттар курдукпут. Чугаһаан, сыныйан көрдөххө атыммыт биллэрэ.
    Эмиэ атыҥҥа аралдьыйдым.
    Эһиги тахсан барбыккыт. Кэннигититтэн тахсыбытым охсуһуу бүппүт этэ. Эһиги уже көстүбэт буолбут этигит. Хантан эрэ Сиэнньэ баар буола түспүтэ. Хараҕар фингал көстөрө.
    - Ханна сүтэ сылдьаҕын? Сии сыстылар дии!
    - Ол эмиэ тоҕо охсустуҥ?
    - Оччоҕо көрөн турабын дуо?
    - Көрүөххүн – диибин.
    - Көрөн бэрт! Хата кыратык тыыммын таһаардым. Ноо – били кыргыттары көртүҥ дуо?
    - Суох – диибин.
    - Чэ, ничего барыахха.
    - Ханна?
    - Учууталлар уопсайдарыгар.
    - Ээ барбаппын, дьиэлиэм.
    - Бу да киһи! Бэһиэлэйэ дьэ саҕаланар буоллаҕа дии! Тем более кыргыттар ыйыталаһан бөҕө этилэр. Тиийдэхпитинэ үөрүөхтэрэ.
    - Суох, дьиэлээтим – диэтим да дьиэм диэки кэккэлэтэ турдум.
    Сарсыныгар эмиэ оппутугар киирдибит. Күһүҥҥү от буолан бэҕэһээ охсубуппутун мустубут. Мунньан бүтэрбитигэр баара суоҕа икки эрэ буолбут этэ.
    - Бачча эрдэ дьиэлээн иһиэхпит дуо – кээһиэххэ. Саатар түгэҕин оҥорон сарсынҥы үлэбитин аччатыахха – диэн аҕам тулхалдьыйбат тыл көтөхтө.
    Аҕам тылын кэспэтэх киһиэхэ бирикээс тэҥэ этэ. Аҕам оргууй аҕай сүбэлэһэр курдук эппитин эт курдук толоро үөрэммитим. Хаһан да куолаһын соноторун көрбөтөгүм. Дэлэҕэ Сэмэй Уйбаан диэн аат иҥиэ дуо?
    - Кыаллыбатаҕына сарсын да ситэриллиэ. Араадьыйа ардах суох диэн эрэрэ – диэтэ.
    Кээһэн бардахпыт дии. Аҕабынаан сүгэбит, ийэбит харбыыр. Чай ыймахтаабыта буола-буола оппутун кээһэн кээстибит. Киэһэ хойут бүттүбүт. Дьиэбитигэр кэлэрбитигэр халлаан боруктуйан эрэрэ. Сылайыы-элэйии барбыт этэ. Аһаат охтубутум. Дьонум төһөҕө утуйтара буолла – билэр суох.
    Сарсыарда турбутум дьонум былыыр турбут этилэр.
    - Быйыл отоннуу иликпит, отунан иирэн ойууру өҥөйбөтүбүт даҕаны. Отон үүммүт дэһэллэр. Бүгүн отоннуу тахсыбаппыт дуо? – ийэм аҕабыттан ыйытар.
    - Мин күрүөбүн тута барыым. Онтон эһиги отоннооҥ ээ – диэн аҕам күннээҕи үлэни аттаран кэбистэ.
    Аһаам баран матассыыкылынан бары алаастаатыбыт. Аҕабытын түһэрэн баран уруккаттан отоннуур сирбитигэр бардыбыт. Оччолорго комбайн иҥин диэн тэрил суоҕа. Онон илииннэн хомуйарбыт.
    Отон үүммүт этэ. Биримээнэ кыһыл көбүөрү тэлгээн кээспит курдуга. Ийэбинээн слуурбутун ылан хомуйан бардыбыт. Эбиэт саҕана биһи сылдьар сирбитигэр “Запорожец” кэлэн тохтоото. Дэриэбинэҕэ оччолорго эн аҕаҥ Ньукулай Сэмиэнэбис эрэ массыыналааҕа.
    Массыынаттан Эн дьонҥун уонна дьүөгэҕин кытта кэлбит этиит. Эйигин көрөөт олус үөрбүтүм. Эн эмиэ үөрбүт курдугуҥ.
    - Дорооболоруҥ! Хата эһиги баар эбиккит дии – диэбитэ аҕаҥ биһигини көрөн.
    - Дорообо! Ээ бу саҥа хомуйан эрэбит. Бэҕэһээ бүтэһик оппутун кээспиппит. Ону да ити Оппуонньабыт кэлэн. Уйбаан күрүөтүн тута хаалла. Алааска сүөһү киирбит диэн ыксыыр. Отон баһаам үүммүт итиннэ олорон хомуйан барыҥ – диэн ийэм ыйан көрдөрдө.
    Эһиги турар сиргитигэр олороот хомуйан барбыккыт. Хомуйбута буола-буола кылап гынан эйигин көрөн ыларым.
    - Оппуонньа эр бэрдэ буолбут. Уоппускаҕа кэлбиккин истибиппит. Мээнэ киһиэхэ уоппуска биэрбэттэр – диэн аҕаҥ хайгыыр.
    Дэриэбинэҕэ сурах түргэнник тарҕанар. Этэрбэс араадьыйата үчүгэйдик үлэлиир. Дэриэбинэ биир баһыгар сөтөлүннэххинэ – иккис баһыгар:”Будьте здоровы” дииллэр.
    Мин хайҕаммыт хара тураах курдук турулус-ирилис көрдүм, сүөм үрдүү түстүм. Эн диэки кылап гынан ыллым.
    - Маарыйаа били кэпсэтии күүһүгэр ини?
    - Туох кэпсэтиитэ?
    - Онтон оҕолорбутун холбуох буолбуппут дии! – диэн күлэн саһыгыраппыта.
    Мин оччолорго кыбыстанньаҥ этим. Кыбыстан умса көрөн отон хомуйбута буолабын.
    - Кэпсэтии баара ээ. Ол эрэн кыыһыҥ ыал буолаары сылдьар үһү буолбат дуо?

