7 лет на форуме Автор 3 уровня Топ пользователь Все
Награды
7 лет на форуме
7 лет на форуме
Автор 3 уровня
Автор 3 уровня
Топ пользователь
Топ пользователь
5000 просмотров
5000 просмотров
Зина.
  11394
Бу кэпсиир кэмим аҕыс уонус сыллар саҥалара этэ.
«Максим Аммосов» теплоход Эбэни ѳксѳйѳн соҕуруу диэки устан күпсүйэр. Соторутааҕыта, айдаан бѳҕѳнү түһэрэн, долгуйар Дьокуускай куорат харахтан симэлийбитэ. Теплоход иһэ барыта устудьуон аймах. Биһиги СПТУ оҕолоро Ѳлүѳхүмэҕэ хортуоска хомууругар айаннаан иһэбит. Биһигини, СПТУ-лары трюмҥа олохтообуттара. Атыттары син бастакы, иккис кылаастаах каюталарга олохтообуттара. Киирии-тахсыы, тиэрэ-маары хаамсыы баһаан буоллаҕа. Үксүбүт бүгүн саҥа кѳрүстүбүт. Биһиги
диэн: уон биэс уол уонна сэттэ кыыс. Урут «борокуот аалга» олорсубатах киһиэхэ барыта дьикти, барыта саҥа. Уонна кылаабынайа саҥа билсиһиилэр. Баһыйар аҥарбыт армияттан саҥа кэлбит – мин диэбитинэн сылдьар эрэттэрбит. Арай – кыргыттарбыт саҥа оскуоланы бүтэрбит кѳрүҥнээхтэр. Аҕыйах уол син саастаах курдуктар, ээ ѳссѳ биир отуччалаах нууччалаахпыт.
Саамай эдэрбит – Леха диэн оскуоланы саҥа бүтэрбит, хатыҥыр уһун уҥуохтаах уол баар. Ону маарыын речпорка кэлэрбэр автобуска билсибитим.
Борукуот кэннигэр туран табаахтыы турдахпына – биир хатыҥыр, кыра уҥуохтаах, син сылдьымахтаабыт кѳрүҥнээх, уоһун үрдугэр «тор» курдук бытыктаах, ырбаахытын саҕатынан тельняшка кѳстѳ сылдьар киһи кэлэн аттыбар тохтоото.
- Билсиэххэ Николай Гаврильевич диэммин. Маарыын киирэргэ кѳрдѳххѳ иккиэн биир командаҕа баар курдукпут.
Мин ааппын этим.
- Мин урут бу Эбэҕэ элбэхтик сылдьыбыт киһибин. Сухогрузка боцманнаан иҥин сылдьыбытым. Билигин дойдубар … оройуоннугар баарбын. Чэ быһата «Боцман» - диэр – диэн баран лаппаакытын биэрдэ.
Кэккэлэһэ, эбэ диэки көрөн туран табаахтаан бусхаттыбыт.
- Чэ киириэх, манна сѳрүүдүйдэ даҕаны. Били кыргыттары иҥин-кытта билсиэх – диэтэ да трюм диэки чиҥник үктээн хаама турда. Кэнниттэн саппай уобустум. Киһим үѳрүйэх-үѳрүйэх курдук аллараа сылыпыс гынан хаалла. Мин хас биирдии кирилиэһи ааҕан түһүѳхпэр дылы, киһим кыргыттарга тиийэн тоҥхонноон эрэрэ. Тиийбитим киһим илии тутуһан ырааппыт этэ. Уонна хата киһим билиһиннэрээччи буола о5уста.
- Ноо – кэл билис бу Надя, бу Зина, бу Варя, бу Люба… - диэн былыыр үйэҕэ билэр курдук билиһиннэрэн барда.
Мин урут да кэрэ аҥаартан толлон турбатах киһи онтон иҥниэм дуо, билсэн барда5ым дии.
- Дьэ хата кыргыттар бу уолгут мээнэ киһи буолбатах – спорт маастара!
Хантан ылан маастар диэбитэ буолла. Литроболтан атын спортка сыһыаным да суох курдуга.
- Ээ бу киһи оонньоон этэр, хантан маастар буолуомуй? Баара-суоҕа кандидаппын эрэ – диэн кыччаттым.
- Ханнык кѳрүҥҥэ? – дии түстүлэр.
- Литроболга – диэн саайбат дуо!
- Ол туох кѳрүҥүй?
- Ээ саҥа кѳрүҥ, биһиэхэ саҥа киирэн эрэр кѳрүҥ. Бу уолгут армияҕа дьарыктанан кэлбит.
- Ол хайдах?
- Чэ кэлин бэйэтэ кэпсиэ. Олохпутун иҥин буллахпытына. Эһиги хайа дойду оҕолороҕутуй?
Ити курдук билсии икки ѳттүттэн үѳрүүлээхтик ааста. Киһим буолары-буолбаты барытын ытыйар. Бэйэтин туһугар эмиэ кэпсээннээх табаарыс түбэстэ. Уонча мүнүүтэ ынараа ѳттүгэр билбэт киһим миигин уруккуттан билэр курдук дьаабылыыр.
- Оҕолоор манна киэһэ үҥкүү буолар. Дьэ хата бииргэ сылдьыахпыт.
- Ол хаһан буоларый?
- Киэһээ аһылык кэннэ. Чэ мин кэлэн этиэҕим. Чэ ноо, айаххын атан туруоҥ дуо бардыбыт. Ороммутун иҥин оҥостуохтаахпыт – диэн илдьэ барда.
Биһиги трюм түгэҕэр миэстэлээхпит. Киһим мин ойоҕоспор олохтоммут.
- Ити тоҕо литроболлаатыҥ?
- Ээ кыргыттар хантан билиэхтэрэй! Ноо, хата кыратык «сып» гынаҕын дуо?
- Кутаары олорон тоҕо ыйыта5ын? И так литроболга суруйдуҥ буолбат дуо?
- Ол аата үчүгэй буоллаҕа. Саппаас баар.
Киһим рюкзагыттан «Московскай» водка элээрдэн таһаарда. Мин бэрэски таһаардым. Сып-сап биирдии үрүүмкэни – аһыыр аппараттарбытыгар, аһыырҕата-аһыырҕата атааран кэбистибит.
- Чэ ноо, ѳссѳ биирдэ иһэн баран уолаттарга барыахха.
Кылгас «чэ» диэнинэн ѳссѳ биирдиини хантаттыбыт. Уонна уолаттарга бардыбыт.
Анараа проходунан түгэххэ, уолаттар айдаан-куйдаан бѳҕѳнү түһэрэн, хаартылыы олороллор. Тиийбиппитигэр землягым Сиэнньэ үѳрэ түстэ.
- Хайа ноо, ханна сылдьаҕын, ас бүтээри гынна дии
- Ээ табахтаан киирдим, таарыччы кыргыттары кытта билистибит.
- Биһиги маарыын киирээт билсибиппит. Ити Надя диэн кыыс син миинэ барыах курдук. Атыттара да ничеголар.
Эмиэ «кыралааһын» буолла. Биир ёжик баттахтаах сырдык уол кутан биэрдэ.
- Киим диэммин, Хаҥаласпын. Ой пахай Немогу диэн сиртэн сылдьабын – дии-дии күлэн лаһыгыратар.
Утары олорор бѳлтѳйбүт улахан уол охсуһуннара-охсуһуннара:
- Коля диэммин Ленскэйбин, бу землягым Сашка, иккиэн биир дэриэбинэлэрбит.
Дьэ онтон күѳ-дьаа буолан, кэпсэтии-ипсэтии бѳҕѳ буолла. Ким эрэ санныга таптайбытыгар эргиллибитим – будьурхай баттахтаах ханна эрэ кѳрбүт уолум турар.
- Ородьуйуоммун – диэтэ.
Кэпсэтэн билбитим землягым эбит. Эбиитин бииргэ армияҕа сулууспалаабыт уолум убайа эбит.
- Ол иһин ханна эрэ кѳрбүт курдукпун – диэтим.
- Оттон биһиги оройуоммут – улахан дэриэбинэ буоллаҕа, онно-манна кѳрсѳѳ эрдэхпит.
Ити курдук хааһылаһа олордохпутуна киэһээнҥи аһылыкка ыҥырдылар. Сып-сап теплоход тумсугар баар остолобуойга баран аһаан кэллибит. Кэлэрбитигэр күһүнҥү халлаан суһуктуйан барда.
Тото аһаабыт дьон быһыытынан, хас да буолан, таһырдьа тахсан табахтаатыбыт. Ол турдахпына Боцман тиийэн кэллэ.
- Ноо – ынараа баска үҥкүү буолан эрэр. Кыргыттар бараары оҥостуу-туттуу бѳҕѳ. Чэ, ноо ыксыахха предлагайдаан баран хайдах сүтэн хаалыахпытый.
- Оттон эн предлагайданан эрэриҥ дии.
- Чэ, чэ бардыбыт, бардыбыт! Били хоту кыыһа эн диэки үчүгэй баҕайытык кѳрүѳлээн эрэрэ.
- Ол хайаларын була оҕустуҥ?
- Оттон били – кыра Зина диэн кыыс.
- Ээ оттон бэйэҥ кѳрүѳлүүр курдук туттар этиҥ дии?
- Акаары, мин кырдьаҕас бѳрѳ буоллаҕым! Кэрэ аҥаары билбэттээх буолуом дуо? Ити да сырыттарбын кѳрѳ сылдьабын. Явно – интэриэһиргэппит этиҥ.
- Соруҥ да бэрт, бардыбыт.
Аанҥа чугаһаан эрдэхпитинэ кыргыттарбыт тахсан кэллилэр.
- Хайа ханна сылдьаҕытый? Үҥкүүлэтэ илдьиэх буолан баран бэйэҕит тоҕо сүтэҕит?
- Ээ манна сылдьабыт. Чэ барыаххайын. Мин бастыым. Кэннибиттэн хотоһооруҥ – диэн баран Боцман борокуот иннин диэки кэккэлэтэ турда.
Кэнниттэн саппай уобустубут. Кыргыттар иннибэр – мин кэнники. Ол иһэн били Зинаны кѳрѳбүн. Бэйэтигэр сѳп эттээх-сииннээх, кыра уҥуохтаах, кылгас баттахтаах кыыс эбит. Борокуот баһыгар тиийэрбитигэр бороҥуйга дьон бөҕө үҥкүүлүү сылдьара кѳһүннэ. Динамиктан:
Лето, ах лето
Лето звёздное
Будь со мной,
- диэн иһиллэр.
Биһиги, дьон быыһыгар киирэн, үҥкүүлээн бардыбыт. Вальс музыката тыаһаабытыгар Зинаны үҥкүүгэ ыҥырдым.
- Зина үҥкүүлүүбүт дуо?
Кыыһым, саҥата суох унаарыччы кѳрѳн баран, илиитин биэрдэ. Дьон аҕыйаҕынан туһанан аҕыйахтык эргийэн хааллыбыт. Онтон дьон киирэн – биир сиргэ тэпсэҥнии турдубут.
- Зина оскуоланы быйыл бүтэрдиҥ дуо?
- Быйыл.
- Атын үѳрэххэ туттарсыбатаҕыҥ дуо?
- Ээ, баалым кыайан хаппатаҕа. Ол иһин бу бухгалтер киэнигэр киирдим.
Ол киэһэни быһа үҥкүүлээтибит. Үҥкүү кэннэ кормаҕа баран турдубут. Ону-маны, буолары-буолбаты кэпсэтэбит. Эдэр дьон буоллахпыт. Сорох-сорох тылларын дьикти баҕайытык саҥарар. Ол аайы дьээбэлээн бѳҕѳбүн. Күлсүү-салсыы бѳҕѳтѳ. Чаас курдук турбут кэннэ – тымныйан трюммутугар киирдибит. Кыыспын миэстэтигэр атааран баран, антах аастым. Киирбиппин кѳрѳн Боцман туран кэллэ. Арааста, «били ас» кыаттарбакка кэтэһэ сыппыт бадахтаах. Уоруйахтар курдук – тыаһа-ууһа, саҥата-иҥэтэ суох куттан иһии буолла. Нууччалардыы «между первым и вторым перерывчик не большой». Иккис стопка кэннэ саҥабыт улаатан киирэн барда. Хата, ынараа уолаттар бэйэлэрэ саҥалара хойуу.
- Хайа ноо кырдьаҕаһыҥ билэр эбит буолбат дуо?
- Оттон наһаа да буолбатар, мин бэйэм эристэҕим дии.
- Суох, ноо инникиттэн интэриэһиргээбэтэҕэ буоллар – чугаһатан да бэрт! Сонно кэннигинэн хаамтарыа этэ. Мин диэн опыт бѳҕѳ буоллаҕым.
- Чэ баҕар буоллун да5аны – киһибин хомотумаары мѳккүспэтим.