    - Ийэҥ инньэ диэбитигэр мин эмиэ кыбыстыбытым. Дьиҥэр мин да оччолорго оҕо буоллаҕым.
    - Ол атын сир киһитин сыҕарытар өртөн үһү дуо? Бачча эр бэрдэ аттыбытыгар баарын кэннэ – диэн аҕам олох сиэтэ.
    - Ол хайдах сыҕарытаҕын? Эдэрдэр бэйэлэрэ булсубут дьону?
    - Онтон Оппуонньалыын холбооттоон кээстибит да бүтэр! Кыыспыт манна чугас баара туох куһаҕаннаах үһү. Оппуонньа да киһи сирбэт оҕото. Сиэннэрбитин да көрө сылдьыахпыт. Уонна илии охсуспуппут сүүрбэччэ сыл буолла дии! Оннук буолбат дуо Любаа? – диэбитигэр тимириэхпин сир кытаанаҕа.
    Эн эмиэ умса көрөн олороруҥ.
    - Оҕолору дьээбэлээмэ! Отоҥҥун хомуй! – ийэм быһа түһэн араатардыыра киирбит аҕабын тохтоппута.

    0
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    Кырдьык кыра эрдэхпитинэ итинник кэпсэтии баара. Уонна аҕам мин атын сиргэ барарбын сөбүлээбэт этэ. Дьүөгэм соһуйбуттуу мин диэки көрүтэлээн ылта.

    Аҕаҥ холбооттоон барбытыгар олох буорайбытым. Төһө да ууну-уоту аастарбын мин да эдэр киһи этим. Хата ийэҥ тохтоппута. Дьүөгэҥ эмиэ дьиктиргээбиттии Эн диэки көрүтэлиирэ. Табаарыстааххын үнүр Сиэнньэ эппитэ. Ол эрэн ыал буоларгын ким да кэпсии илигэ.
    Хомуйбута буола-буола, тэйэн, бөлкөй талах кэннин диэки сыҕарыйан биэрдим. Эйигинниин кэпсэтэр баҕа баара да кыбыстарым. Уонна ыал буоларгын истэн эмиэ хомойбутум. Оччолорго бэйэбин да күүскэ сананар быһыылааҕым.
    Онно да отон элбэҕэ. Солуурбун толорон эрдэхпинэ кэннибэр мутук тостор тыаһа иһиллибитэ. Эргиллибитим Эн этиҥ.

    - Биирдэ көртүм эн ыраатан эрэриҥ. Мин да кырдьыга кыбыстыбытым. Ол эрэн эйигинниин кэпсэтиэхпин олус баҕарарым. Тохтуу түһэн баран, оргууй аҕай, эн барбыт сириҥ диэки бартым. Дьүөгэм отон хомууругар буолан көрбөккө хаалта. Арай аҕам көртө да саҥарбатаҕа. Өссө көрбөтөхтүү туттубута. Арааста – урукку эрэлэ билигин да өлө илик быһыылааҕа. Оччолорго Колялыын ыал буолар бигэ санаалааҕым. Билигин кэмсиммитим иһин оччолорго атын санаа суоҕа.
    Тэйиччи бөлкөй талах кэннигэр хомуйа олороруҥ. Миигин көрөн минньигэс баҕайытык мичээрдээбитиҥ. Олох уруккуҥ курдук этиҥ. Үнүр хайдах билбэтэхпиттэн саллабын эрэ.

    - Дорообо! – диэбитиҥ.
    - Дорообо Любаш!
    - Хайа, отон баар дуо?
    - Баар – диибин.
    Кэпсэтэр элбэх этэ да наадалаах тыл көстүбэккэ сордообута. Эн аттыбар кэлэн олортуҥ. Саҥата суох олорбохтообуппут.
    - Уоппускаҥ хаһан бүтэр?
    - Понедельникка барыам – диибин.
    - Биһиги эмиэ ол диэки барарбыт буолуо.
    - Үнүр эйигин билбэтэҕим дии. Тупсубуккун ахан. Сиэнньэ эппэтэҕэ буоллар олох да билиэ суох эбиппин.
    - Мин эмиэ билбэтэҕим. “Кимиэхэ эрэ майгынныыр” – дии санаабытым. Онтон эргийэ сылдьан хараххын көрөн баран сэрэйбитим. Көрөн ахан турарыҥ. Хараҕыҥ эрэ уруккута.
    - Онтон эн эргийэн кэллэҕиҥ аайы эргиллэ-эргиллэ көрөр этиҥ дии.
    - Көрбөтөҕүм ырааттаҕа. Ханна сулууспалыыгын?
    - Приморьеҕа.
    - Хаһан барбыккыный?
    - Былырыын күһүн. Сыл буолан эрэр. Эн ханна үөрэнэҕин?
    - Финансовайга. Иккис кууруһу бүтэртим.
    - Ыал буоллуҥ дуо?
    - Күһүн холбоһуох буолбуппут. Дьүөгэм убайа.
    Эмиэ саҥата суох хомуйдубут. Хайдах эрэ кэпсэтэр уопсай тыл суох курдуга.
    - Киэһэ уон бииргэ били биһи оонньуур сирбитигэр кэлээр. Билигин бары маныы сылдьаллар – диэбитиҥ.
    Ол кэмҥэ дьүөгэҥ биһи диэки иһэрэ. Арааста Эн ону көрбүт быһыылааҕыҥ.
    - Кэлиэҕим – эрэ диэн хаалтым.
    Эн туран дьүөгэҥ диэки бартыҥ.

    - Мин да элбэҕи кэпсэтэр санаалааҕым. Санаабар бары манаһар курдуктара. Эбиитин дьүөгэм иһэрэ. Ол иһин хорсуммун киллэрэн көрсөргө тыл көтөхпүтүм. Сырайыҥ сырдыы түһэр курдук гыммыта, мичээрдээбитиҥ. Онно дьүөгэбин абааһы да көрбүтүм.
    - Таах илдьэ кэлбиппин - диэн кэмсинэ санаабытым.
    Олох харабынай курдуга. Танцыга да быһа түһэн аккаастаабыта түргэнэ. Хаайыылаах курдугум. Утарылаһар санаа арааста онтон үөскээбитэ быһыылааҕа.

    Ийэм биһикки иһиппитин толорон аҕабытыгар барбыппыт. Матаксыыкылбын эһэн иһэн көрдөхпүнэ Эн талах кэнниттэн көрөн турарыҥ.
    Аҕабыт күрүөтүн тутан ортолообут этэ. Соҕотох киһиэхэ элбэх үлэ. Биһиги кэлбиппитигэр үөртэ ахан. Үөрэ-көтө күрүөнү өр гымматахпыт.
    - От бүттэ. Сэби-сэбиргэли сарсын хомуйуохпут. Сыттын. Оппуонньалыын сарсын хомуна таарыйа хонуктаан кустуохпут – диэтэ аҕам саҥата.
    Хомунан дьиэлээбиппит. Киэһээ аһыы олорон ийэм били Эн аҕаҥ туһунан кэпсээбитэ.
    - Сөбө бороҕон! Ньукулай сөпкө этэр! Кэпсэтии баара ээ! Мин да Любаны сиримээри олоробун! Тупсубутун көрүөҥ этэ! Сүүрбэччэ сыл эдэрим буоллар бэйэм да эрийсиэм этэ – диэн аҕам биһирээбитин биллэрдэ.
    - Бу оҕонньор буккуллубут! Онтон ыал буолаары сылдьар дииллэр дии – ийэм.
    - Сылдьара бүрүчүөм! Сыҕарыттыбыт да бүтэр! Биһи да сиэннэрбитин көрө сылдьыа этибит. Биһи Оппуонньабыт киһи сирбэт уола.
    Оннук дакылааттыы хаалта. Мин таһырдьаны былдьаспытым. Үлэхтээх бириэмэ эрдэ да буоллар көрсүөхтээх сирбитигэр бардым.
    Дэриэбинэттэн илин ойуур иһигэр Хортуоска өтөҕө диэн кыракый өтөх баара. Иһэ үлүннэҕинэ биир гаа курдуга. Онно хаптаһын сарай баара. Уонна туох да суоҕа. Арай онон манан баҕаналар төҥүргэстэрэ көстөрө. Өтөх үксэ миэтир курдук үрдүктээх кытыанынан уонна хаптаҕас угунан үүнэн хаалбыт этэ. Арааста урут холкуостар овощехранилищелара турбута эбитэ дуу. Билбит суох. Биһиги кыра эрдэхпитинэ итиннэ тиийэн оонньооччубут. Өйдүүгүн – ол сарайга дьиэбититтэн ас аҕалан аһыыр этибит дии.
    Син уһуннук кэтэспитим. Араас санаа барыта киирэрэ. Ол эрэн эрэнэр этим. Урут да эрдэлээбитиҥ суоҕа. Күһүҥҥү сылаас баҕайы киэһэ этэ. Ыйдаах буолан күнүс курдуга. Онно-манна саалар тыаһыыллара. Хойутаабыт ынахтар маҥыраһаллара. Уулуссаҕа матаксыыкыллар бирилэһэллэрэ.
    Эн эмискэ баар буолбутуҥ. Кэтэспэтэх өттүбүттэн тахсан кэлтиҥ.

    - Дьонум утуйалларын кэтэһэн эрэйи көрбүтүм. Саатар дьүөгэм субу-субу хоспор киир да киир буолара. Итиннэ хайдах эрэ хабалаҕа киирэн эрэбин дуу диэн санаа үөскээбитэ. Дьүөгэм урут наһаа үчүгэй этэ. Онтон кэлин өйдөөбөтүм элбээн барбыта. Оһуобанна ити сайын. Билэр да дьоммун кытта сүгүн кэпсэтиннэрбэтэ. Отонноон кэлэн баран сыалай допуруос тэрийбитэ.
    - Ити кимий? Туох диэтэ? Үнүр тоҕо билбэтэҕэ буолбуккунуй? – иҥин диэбит курдук.
    Дьиэ иһэ чуумпурбутугар үөмээн-үөмэн тахсыбытым. Уонна көрүөхтэрэ диэн хотон диэкиннэн эргийэн бартым. Ол иһин Эн кэтэспит сиргинэн буолбакка, ойуурунан, сүөһү ыллыгынан барбытым.