- Подьём! Гады! – диэн хаһыы, олорор сирбититтэн – ойутан туруорда.
- Подьём козлы, макаки! – диэн хаһыы аан диэкиттэн иһилиннэ.
Боцманныын проходка сүүрэн таҕыстыбыт. Аан аттыгар үс нуучча уолаттара тураллар. Биһиги эрэ буолуо дуо – трюм барыта үллэҥнии түстэ. Ыҥырыа уйата тоҕо тардылыннаҕа ити.
- Чё козлы обосрались!
- Чё вам надо мужики – ити Боцман.
Танастаах буолан Боцман биһикки бэтэрээ проходтан бастакыннан тиийдибит. Ынараа проходка аһыы олорбут уолаттар эмиэ баар буола оҕустулар.
- Ничего себе макаки собрались – диэн биир уол, саҥаран иһэн, кѳтѳн хаалла. Ону кытта, кѳрүѳх бэтэрээ ѳттүгэр, нууччаларбытын тоҕо солоон кэбистибит.
- Тохтооҥ! Тохтооҥ! – Боцман уолаттары уоскутар. – Тосторун ыллылар. Барыҥ утуйуҥ! Хаайыы аһылыга буолаары гынныгыт дуо?
Нууччаларбыт, тохтобулунан туһанан, кирилиэһинэн биир уолларын соспутунан – куоттулар.
- Оттон тоҕо киэптииллэрий! Ѳссѳ манна киирэн үѳхпүт буола-буолалар – Уолаттар хааннара оонньообута сүрдээх. Сорох таҥастаах, сорох турууссугунан эрэ сылдьар.
- Аны кэлиэхтэрэ суоҕа. Ноо, Ородьуйуон ити охсоруҥ тоҕо күүһэй? Аҕыйах тииһи солоотун быһыылаах – Боцман, аралдьытан, баттааһыны намтатар.
- Оттон тоҕо үѳхсэрий! Мин макака буолбатахпын! Аныгыскыга сэрэнэн хаһыытыа. Хата сутурукпун тииһигэр хайа оҕустум.
- Чэ утуйуҥ. Аны кэлбэттэр ини. Тарҕаһыҥ. – диэн барыларын уоскутар.
Саҥа-иҥэ буолан тарҕаһыы са5аланна. Арай эргиллэн кѳрбүтүм – кыргыттар куттаммыт баҕайы харахтарынан кѳрѳн олороллор.
Ответов 14 Написать ответ
  • Хомустан
    26 июля 2013  

    .

    - Хайа – кыргыттар куттанныгыт дуо?
    - Онтон хаһыытаабыттарыгар куттанан ѳлѳ сыыстыбыт.
    - Чэ наһаа куттанымаҥ, бүттэ, аны киириэхтэрэ суоҕа. Итирэн дуу, «тардан» дуу сылдьаллар.
    - Ол тугуй?
    - Анаша, наркотик. Армияҕа сырыттахха табаахха буккуйан тардан баран иирэн хаалааччылар.
    - Ол иһин харахтара сүүрэлээн сүрдээх этэ.
    - Чэ утуйуҥ – аны кэлбэттэр ини, тосторун ыллылар дии. Спокойной ночи! – диэн баран түгэх диэки бардым.
    Тиийбитим Боцманым уже кута олорор.
    - Ити, кэлбэттэр диэтим даҕаны ѳссѳ кэлэллэрэ буолуо.
    - Син тохтууллар ини.
    - Дьэ ноо, билбит баҕайым, кэлиэхтэрэ.
    - Кыргыттар куттаммыттар ахан.
    - Куттаммакка! Ити алдьархай хаһыыга. Чэ ноо – тѳннѳ иликтэринэ иһиэххэ.
    Саҥа иһэн эрдэхпитинэ – эмиэ хаһыы бѳҕѳ буолла. Чуут – чачайа сыыстым. Ол да буоллар, антах атаардым.
    - Сатамматтарыгар тиийдилэр – диэбитинэн Боцман ойон турда.
    Мин да саппай уобустум. Эмиэ трюм иһэ үллэҥнии түстэ. Тиийбиппит кирилиэскэ – хапытаан көмөлөһөөччүтүн кытта тураллар.
    - Ну чё мужики в тюрму захотелось! За просто устроим! Зачем матросов избили.
    - Сами начали и получили по заслугам – ити эмиэ Боцман.
    - Ничего себе по заслугам! У одного два зуба не хватает. О других вообще не говорю.
    - Еще раз полезут, убьём! – уолаттар хаһыылара.
    - Чэ уолаттар бүтүҥ! Сүгүн кэпсэтиннэриҥ! – Боцман.
    Ити кэмҥэ үѳһээ, биһигини илдьэ баран иһэр, сопхуос бэрэстэбиитэлэ тиийэн кэллэ. Боцман, бэрэстэбиитэл уонна хапытааннар буолан үѳһэ тахсан – ааны сабан кэбистилэр. Хайыахпытый ороннорбутугар тѳнүннүбүт. Кыргыттарга таарыйан, эмиэ, уоскутан аастым.
    - Чэ кыргыттар бүттэ быһыылаах, аны кэлбэттэр ини – диэтим.
    Түгэхпэр тиийэн – ороммун саҥа оҥостон эрдэхпинэ Боцман бу тилигирээн кэллэ.
    - Агроном быһаарсар ини, дьэ бүттэ быһыылаах.
    Бытыыккабытын түгэхтээн баран хаптайдыбыт. Бу сырыыга ким да хаһыытаабата.
    Сарсыныгар күнү быһа күпсүйэн, киэһэлик, Кыыллаах Арыыга тиийэн түстүбүт. Дэриэбинэҕэ, сопхуос биригэдьиирэ кѳрсѳн – биэрэктэн чугас кураанах дьиэҕэ олохтоото. Хата маладьыаһыҥ – ас бѳҕѳнү астаппыт. Онон аһаан-сиэн баран хаптайдыбыт. Бороҥуйан эрдэҕинэ кэлбит буолан – дэриэбинэни да ѳйдѳѳн кѳрбѳтүбүт. Сарсынҥаттан хортуоска хостооһуна.
    Манна, оччотооҕу Кыыллаах Арыы туһунан суруйдахха сатанар.