    - Хайа, төһө кэтэстиҥ?
    - Кэтэһэн – диэбитим.
    - Доор урут манна оонньоон ахан биэрэрбит дии – диэбитиҥ.
    - Оннук. Көрбөтөх ыраатан үнүр билбэтэҕим дии. Тупсубуккун ахан. Сыалай сарыабына буолбуккун диибин.
    - Мин эмиэ билбэтэҕим. Эн да киһи эргиллэн көрөр уола буолбуккун.
    Эмиэ маарыҥҥы кэпсэтии саҕаланна.
    Сарайга киирэн түннүк анныгар баар наара курдукка сэргэстэһэ олордубут. Онтон добуочча уһуннук оҕо сааспытын санаспыппыт. Олох уруккубут курдук этиҥ. Күлэриҥ-үөрэриҥ. Салгынҥа баар күүрээн сымнаан барбыта. Оҕо сааспыт курдук итэҕэйсии үөскээн барта.
    - Ити дьүөгэҥ харабынайыҥ дуо?
    - Оннук курдук эбит. Бүгүн дьэ биллим. Үнүргээнҥэ дылы улаханнык аахайбат этим. Атаартарар, кэпсэтэр санаалааҕым. Онно быһа түһэн аккаастаабыта. Отонноон кэлэн баран сыалай доппуруос ыытта.
    - Гестапоҕа түбэспиккин дии.
    - Күнүүлүүр быһыылаах. Итак сайыны быһа кими да чугаһаппатаҕа. Аны эйигинниин кэпсэтэрим бобуу буолбут.
    - Күрээн кэллиҥ дуо? – диибин.
    - Үөмэн таҕыстым. Кырдьык да урут дьоммут холбуох буолаллара дии – дии-дии күлбүтүҥ.
    - Маарыын аҕам ийэм кэпсээбитигэр дакылаат бөҕө ааҕа хаалта. Ыраах киһини сыҕарытыахпыт иҥин диэннээҕэ – диибин.
    - Мин аҕам эмиэ сөбүлээбэт. Маарыын истибитиҥ дии. Ити ис санаатын этэр. Онтукатын күлбүтэ буолан кубулунар.
    - Онтон кырдьык кэргэниҥ хайдах киһиний?
    - Үчүгэй киһи, биһигиттэн икки сыл аҕа. Быйыл бүтэһик куурус.
    - Хайа дойдунуй?
    - Өрүс уҥуордааҕы, оройуон кииниттэн сылдьар.
    - Таптыыгын дуу?
    - Билигин билбэтим. Санаабар таптыыр курдугум. Ол эрэн кэлин звоннаабат, аһаҕастык кэпсэппэт буолла. Балтын да күүһүнэн ыыппыта. Арааста иэҕэйбэт дуу диэн санаа үөскээн эрэр. Мин кинини киминэн да манаппаппын ээ.
    - Онтон ыал буолабын диэбэтиҥ дуо? Итэҕэйсэр буолан ыал буолар буоллаххыт.
    - Ээ ити кэлиҥҥи санааларым. Дьиҥэр үчүгэй баҕайы киһи ээ.
    - Кулуупка эрийсэр санаалааҕым тохтоотоҕо – диибин күлэ-күлэ.
    Дьиҥэр испэр уот умайара. Эйигин оҕо эрдэхпиттэн таптыырым. Дьонум холбуох буолалларыттан үөрэрим. Оонньоон этэллэрин биллэрбин даҕаны. Уонна улааппытыҥ, тупсубутуҥ, эмиэ умсугутара. Сүтүкпүн булан баран эмиэ сүтэрбит курдугум.

    - Мин эмиэ оҕо сааспар түспүт курдугум. Эмиэ бу өтөх, күһүҥҥү киэһэ, аттыбар Эн. Дьиҥэр ити бастакы сэрэтии этэ ээ. Ону ситэри өйдөөбөтөҕүм. Ити кэргэн тахсаары сылдьар киһим туһунан этиим. Хас биирдиитин ситэри сааһылаабытым буоллар баҕар эйигин кэтэһиэм этэ. Оччолорго оннук толкуй суоҕа.
    Төһө да кэргэн тахсаары сырыттарбын эйигин оруу көрбүтүм. Эйигинниин кэпсэтэр чэпчэки этэ. Хайдах эрэ сүтүкпүн булбут курдугум.

    - Онтон эн эрийсиэҥ этэ буоллаҕа дии – дии-дии күлбүтүҥ.
    - Мин сыҕарытар санаалааҕым ээ..
    - Аҕаларбыт курдук?
    - Оннук.
    Саҥата суох барбытыҥ. Тугу эрэ толкуйдуур курдугуҥ. Сотору-сотору эргийэн одуулууруҥ.
    Хайдах эрэ ууруох санаам кэлтэ. Кыра сылдьан хоспох кэннигэр сыллаһар этибит ээ. Онтон эргиллэн эрдэххинэ утары кууһан ылан уураан бартым. Ол иннинэ кыыһы уураабытым суоҕа. Ол да буоллар санаам күүстээҕэ. Эн утарыласпатаҕыҥ. Налыйан, уоскун арыйан уураһан бартыҥ. Уһаабакка тохтообуппут.
    - Ити аата? – диэбитиҥ.
    - Любаш мин эйигин таптыыбын – диэн тыллары төлө туппутум.
    Эн эмиэ саҥата суох олортуҥ.

    - Уураан барбыккар утары уураһан бартым. Тоҕотун билбэппин. Билинҥи санаабынан мин эмиэ таптыыр быһыылааҕым. Өйүм уонна сүрэҕим икки аҥыы тардыалыыллара.
    Өйүм – кэргэн тахсаары сылдьан ол-бу буолума! – диирэ.
    Сүрэҕим – таптыыбын, таптыыбын! Кэннэ кээнчэ да буоллун! Умайар буоллахха умайыахха! – диирэ.
    Өйүм – хаһан билбит киһигиниин умайаҕын? – диирэ.
    Сүрэҕим – оҕо эрдэхтэн таптыырым! Онтум саһа сылдьан баран көһүннэ – диирэ.
    Өйүм – ол оҕо сааска сөбүлүү көрбүтүҥ диэхтээн! Билигин атын киһи аналаҕын! – диирэ.
    Сүрэҕим – буоллун! Буоллун! Баҕар көмөр буолан көтүүм даҕаны! – диирэ.

    Эн туран аан диэки хаампытыҥ. Аанҥа чугаһаан иһэн эргиллэн утары көртүҥ.
    - Билбэтим Оппуонньа. Билбэтим. Эмиэ да дууһам эйиэхэ тардыһар, эмиэ да Колябын саныыбын – диэбитиҥ.
    - Любаш!
    - Этиэҕим. Кэлин. Билигин санаам буккуллар. Сарсын эһиги тугу гынаҕыт?
    - Аҕам:”От сэбиргэлин хомуйа таарыйа эбэҕэ куска олоруохпут” – диэбитэ. Онон сарсын онно хонобут – диэтим.
    - Бэрт эбит. Өйүүн эмиэ манна кэтэһээр. Чэ Оппуонньа мин барыым, пока – диэт тахсан барбытыҥ.
    Мин атаарар иҥин туһунан толкуй суох киһитэ буолан биэрбитим. Санаам барыта буккуллан олороро.

    - Тахсаат эмиэ ыллыгы батан дьиэлээбитим. Хата атаарбатаҕыҥ. Эмиэ хаттаан хатыланыа этэ. Мин да санаам буккуллаҕаһа. Ыйааһын икки өттүн диэки биэтэҥниирэ. Өй, сүрэх мөккүөрэ күөстүү оргуйара.

    Сарсыныгар аҕабынаан эбэҕэ киирбиппит. От сэбин-сэбиргэлин хомуйан дьаһаммыппыт. Ол киэһэ уонна сарсыныгар сарсыарда куска олорбуппут. Син бултуйбуппут. Балык да лаппа туппут этэ.

    0
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    Күнүс дьиэбитигэр төннүбүппүт. Ол аҕабынаан бүтэһик бултааһыммыт этэ. Уопсайынан алааска эмиэ бүтэһик сылдьыым этэ. Дойдум мин санаабар оннук хаалан хаалбыт. Ким иннин тымтыктанан көрбүтэ баарай...
    Сарсыныгар военкоматка киирэ сылдьыахтааҕым. Уоппускабын бэлиэтэтэ. Сельпо массыыната киирэрин истэн – баран кэпсэтэн кэллим.
    Киэһэ хараҥарыыта эмиэ көрсүһэр сирбитигэр тэбинним. Эн эмиэ үнүргү курдук хойутаан кэлбитиҥ.
    - Дорообо Любаш! – диэбитим.
    - Дорообо Оппуонньа!
    Икки өттүттэн тугу да этиэхпитин билбэккэ утары көрсөн олорбуппут. Мин ыйытыахпын салларым. Үнүр киэһэттэн санаам олох бутуллан сылдьара. Эн эмиэ элбэҕи эргиппит буолуохтааххын.

    - Үнүр дьиэбэр тиийэрбэр дьүөгэм күүлэ кирилиэһигэр кэтэһэн олороро. Чаас аҥардаах лекция аахпыта. Мин таҥнарбытым туһунан. Эрдэттэн сэрэйэн ол киэһэни быһа манаабытын туһунан. Уонна да элбэх кэлэйбит тылларын эппитэ. Саҥарбатаҕым. Эмиэ да буруйдаах курдук сананарым, эмиэ да тугу да оҥорбутум суох курдуга. Биир уураһыы таҥнарыы буоллаҕына – таҥнардаҕым дии...
    Саҥата суох киирэн утуйтум. Утуйан да диэн – санаа буккуллуута харахпын симтэрбэтэҕэ. Сарсыарда ийэм туран хотонҥо тахсыыта утуйбут этим.
    Дьонум түүн бара сылдьыбыппын билбит этилэр. Дьүөгэм кэпсээбитэ эбитэ дуу, билбэтим. Күнүс отоҥҥо сылдьан аҕам:
    - Люба эн кими таптыыргын тал. Эргэ эрэ тахсыахха диэн билбэт киһигэр тахсыма. Оннук тахсан олохторун огдолуппут элбэх. Бэйэҥ эрэ сүрэххин иһит. Биһиги эн олоххун олорбоппут чуолкай. Кими сүрэҕиҥ ыйар ону тал. Оппуонньаны да сиримээри сылдьабыт – диэбитэ.
    Ол киэһэ ийэм ыҥыран таһааран эмиэ мөхпүтэ. Мөҕөн да диэн! Арааста сэрэтэ сатаабыта быһыылаах.
    - Эн эмиэ аҕаҥ курдук бастаанньалаан сылдьаҕын дуу? Хайдах кэргэн тахсаары сылдьан итинник быһыыланаҕын? Бу дьиэҕэ миигин ким да истибэт буолбут. Аҕаҥ уруккуттан бастаанньаһыт. Аны эн онно суруттардыҥ дуо? Аҕаҥ бастаанньаһыт буолбатаҕа эбитэ буоллар билигин да үлэлии сылдьыа этэ. Куруук кини эрэ көрөр аатырар. Сыыһы сиргэ түһэрэн бэрт! Партиятыттан уһулбатахтарыгар баһыыба! Былыргы кэм эбитэ буоллар Тороскуус аатыран ытыллыбыт буолуо этэ. Онон онно-манна халбаҥнаама! Саатар биирдэ мин этэрбин иһит – диэбитэ.
    Киэһэ эмиэ утуйалларын кэтэһэн баран бартым.
    Ити барарбар аккаастыырдыы бигэ санаалааҕым. Арааста ийэбин истибитим быһыылааҕа. Быһата мөккүөргэ өй хоппута. Ол да буоллар сүрэх хотторор санаата суоҕа. Ол ити эйигин көрөөппүн биллибитэ. Бу түгэни кэтэһэн саҥата суох саспыт эрэ этэ. Эмиэ уота күөдэпчилэнэн барбыта.

    - Оппуонньа мин – диэн баран тохтоон хаалбытыҥ.
    Салгыытын кэтэһэн кулгааҕым куугунуурга дылы гыммыта.
    - Эйигин таптыыбын – диэн төлө туппутуҥ.

    - Оппуонньа мин – диэн баран тохтоон хаалбытым.
    Тылым бөҕүөрэн хаалбыт курдуга. Саатар өй-сүрэх мөккүөрэ өссө күүһүрбүтэ.
    - Таптыыбын диэ – диэбитэ сүрэҕим.
    - Таптаабаппын диэ – диэбитэ өйүм.
    Иккиэн өрөлөһө-өрөлөһө сипсийэллэрэ.
    - Эйигин таптыыбын – диэн тыл бастакыннан төлө көппүтэ.