    Син улахан дэриэбинэ эбит этэ. Икки уһун уулуссалаах эбит. Үксэ эргэ дьиэлэр этэ. Ол да буоллар аҕыйах саҥа дьиэлэр кѳстѳллѳрѳ. Икки маҕаһыын баара. Ол чугаһыгар бэкээринэ баара. Икки этээстээх, 50-60-с сыллардааҕы тутуу, оскуола баара. Оччолорго саҥатык соҕус кулууптаахтара. Дэриэбинэ ортотугар эргээ баҕайы таҥара дьиэтэ баара. Маһа хараара сатаан баран кѳҕѳрбүт этэ. Чугастан кѳрдѳххѳ истиэнэтэ барыта муоҕунан бүрүллүбүт этэ. Таҥара дьиэтин чугаһыгар бытовой комбинат баара. Бытовойдарга сылдьа үѳрүйэх киһи онно сылдьыбытыҥ буолуо диэтэххитинэ – сылдьыбатаҕым. Биһиги түспүт дьиэбит кэннигэр, биэрэк үрдүгэр, эргэ баанньык баара. Сорох сиринэн, үрдэ сууллан, халлаан кѳстѳн турара. Баанньыктан дальше – биэрэк үрдүгэр ыһыахтыыр сир баара. Ѳрүс уҥуор уонча дьиэ биэрэккэ кѳстѳрѳ. Ону Даппарай учаастага диэн быһаарбыттара. Быйыл телевизорга ол Даппарайы кѳрдѳрбүттэрэ. Сыалай дэриэбинэ буолбут этэ. Нэһилиэнньэтэ бары сахалар этилэр. Арба, онно эдьиийдии-балыстыы ол саҕанааҕы эстрада артистара Кильбиновалар олороллоро. Уопсайынан нэһилиэнньэ биһиэхэ кэлии дьэнҥо эйэҕэстик сыһыаннаспыттара. Онон Кыыллаах Арыыны – билигин да итиитик саныыбын. Ити мин ѳйбѳр хаалан хаалбыты суруйдум. Атын үтүѳ да, мѳкү да баар буоллаҕына ѳйбѳр хаалбатах.
    - Туруоҥ! Туруоҥ! Сарсыарда буолла – диэн Боцман хаһыытыттан уһуктан кэллим.
    Утары остуолга икки солуур буруолуу турар. Дьиэ үрдүнэн уопсай «тыыллаҥнааһын» саҕаламмыт. Хайыахпыный, дьон туртун кэннэ, утуйан тыылла сытыам дуо – турдум. Сууммута буолан, кылатарым дуомун ньухханан, баран остуолга кэлэн олордум.
    - Бу туох ааттаах килиэбэй? Таһа хоруо, иһэ чиэстэ! – Ким эрэ саҥата остуол түгэҕиттэн.
    - Онтон бэҕэһээ уобалыыргыт сүрдээх этэ дии?
    - Хайыахпытый сиэн эрдэхпит дии.
    - Хата утуруктууртан бокуой суох буолара буолуо? – дии-дии күлсүү бѳҕѳ.
    Дьэ кырдьык тот киһи чугаһаабат килиэбэ этэ. Хата хортуоска буһарбыттарын сиэн онон иһи бүѳлэннибит. Бэҕэһээ киэһэ Боцман, кыргыттарга ас буһарыытыгар, дьуһуурустуба оҥорон эрэрэ. Уонна сарсыарда уһугуннарыах буолбута.
    Аһаан баран, тахсан табаахтаан бурҕата олордохпутуна, ГАЗ-51 массыына кэлэн тохтуу биэрдэ. Массыынаттан бэҕэһээҥҥи биригэдьиир түһэн кэллэ.
    - Дорооболоруҥ! Хайа оҕолор саҥа сиргэ тѳһѳ бэркэ хоннугут?
    - Дорообо! Үчүгэй.
    - Хата эрдэһит эбиккит. Ѳссѳ мин, утуйа сытар дьонҥо кэлэрим дуу – дии санаабытым.
    - Боцман үстэ утутуо! Кини ордоотоҕуна ѳлбүт да киһи уһуктуох курдук!
    - Чэ оҕолор бүгүн мантан чугас буолаҕа барыахпыт – диэтэ.
    Хайыахпытый быстыахпыт дуу, ойдуохпут дуу хомунан массыынаҕа хатаастыы буолла.
    Арай кѳртүм, кыргыттар кыайан тахсыбакка массыына кэннигэр хаамса сылдьаллар. Уот оттор аттыгар сытар дьааһыгы илдьэн массыына кэннигэр ууран биэрдим уонна кѳмѳлѳһѳн үѳһэ таһаартаатым. Бүтэһигинэн, Зина тахсан иһэн сылаас баҕайытык кылап гына кѳрѳн ылла. Сүрэхпэр сылаас сүүрээннэр сүүрэлээн ыллылар.
    Чугас сытар бааһынаҕа массыына ѳр гыммакка тиийдэ. Син улахан соҕус бааһынаны копалкалаах “Беларусь” хаһа сылдьар. Хортуоска лаппа үүнэ сатаабыт. Буолунай тэлгэнэ сытар.
    Массыынаттан түһэн паараннан арахсыы буолбутугар Зина – мин аттыбар кэлэн турда.
    - Мин эйэгинниин үлэлиибин – диэт, мин диэки ыраас баҕайытык кѳрѳн кээстэ.
    Баҕа санаабыт биир буолан таҕыста. Мин хайдах гынан эппит киһи диэн саныы турбутум.
    Зина миигинниин үлэлиир буолбутуттан үѳрдүм аҕай. Ол күнү быһа бииргэ үлэлээтибит. Мин куул соһооччуннан, баайааччыннан уонна тиэйээччиннэн сылдьабын. Зина хомуйа-хомуйа куулга кутан иһэр. Быыспар эмиэ хомуйсабын. Ол сылдьан эмиэ кэпсэтэ сылдьабыт. Аттыбар Зина баара күүспэр-күүс эбэр курдук. Уонна уонтан тахса уолтан миигин талбыта эмиэ кынаттыыра. Эдэр дьон буолан үѳрүү-кѳтүү бѳҕѳтѳ.
    Күнү быһа ол курдук үлэлээтибит. Эбиэккэ дьиэбитигэр тахсан аһаан киирдибит. Киэһэ алта ааһыыта, бүтэһигин тиэйэн, дьиэлээтибит.
    Киэһээнҥи аһылык кэннэ киинэҕэ барыы буолла. Мин кѳрбүт киинэм буолан уонна Зина барбаппын диэбитин иһин барбатым.