    Сонно кууһан ылбытым уонна уураан барбытым. Сыалай кээһиилээх от сүгүллэ сылдьан түспүтүн курдуга.
    - Кэннэ кээнчэ да буоллун! – диэн оргууй аҕай сибигинэйбитиҥ.

    - Кэннэ кээнчэ да буоллун! – диэн арааста сүрэҕим эппитэ буолуо.
    - Дура! – диэт өй саҥарбат буолта.
    Арааста хотторбутун билиммитэ быһыылаах. Кырдьык кээнчэ да буоллун!
    Мин эмиэ чэпчии түспүтүм. Уураабыккар олох ууллан хаалбытым. Самнан испит санаам үөһээ халлаанҥа кыырайта. Хараҕым сырдыырга дылы буолта. Аттыбар таптыыр киһим баара. Мин эмиэ таптыырым. Наһаа да үчүгэй этэ! Атын барыта антах сыҕарыйбыта.

    Ол түүн олус түргэнник бүппүтэ. Аттыбар бааргыттан, Эн миэнэ буолбуккуттан сүрэҕим үөрүүннэн туолбута. Күн сиригэр биһигиттэн ураты дьоллоох киһи суоҕа. Таптал кутаата күлүбүрүү умайара.
    Сарсыарда эмиэ киэһэ көрсүөх буолан арахсыбыппыт. Атаартарбатаҕыҥ.
    - Дьүөгэм эмиэ кэтэһэн олордоҕо. Эмиэ натация ааҕыа. Онно көстөн дьыаланы дириҥэтимиэх – диэбитиҥ.

    - Кырдьык кэтэһэн олороро. Эмиэ айдаарбыта. Быртах тылларынан ааттаабыта. Дьүөгэм итинник эрэ буолуо дии санаабат этим. Билиҥҥи сибээс күүстээх, суол үчүгэй кэмэ эбитэ буоллар алдьархай буолуо этэ. Оччолорго сибээс быста мөлтөҕө. Биһиэхэ телефон суоҕа. Кэпсэтээри почтаҕа баран телефоннаһаллара. Аҕыйах ыалга, салалтаҕа үлэлээччилэргэ, телефоннаахтара. Ону да комутатор нөҥүө кэпсэтэллэрэ. Суол быста куһаҕана. Ардахха суолга хонуоххун да сөбө.
    Эмиэ саҥата суох киирэн утуйбутум.

    Дьиэбэр тиийтим дьонум хотонноруттан киирэн олороллоро. Аҕам туох эрэ диэн баҕарбыта да ийэм кынчыаттаан кээспитэ.
    Сып-сап чайдаат оройуон киинигэр бараары сельпоҕа бартым. Массыына кэлэн турара. Уонча буолан кузовка олорон айаннаабыппыт. Кураан күһүн буолан суол үчүгэй этэ. Эбиэт саҕана тиийбиппит. Военкоматка уоппускабын бэлиэтэтэн тахсарбар халлаан хара былыттарынан бүрүллүбүт этэ. Киэһэ араҕарбыт саҕана кыралаан таммалаан барбыта. Суолбутун ортолуурбут саҕана ыаҕастаах ууннан кутар буолта. Биир алааһы эргийэн ааһан иһэн массыынабыт батыллан хаалта. Сааскы колея сытарыгар ыйаммыт этэ. Хайыахпытый онно хонор буоллубут. Хата суоппар балааккалаах сылдьар буолан абыраата. Суол кытыытыгар балаакка тардан онно хоннубут. Сарсыныгар оттон иһэр тыраахтар соһон биэрэн абыраата. Эмиэ айаннаатыбыт. Ардах оргууй саккырыыра. Дэриэбинэбитигэр көс курдук тиийбэккэ эмиэ түһэн хааллыбыт. Хайыахпыный сатыылаатым. Үөһэттэн- аллараттан уу. Бадараанҥа охто сыһа-сыһа үс чааһынан дэриэбинэни буллум. Сельпо бэрэссэдээтэлигэр суоппар илдьитин тиэрдээт дьиэлээтим. Дьиэбэр аһаат охтубут этим. Испэр киирбит сылаас да оҕустаҕа, сылаа да хаалсыбатах буолуохтаах.

    - Икки киэһэ кэтэспитим. Ардах түспүт аата биирэ. Иккис киэһэ кэлбиккин истибитим. Ол эрэн кэлбэтэҕиҥ. Хайдах эрэ албыннаппыт курдук санаммытым. Сылайан утуйан хаалта буолуо диэн санаа киирбэтэҕэ даҕаны. Хомолто эрэ кууһара. Дьиэбэр эмиэ күүстээх күүрүү. Дьүөгэм олох өстөөх гынан бүтэрбитэ. Дьонум саҥата суох кэтэһэллэрэ эрэ. Арай аҕам аһаҕастык сэҥээриэн ийэм саҥардыбата. Аны санаатахпына сөпкө да сыһыаннаспыттар. Билигин мин да оруобуна кинилэр курдук сыһыаннаһыам этэ. Оҕобун аһыннарбын да ыалдьыппын хомотуом суоҕа этэ.

    Уһуктубутум түүн ырааппыт этэ. Ардах син-биир түһэ турара. Ол да буоллар өтөхтөөбүтүм. Хабыс-хараҥаҕа чалбахха охто сыһа-сыһа өтөххө тиийтим. Эн суоҕуҥ. Ол эрэн кэлэ сылдьыбыт этиҥ. Сарай иһигэр Эн сытыҥ баара. Арааста син кэтэһэ сатаабыккын быһыылааҕа. Төһө эрэ хомойдуҥ.
    Сарсыарда уһуктубутум ардах син биир саккырыы турара. Эйигин көрсөр санаа олох төбөбүттэн тахсыбата.
    Киэһэ эмиэ өтөхтөөтүм. Саарбахтыыр санаа суоҕа.

    - Күнү быһа хоспуттан тахсыбатаҕым. Хомойбут санаам хорҕото сыппыта. Киэһэ аҕам киирбитэ.
    - Люба тоҕо сыттыҥ – диэбитэ.
    - Аҕаа бэҕэһээ кэлбэтэҕэ – диэбиппин өйдөөбөккө хаалтым.
    Кыра эрдэхпиттэн аҕам куруук чугас буолааччы. Ачаалатааччы. Кыһалҕабын барытын кинилиин үллэстэрим.
    - Тоойуом онтон туох эрэ мэһэйдээтэҕэ дии.
    - Аҕаа онтон этиэ этэ буоллаҕа дии.
    - Тоойуом онтон этэр кыаҕа суох буолуо дии санаабаккын дуо? Оппуонньа кыра эрдэҕиттэн киһи эрэнэр киһитэ этэ. Билигин уларыйбыта буолуо дии санаабаппын. Өйдүүгүн эйигин куруук көмүскэһэр этэ дии. Бэл эн оннугар учууталыскайга таһыллара дии. Кыра сылдьан:”Таптыыбын” – диир этиҥ буолбат дуо?
    - Аҕаа билигин да таптыыбын ээ!
    - Ол баар дии! Таптыыр киһини итэҕэйиллэр баҕайыта. Итэҕэлтэн таптал үөскүүр. Уонна таптыыр буоллаххына кими да истимэ. Бу киэһэ бар. Булгу кэтэһэр буолуохтаах. Буолуо суохтан биричиинэ таһааран ытаабат буол. Олох дьикти, олох күндү, олох уһун. Уустугурда сатаама. Сырайгын-хараххын оҥостон баран тэбин. Эр киһиэхэ ытаабыт сырайгын көрдөрбөт буол.
    Онно хайдах эрэ санаам сырдыы түспүтэ. Аҕабын кууһан сыллаан ылтым.
    - Оччоҕо барыым. Аҕаа баһыыба – диэбитим.
    Өр-өтөр гыммакка хомунан бартым.

    Өр кэтэһиннэрбэккэ кэлбитиҥ. Эн киирбиккэр сарай иһэ сырдыырга дылы буолта. Утары хааман кууһан ылтым. Наһаа да астык этэ.
    - Любаш наһаа да аҕынным, бу икки күн эйигиннэн эрэ сырыттым – диэтим.
    - Мин эмиэ.
    - Бэҕэһээ утуйан хаалбыт этим. Бырастыы гын! Кэлтим сытыҥ эрэ хаалбыт этэ.
    - Кэлэн кэтэһэн баран бартым.
    Ол түүн эмиэ биллибэккэ ааспыта. Биһиги олус дьоллоохпут. Эйигин олус таптыырым.

    - Мин эмиэ! Эйигиттэн күндү ким да миэхэ суоҕа.

    Биһиги тапталбыт тоҥ мууһу да уулларыах курдуга. Бэл халлаан халлыбыта. Наһаа да кыраһыабай этиҥ! Дьоллоох да этим!
    Онтон ыла киэһэ аайы көрсөрбүт. Төһө да уһата сатаабыт иһин өрөбүл бу тиийэн кэлбитэ. Эмиэ өтөхпүтүгэр көрсүбүппүт.
    Санаабыт барыта арахсыыга этэ.
    - Тиийдим да быһаарсыаҕым. Өйдүөҕэ – диириҥ.
    - Биир сылынан эргиллиэм – оччоҕо холбоһуохпут – диирим.
    - Кэтэһиэм – диириҥ.
    - Элбэх да элбэх оҕолонуохпут – диирим.
    - Эн курдук уолаттар – диириҥ.
    - Эн курдук кыргыттар – диирим.
    - Улахаан да улахан дьиэлэниэхпит – диириҥ.
    - Уһуннуук да уһуннук олоруохпут – диирим.
    - Элбээх да элбэх сиэннэрдэниэхпит – диириҥ.
    Ол түүн эмиэ биллибэккэ ааспыта.

    - Үтүө да күннэр этилэр! Бэл дьүөгэм кынчыаттыырыгар кыһаммат буолбутум. Таптал уотугар бүүс бүтүннүү умайбытым. Элбэҕи да ыраламмыппыт...

    Сарсыныгар Ан-2 сөмүлүөтүнэн оройуон киинигэр көппүппүт. Портка арахсар кэммит тиийэн кэлбитэ. Эн оройуон киинигэр наадалаах этиҥ. Мин ол күн салгыы көтүөхтээҕим.
    Бөлкөй бэс кэннигэр баран быраһаайдаспыппыт. Хараҕыҥ уута сүүрүктүү сүүрэрэ.
    - Любаш биир эрэ сыл ээ – диирим.
    - Билэбин. Ол эрэн наһаа куттанабын. Тоҕотун билбэппин. Санаабар аны көрсүө суохпут диэн киирэ турар – диэбитиҥ.
    - Көрсүөхпүт доҕоор! Көрсүөхпүт! – диэн ааттыырым.
    Уһуннук турар бириэмэ суоҕа. Самолёт посадкатын биллэрбиттэрэ.
    - Кэтэһиэм, хайаан да кэтэһиэм – дии хаалбытыҥ.
    Сарсыныгар киэһэ чааспын булбутум.

    - Кэтэһиэм – диэбитим да кэтэспэтэҕим. Ынтах тиийбиппэр Коля көрсүбүтэ.
    - Бырастыы гыныам – миэхэ төнүн – диэн күн аайы сордуура.
    Быһата элбэх мучумаан буолбута. Син тулуйан сылдьыбытым.

    Сулууспа син сыҕарыҥнаан испитэ. Эн суруктарыҥ нэдиэлэҕэ хаста да кэлэллэрэ. Куруук таптал кынаттаах буолаллара. Мин да суруксуттаан биэрбитим.
    Биирдэ били киһиҥ суруйбут суруга кэлбитэ.
    - Аны суруйума, биһиги ыал буоллубут – иҥин диэн этэ.
    Итэҕэйбэккэ эйигинтэн ыйытан сурук суруйтум. Эппиэт кэлбэтэҕэ.