    Сарсын Зина Надялыын дьуһуурустубалыахтаахтар. Уолаттар, сорохторо, маанымсыйан баран кулууп диэки тэбиннилэр. Таһырдьа кутаа оттон баран чай ѳрдүбүт. Таарыччы сарсынҥы Зиналаах – оттор мастарын хайытан бэлэмнээтим. Дьиэҕэ хаалбыттар бары кутаа тула мунньуһуннулар. Хайа эрэ уол солуурдаах хортуосканы аҕалан чоххо таҥнары ууран кэбистэ. Уонна чоҕунан кѳмтѳ. Хортуоска буһарын кэтэһэ таарыйа – ону-маны ыаһахтаһабыт.
    - Хайа Сиэнньэ, бэҕэһээ теплоходка ырыа бѳҕѳ этиҥ дии, ыллаа эрэ – диэн Надя кѳрдѳстѳ.
    Сиэнньэ элбэхтик этиппэт киһи буоллаҕа –гитаратын, дьиэттэн, таһааран кутаа кытыытыгар олорон ыллаан барда.
    Туруйалар хаһыыран
    Тумараттан кѳттүлэр,
    Дууһам тылын таарыйан
    Ытаттылар сүрэхпин.
    Хара-хара харахтар
    Хомойбуттуу кѳрдүлэр
    Хайыстылар киэр антах
    Хааллардылар соҕотох.
    Уол олох бэркэ ыллыыр эбит. Бары чѳрѳһөн баран, истэн даллаһан, олоробут. Сороҕор ылласпыта буолабыт. Кутаа тѳгүрүйэ харахтар бѳҕѳ кылапачыһаллар. Мин Зиналыын кэккэлэһэ олоробут.
    - Зина ѳрүс диэки хаамса түһэбит дуо?
    - Чэ барыах.
    Оргууй аҕай туран – ѳрүс диэки хаамсабыт. Дьонтон тэйээт сиэттиһэн бардыбыт.
    - Зина маарыын миигин тоҕо таллыҥ?
    - Оттон, эн мин диэки кѳрѳн турарыҥ дии.
    - Эйигинниин бииргэ үлэлээбит киһи – дии саныы турбутум.
    - Мин эппиппин билбэккэ хаалбытым.
    - Эппитиҥ үчүгэй буолбат дуо?
    - Онтон, этэн баран кѳрбүтүм үѳрбүт баҕайы этиҥ дии.
    Мин астынан хааллым. Ѳтѳрүнэн кыыс да талбыта суоҕа. Били Боцман билэн эппит быһыылаах. Сир быта буоллаҕа!
    Ити курдук кэпсэтэ-кэпсэтэ биэрэккэ киирдибит. Ѳрүс кытыытыгар, сүѳккэнэ сытар, бэрэбинэлэргэ олорунан кэбистибит. Мин ѳрүскэ олорботох киһиэхэ барыта саҥа. Субу-субу борокуоттар айаатаһан ааһаллар. Миэхэ борукуоттар барыта биир курдуктар. Хата кыыһым, хараҥа да буоллар, хас борокуоту барытын билэр.
    - Бу сухогруз, бу танкер…
    - Дойдубар сылдьан аҕабынаан киэһэ биэрэккэ киирэн олорооччубут. Уонна ааһар борокуоттары, ыраахтан, тоҕойтон быгааттарын кытта таайа оонньооччубут. Онон ити борокуоттары баҕас сразу билэттиибин. Аҕам билигин бэйэтэ киирэн олордоҕо. Тѳһѳ эрэ суохтаан эрэр. Аҕабынаан иккиэбит эрэ. Ийэм эрдэ ѳлбүтэ – кыыһым саҥата ытамньыйан ылла.
    - Доор Зина, аҕаҥ билигин биэрэккэ киирэн, эмиэ маннык, эйигин саныы олордоҕо дии – диэн кыыспын уоскутаары.
    - Зинаккам үѳрэнэ сылдьар диэн саныы олордоҕо ээ.
    - Онтуката хортуоска хостуу сылдьар!
    - Үнүр кэлэрбэр телефоннуу сатаабытым да тиийбэтэҕим.
    - Куоракка ханна түспүккүнүй?
    - Аҕам быраата баар. Онно сайылаатым.
    - Куорат хайдах дии санаатыҥ?
    - Ээ биһиэхэ тиийбэт. Туундара салгына да үчүгэйэ сүрдээх буоллаҕа дии. Уонна аҕам уучах мииннэрээччи.
    - Кырата ишагы миинэн иһэр курдук буолуо.
    - Эмиэ киһини күлүү гынна. Табаны миинэр үчүгэй буоллаҕа. Ишак курдук буолуо дуо?
    Хаһан кѳрбүт ишакпытын мѳккүһэрбит буолла. Баһаалый, «Кавказкая пленницаҕа» Шурик миинэрэ дии.
    Син уһуннук оннук кэпсэтэ-кэпсэтэ олордубут.
    - Сарсын эн суоххар ким миигинниин сылдьара буолла?
    - Оттон Алёшкалаах иҥин бааллар дии! Киһилэрдэр элбэхтэр дии.
    - Туох диэтиҥ?

    0
    • Хомустан
      26 июля 2013  

      .

      - Оттон биһиэхэ бары инньэ диибит ээ.
      - Тугу?
      - Оттон киһилэрдэр диэн? – ѳйдѳѳтѳрбүн да дьээбэлээн.
      - Оччоҕо дьоннордор.
      - Зина манна – киһилэр, дьоннор диибит.
      Хас мүнүүтэ аайы, мин дууһам наивнай баҕайы санаалаах, эдэркээн хоту кыыһыгар ылларан истэ. Сүрэхпэр саҥа иэйии тиллэн барда.
      - Хайа Зина барабыт дуо? Бириэмэ ыраатта. Кыргыттарыҥ сүтүктээтэхтэрэ.
      - Барыахха!
      Кыыспынаан сиэттиһэн дьиэлээтибит.
      Кэлбиппит уолаттар киинэттэн кэлэн – үллэҥнэһии элбээбит. Дьэ ампаалыктаһыы диэтэҕин. Сорох чаайдыыр, сорох таһырдьа уот аттыгар олорор. Дьиэҕэ киирэн истэхпинэ, утары, Боцман тахсан кэллэ.
      - Мин эйигин маарынҥаттан кѳрдүүбүн. Ханна саһа сырыттыҥ?
      - Ээ биэрэккэ баран кэллим.
      - Ноо, ити диэки бара сылдьыах эрэ – диэн дьиэ кэннин диэки ильтэ
      Дьиэ кэннигэр былыргы сибиинньэ уйата баара. Ол кэннигэр тиийэн тохтоото.