    - Бастаан аҕыйах сурук кэлэн баран сүтэн хаалбытыҥ. Мин нэдиэлэҕэ хаста да суруйарым. Уопсайга, вахтаҕа күнҥэ хаста да сылдьарым. Сурук суоҕун курдук суоҕа.

    0
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    Онтон сурук кэтэһэ сатаан баран хоргуппут сурукпун суруйтум. Арааста ону-маны барытын туойбутум быһыылааҕа. Билиҥҥи өйбүнэн эбитэ буоллар ол сурук суруллуо суоҕа этэ.

    - Биирдэ арай сурук кэлбит диэн вахтёр дьахтар хоспор киллэрэн биэртэ. Үөрүүбэр кэмбиэр аһаҕаһын да өйдөөбөтөҕүм. Онтум ити кэпсиир хомолто суругуҥ этэ...
    Сүрэхпинэн ыалдьан балыыһаҕа сытан тахсыбытым. Балыыһаҕа сытан хат буолбуппун билбитим. Барар сирим баҕана үүтэ, кэлэр сирим кэлии үүтэ буолта.
    Онтон Коляҕа сөбүлэҥмин биэрбитим. Ыал буолбуппут. Онон улахан кыыс эйиэнэ ээ Оппуонньа.
    Кэлин арахсар саҕана билбитим. Эн суруктаргын аймахтара вахтёр дьахтар кистээн испитин. Уонна ити бүтэһик суруккун эрэ тиксэрбитин. Билэн да диэн. Былыт саппыта ырааппыт этэ.

    Ахсынньыга Афганистан сэриитэ саҕаламмыта. Биһиги бастакылар кэккэлэригэр баарбыт.
    Онтон үргүччү сверхсрочнайга хаалтым. Дойдубар төннөр санаа суоҕа. Дьиэбэр ким да күүппэтэ. Дьонум утуу-субуу бартара. Похоронаҕа да кэлбэтэҕим. Араанньыланан госпитальга сытарым. Сибээһим букатыннаахтык быстыбыта. Афган сэриитэ бүтүөр дылы сылдьыбытым. Хаста да араанньы буола сылдьыбытым. Абырахтана-абырахтана төннө турарым. Уоппускабар Крымҥа, Абхазияҕа иҥин барарым.
    Сойуус ыһылларыгар Курганҥа сулууспалыырым. Онтон Приднестровия, Сербия, Чечня, Абхазия.
    2002-ки сыллааҕыта пенсияҕа тахсыбытым. Дьокуускайга саас кэлтим. Бу дьиэ биэртэрэ. Дойдубар бара сылдьыбатым. Миигин билэр да киһи аччаата ини. Ол күһүн дьоммун, дойдубун бүтэһигин көрбүт этим. Дьонум уҥуохтарын ким эмит эргиппитэ эбитэ дуу. Суоҕа дуу.
    Ол эйигин көрсүөхпүттэн олоҕум сыалламмыта. Куруук эйигин ыраахтан да буоллар көрө-истэ сылдьабын. Сарсыарда аайы детсадка бараргын эмиэ маныыбын. Эһигиттэн күнүм тахсар.
    Тоҕо маннык суруйдуҥ диэн баҕар ыйытыаҥ. Кэлинҥи кэмҥэ баастарым утуппат да олорпот да, буолан эрэллэр. Арааста кэнним чугаһаата быһыылаах. Айыым да таайар быһыылаах...
    Чэ, Любаш дьоллоох буолуҥ! Мин эһигини олус таптыыбын. Хайа да хаспахха сыттарбын куруук таптыыр этим...

    - Оо Оппуонньам барахсан! Сырыы бөҕөнү сылдьыбыккын дии. Дьонуҥ уҥуоҕун аҕам эргийбитэ. Онон киһилии дьаһаллыбыттара. Оччолорго оннук албынҥа түбэспэтэхпит буоллар ырабыт туолуо этэ. Эн эргиллэн кэлиэҥ этэ. Кыыскын көрөн төһө эрэ үөрүөҥ этэй! Арба, оруобуна эн курдук ээ.
    Суох, суох! Билигин да сэриилэһиэхпит! Оппуонньа биһиги өссө да уһуннук олоруохпут!

    Любовь Николаевна түүн бүппүтүн билбэккэ хаалла.

    P.S. Кэлинҥи кэмҥэ, куорат олохтоохторо, коляскаҕа эр киһини олордон баран пааркаҕа күүлэйдии сылдьар дьахтары куруук көрөллөр. Мэлдьи үөрэ-көтө кэпсэтэ сылдьаллар. Сороҕор икки игирэ уолаттар батыһа сылдьар буолаллар.

    0
  • Хомустан
    18 ноября 2019
     

    ***
    Утуйбут улусхан санаабын
    Эн аатыҥ эргиллэн уйгурта,
    Ханна эрэ дууһабар кыламныыр
    Кыым баарын саҥаттаан күөртээтэ.

    Эн ааккын астынар кэмнэрим
    Бааллара, итэҕэй бааллара,
    Эн сытыҥ, амтаныҥ, мичээриҥ
    Ол сахха долгутар да этэ.

    Барыта бүппүтэ, барбыта,
    Кутаабыт умуллан сөхпүтэ,
    Эн аатыҥ уоспуттан түспүтэ,
    Мөссүөнүҥ көстүбэт буолбута.

    Ол кэмтэн сөҕүрбүт кутаабын
    Эн аатыҥ саҥалыы күөдьүттэ,
    Дууһабар төнүннэ, эргийдэ
    Эрэлим, Тапталым, Эн сытыҥ!

    Хомустан

    0
  • Мин
    25 ноября 2019
     

    thumbs up sign

    0
  • Ждемс
    28 апреля 2020
     

    Дальше суруйан ис

    0
Обратная связь