      - Дьэ ноо, кыратык «тэп» гыннарабыт дуо?
      - Чэ.
      - Маарыын иһит иҥин таһаарбытым. Ханна иһэбит.
      - Биэрэккэ киириэххэ.
      Киһим сибиинньэ уйатын кэнниттэн – кыра сумка хостоон таһаарда.
      - Маны ильдьэ бара тур. Мин кэннигиттэн тиийиэм.
      Суумканы ильдьэ бирэктээтээтим. Тиийэн эмиэ бэрэбинэҕэ олорон эрдэхпинэ – киһим хараҥаттан бу баар буола түстэ. Сып-сап дьаһанан аһаан бардыбыт. Хата киһиҥ, били чоххо буспут, хортуоскалаах иҥин.
      - Ноо ити балтыбын Зинаны наһаа иирдээйэҕин эрэ.
      - Эс доҕор, ол тоҕо инньэ диэтиҥ?
      - Биһиги хотулар кѳнѳ уонна итэҕийимтиэ буолааччыбыт, кыыһыҥ олох сүүттэрдэ быһыылаах.
      - Аһары да буолбатар.
      - Дьэ ноо, мин кѳрѳ сылдьабын. Олох сүүттэрэн бүттэ. Маарыын паралааһынҥа эйиэхэ ойбутун кѳрүѳҥ этэ.
      - Онтон, сүүттэрбэтэр даҕаны кимниин эрэ хомуйуон наада дии.
      - Олох оҕо дии. Дьэ ноо, сэрэппэтэҕэ диэйэҕин. Сүрэҕин сүүйэн баран сүтэн хаалаайаххын.
      - Чэ убаай бириэмэ ыраатта дьиэлиэххэ.
      - Эн бар. Мин олоро түһүүм. Биэрэккэ олордохпуна сынньанабын.
      Дьиэҕэ тиийбитим киирии-тахсыы аччаабыт. Аҕыйах уолаттар кутаа тула кѳстѳллѳр. Тыаһа суох киирэн – хаптайдым.
      Сарсыарда, ким-эрэ тардыалыырыттан уһуктан кэллим. Кѳрбүтүм Зина эбит.
      - Тур. Чаайбытын ѳрүѳхпүт.
      Сып-сап таҥнан таһырдьа таҕыстым.
      - Дьоннордор тураллара чугаһаата, кутааны умата оҕус.
      Бэҕэһээ бэлэмнэммит буолан кутааны ѳр гымматым. Икки солуурга чаай уутун эмиэ – оргута уура оҕустум. Кыргыттар ыраастаммыт хортуоска аҕалбыттарын эмиэ уурдум.
      Зина харахтара мин диэки – үѳрбүттүү кѳрүтэлииллэр. Надята дьиэҕэ киирбитигэр аттыбар олорон илиибин туппахтыыр.
      - Зина бүгүн эйигинэ суох ѳлѳрүм буолуо
      - Ѳлбѳт инигин. Атын уолаттар бааллар дии.
      - Сылайан диэбэппин ээ, суохтаан.
      Онно кыыһым үѳрбүт сырайын кѳрүѳ этигит!
      - Кырдьык суохтуугун дуо?
      - Онтон бэҕэһээ аттыбар баарын үчүгэй да этэ дии.
      - Миэхэ эмиэ. Киэһэ кэллэххитинэ бэҕэһээнҥи сирбитигэр барыахпыт сѳп.
      - Сѳп-сѳп. Надяҥ таҕыста.
      Илиитин сор түргэнник арааран күѳс буккуйбута буолар.
      Сотору ас буһан уолаттары уһугуннартаатым. Аһаан-сиэн баран хомуурбутугар бардахпыт дии. Бүгүн олохтоохтору кытта үлэлээтибит. Кыргыттар бѳҕѳ кэлбиттэр. Уолаттар үҥкүү оҥортороору эрийсии бѳҕѳлѳр. Били Кильбиноваларбыт эмиэ бааллар. Биирдэрэ кулуупка үлэлиир эбит. Киэһэ, тарҕаһар саҕана, син кыайдылар быһыылаах – үҥкүү оҥоруох буоллулар.
      Дьиэҕэ тиийэн эмиэ бэҕэһээнҥи сценарийынан барда. Суунуу-тарааныы, аһааһын-сиэһин, киинэҕэ бараары ампаалыктаныы.
      Мин эмиэ барбатым. Мин былааным атын. Кэлэн баран, дьон элбэҕэр, Зиналыын билсибэтэҕэ буолсабыт. Дѳрүн-дѳрүн Зина үѳрбүт харахтарын кѳрѳн ылабын. Дьон аччаабытыгар биирдэ чугаһаатым. Кыыһым иһит сууйа сылдьар. Почти бүтэрбит.
      - Зина били сиргэ тиийээр. Мин бардым.
      - Иһит сууйан бүттэхпинэ тиийиэҕим, кэтэһээр.
      - Кэтэһиэм!
      Биэрэккэ тиийиибэр күһүҥҥү халлаан боруктуйан барда. Уонча мүнүүтэ олорбутум кэннэ Зина тиийэн кэллэ. Утары туран кууһан ыллым уонна сып-сылаас уостарыттан уураан бардым.
      Сэгэрим оргууйдук, сэмэй баҕайытык эппиэттэспитэ буолар. Урут уураспыта да биллибэт. Олох оҕо буолла5а. Хараҕын симэн баран турар. Уос-уоспутугар сыстыһан турбахтаатыбыт.
      Лаппа саҥата суох турдубут. Онтон арахсан бэрэбинэлэрбитигэр олордубут. Кыыһым сотору-сотору мин диэки кылап гына кѳрүтэлиир, мичээрдээн ылар.
      - Зина бүгүн эйигинэ суох үлэ хайдах эрэ, күнү быһа эйигин санаан таҕыстым – диэн уһаабыт тохтобулу тохтотон.
      - Мин эмиэ эйигин санаабытым.
      - Кырдьык дуо?
      - Кырдьык буолумуна. Сарсын эмиэ бииргэ үлэлиэхпит дии.
      - Оннук буоллаҕа дии, аны атын кими да кытта үлэлиэм суоҕа.
      - Эн урут кыыстаах этиҥ дуо?
      - Баара да, барбыта.
      - Ханна барбытай?
      - Дойдутугар.
      - Онтон тоҕо хаалбата5ай.
      - Хомойон
      - Туохтан?
      - Миигиттэн. Мин бэйэм куһаҕаммыттан барбыта.
      - Ол туох куһаҕаннааххын?
      - Кыайан туппатаҕым.
      Кыыһым саҥата суох олордо.
      - Онтон миэхэ ким да суоҕа. Эйигин кытта бастаан уурастым. Мин урут уураһаллара хайдаҕа буолла дии саныырым. Аҕам сыллыыра атын буоллаҕа дии.
      - Дьэ хайдах эбитий?
      - Наһаа үчүгэй! Эмиэ уураһыахпын баҕардым – күлэр.
      Ол киэһэни быһа, куустуһан олорон, уурастыбыт аҕай. Онтон, анныбытыгар борокуот кэлэн орулаабытыгар – ѳйдѳнѳн дьиэлээтибит.
      Дьиэбитигэр кэлбиппит уолаттар сорохторо – үҥкүүлээн бүтэн кэлбиттэр. Сорохторо кэлэ иликтэр үһү. Ити Боцман информацията. Кутаа тула дьон элбээбит. Дэриэбинэ кыргыттара иҥин кѳстѳллѳр. Сиэнньэ син биир ортоку, син биир гитаралаах. Үѳрүү-кѳтүү үксээбит. Зина биһикки олор аттыларыгар кэлэн турдубут. Кыыһым ѳтѳр-ѳтор мин диэки мичээрдээн ылар. Ол аайы сүрэҕим тахсан бараары хаайар.
      Ама эмиэ сүрэҕим сүүттэрдэ дуо? Арааста олох буккулунна быһыылаах. Харааччы иирбит. Хоту кыыһа аны тахсыбаттыы киирбит бадахтаах. Бу аттыбар мичээрдии турара кэрэтин.
      Ама маннык кэрэни ким таптыы кѳрүѳ суоҕай! Мин да эр киһи элээмэтэ буоллаҕым. Ама да тапталбар сатамматарбын сүүрбэбиттэн кѳрдүүрбүн тохтоттохпунуй. Бу аттыбар сибэкки мичээрдии турдаҕына – айыы да былыр ѳлѳн хаалбыт киһиэхэ дылы. Зина сэрэйбит курдук мин диэки эйэҕэс баҕайытык кѳрүтэлээн ылар. Ол аайы хайдах да буолуохпун булбаппын. Быһата харааччы иирдим. Хабырҕабар дылы – таптал кутаатыгар умустум. Били Боцман тугу-эрэ ботугураабыт быһыылаах. Элбэх оһох килиэбин сиэбит киһи – иичээн буолуо. Ээ чэ, кэннэ кээнчэ да буоллун! Кэтэмэҕэйдээн туһа суох!
      - Зина хаамса түһэбит дуо?
      - Чэ!
      Тэйэ түһэн баран эмиэ уураһан бардыбыт. Ити икки ардыгар ахтыспыт курдукпут дии.
      - Мин эмиэ хаама түспүт киһи диэн саныы турбутум, оһуобанна уураһарбын саныы турбутум. Хайдах да бачча эрдэ эйигинниин уураспакка утуйуо суоҕум курдуга.
      Оргууй хааман биэрэккэ киирдибит. Бэрэбинэлэрбитигэр чугаһаан эрдэхпитинэ – киһи туран кэллэ.
      - Хайа бу түүннэри тугу гына сылдьаҕыт? – Боцман эбит.
      - Күүлэйдии сылдьабыт.
      - Хата, үлэлии сылдьабыт диэбэтигит. Манна кэлэ сырыт эрэ.
      Аҕыйахта атыллаан Боцмана тиийдим.
      - Хайа туохха бэһирдиҥ?
      - Ноо, «сып» гынаҕын дуо?
      - Ээ суох, кэлин.
      - Ноо, оччоҕуна атааран баран кэлээр. Кэпсэтии баар.
      - Чэ сѳп! – кини «кэпсэтиитэ» биллэр. Маарыын рюкзакпар биир баарын биэрбитим.
      Зинабар тиийэн кууһан ыллым уонна тѳттѳрү хаамыстыбыт.
      - Туохха наадыйбыт?
      - Кѳннѳрү. Табаах кѳрдүүр. Табааҕын умнубут.
      - Оттон биэрбэтиҥ дуо?
      - Миэнэ эмиэ бүппүт. Дьиэттэн ылан илдьиэх буоллум.
      - Боцман наһаа үчүгэй киһи дии? Миигин куруук балтым диир.
      - Хоту киһитэ. Элбэх эрэйи кѳрбүт киһи. Оннук дьон – үтүѳ санаалаах буолаллар. Ол иһин ити киэһэ аайы баран олорор. Баҕар дьонун иҥин саныыра буолуо. Бу эбэннэн элбэхтик устубутум диэбитэ. Онон ону да саныыра буолуо. Миэхэ: «син ускул-тэскил сырыттым» - диэбитэ.
      - Эрэйдээх, киһи аһыныах. Дьонноро ханна үһүлэрий?
      - Билбэтим, мээнэ кэпсээбэт.
      - Чэ Зина эйигин атааран баран – табаах илдьэн биэриэм.
      Кутаа уота кѳстѳр сиригэр кэлэн эмиэ уураһан турбахтаатыбыт.
      - Чэ мин сүүрдүм! Түүнү быһа миигин түһээр. Мин эмиэ эйигин саныам. Бүгүн наһаа үчүгээй! Ой Надям мѳҕѳрѳ буолуо – диэтэ да тэбинэ турда.
      Кэнниттэн батыһа кѳрѳн турбахтаан баран биэрэкпэр тѳнүннүм. Тиийбитим, Боцманым кэтэһэн ахан олорор эбит. Эмиэ аһааһын саҕаланна.
      - Ноо, сүүйтэрэн бүттүҥ дуу?
      - Онтон оннук курдук буолла быһыылаах.
      - Эппитим дии сүүйтэриэҥ диэн. Оҕону атаҕастаайаххын эрэ.
      - Бу да киһи тылын!
      - Инньэ диэмэ! Биһиги хотулар айылҕабыт курдук ранимай буолааччыбыт. Таптаатыбыт да биир таптааһын, атыны кѳрѳѳччүбүт суох. Ыт курдук эрэллээх буолааччыбыт. Таҥнарар диэни билбэппит. Дойду сир дьонуттан олох атыттарбыт.
      - Чэ убаай дайбыахха.
      - Ити мин эппиппин ѳйдѳѳ! Мин, ѳссѳ тэлэһийэ сылдьыбыт буолан – онно-манна син үѳрэнним. Ити кыыһыҥ оҕото бэрт. Олох атаҕастаайаҕын! Киһи кыраттан бүдүрүйэр. Уонна бу дьыаланы эмиэ бырахтаххына сатанар.
      Чаас аҥардаах лекция кэннэ – иһиппитин дьаһайдыбыт. Мин дьиэлээтим. Киһим эмиэ олорон хаалла.

      0
      • Хомустан
        26 июля 2013  

        .

        - Ноо, ити мин эппиппин долоҕойгор туттуҥ ини, эйигин киһи диэммин кэпсээтим.
        - Чэ мин бардым. Эн эппиккин ѳйдүү сатыам – диэтим да дьиэлээтим.
        Сарсыарда, туран суунан киирбитим, остуолга Боцман айдаара олорор.
        - Дьурууьунайдар трудовой книжкаҕытын ильдьэ манна кэлиҥ эрэ!
        - Что-же шум, а драки нет?
        - Ас астаан кэбилээбиттэр! Киһи сиэх буолбатах! Барыта чиэстэ! Килиэппит чиэстэ, аны аһылыкпыт чиэстэ буолара хаалбыт дии – дии, сыстан биир кэлимсэ буолбут лапсаны хомуоһунан баһа турар.
        - Чэ-чэ бүт! Кыргыттарыҥ саспыттар быһыылаах. Онтон балык кэнсиэрбэтэ арынан сиэн эрдэхпит дии.
        Ити күн этэнҥэ ааста. Күнү-быһа Зиналыын бииргэ үлэлээтибит. Киэһэбитин эмиэ бииргэ атаардыбыт. Олох инньэлээх сап курдукпут.
        Ити курдук сүүрбэччэ күн ааста. Тапталбыт күүһүрдэр күүһүрэн истэ. Быыс буллубут да бииргэ буола сатыыбыт.
        Бүтэн барарбыт чугаһаатар-чугаһаан истэ. Уолаттар дэриэбинэҕэ бэйэ дьоно буолан бүттүлэр. Киэһэ аайы “танцы-манцы-обниманцы” бѳҕѳ. Онтон түүнү быһа күүлэй уонна “прижиманцы и целованцы”.
        Биир уол миэхэ кэлэн дьааһыйа-дьааһыйа:
        - Абыраммыт киһигин, биһиги курдук түүннэри сүүрбэккин – диэтэҕэ үһү!
        Онон онно-манна сүүрэлээбэт “абыраммыт” киһи буоллум.
        Биирдэ киэһэ «үҥкүүһүттэр» бараары турдахтарына Боцман дьаһалымсыйар:
        - Бу ким да бэкээринэ кыргыттарын билбэт дуо?, ама ким да маслоцех кыргыттарын билбэт дуо?!
        Уолаттар күлэ-күлэ үҥсүһэн биэрэллэр.
        - Дьэ уолаттар кыргыттаргытыгар этээриҥ эрэ килиэптэрин ситэри буһардыннар! Маслоцех уолаттара хаһан сүѳгэй сиэтэҕит! Быһата, комсомольскай садаанньа ылбыт курдук толкуйдааҥ! Сарсын остуолга сүѳгэй баар буолуохтаах уонна наконец-то киһилии килиэп сиэхтээхпит!
        Кырдьык ол күнтэн ыла сүөгэйгэ көспүппүт. Килиэппит да арыый буолбута. Уолаттар комсомольскай садаанньаны толорбуттара диэххэ сөп.
        Хайдах да элбэтэ сатаабыт иһин – Кыыллаах бааһыналара бүтэр уһуктаахтар. Биир күн эбиэккэ дылы хомуйан – бүтэрэн кэбистибит. Ол күн «банный день» оҥордубут.
        «Баанньык бэлэм» диэттэрин кытта хомунан тэбиннибит. Тэбинэн да диэн баанньык дьиэбит кэннигэр баара. Баанньыкка киирбиппит биир оҕонньор КВ300 котёлу отто сылдьара.
        - Чэ оҕолоор киирэн суунан барыҥ. Ууну сылыппытым. Паарга наадыйдаххытына тоҥсуйаарыҥ. Уонна паарга сэрэнээриҥ – диэтэ. Туохтан сэрэнэрбитин этэн бэрт.
        Үрдэ онон-манан сууллан халлаан кѳстѳн турар хоһугар киирэн – сыгынньахтанан антах аастыбыт. Суунар хоско, кырааннаах икки чаантан уу куттан, чалбааттанан бардыбыт. Булумахтана түһэн баран парнойга киирдибит. Үѳһээ полкаҕа олорон баран тоҥсуйан тобугураттыбыт.
        - Сэрэнэээҥ! – диэн оҕонньор хаһыытын кытта, утары быган турар турбаттан паар сирилээн барбат дуо!
        Хата утары ким да суох буолан биэрдэ. Утары киһи баара буоллар – буһуо эбит.
        Дьэ ол курдук баанньыктанан, ырааһыран дьиэлээтибит.
        Сарсыныгар сарсыарда биригэдьиир кэлэн баржаҕа хортуоска тиэйиҥ эрэ диэн кѳрдѳстѳ. Харчытын утары тѳлүүр үһүлэр.
        - Син биир сарсын эрэ бараҕыт. Тугу гына сытыаххытый?
        Харчы туһунан истээт хомунан бардыбыт.
        - Кыргыттаар киэһэ аһыахпыт – аһылыкта бэлэмнээриҥ! Уолаттар прощальнай ужинҥа дьон бѳҕѳнү ыҥырбыттар –диэн Боцман тахсаары туран дьаһалымсыйар.
        Причалга тиийбиппит биир сухогруз турар. Биэрэккэ хортуоска бѳҕѳ кыстанан турар. Борукуоттан биир дьахтар түһэн биригэдьиири кытта тугу эрэ кэпсэттилэр. Онтон биһиэхэ кэлэн:
        - Дьэ оҕолор, тоннатын аайы биэс солкуобай тѳлүүбүн – диэтэ.
        - Ол налогтуун дуо – билэр киһи Боцман токкоолоһор.
        - Бүтэһигэр уопсай суумматтан нолуогу тутабын.
        - Уопсайа хас тоннаный?
        - Тоҕуһуон тонна буолара буолуо.
        Биһиги түѳрт мѳһѳѳктѳн ордугу ыларбытын суоттуу оҕустубут. Икки аҥыы арахсан сүгэн бардыбыт. Сорох ыстаабылтан ыйааһынна дылы сүгэр, сорох ыйааһынтан трюмна таскайдыыр. Киэһээнҥэ дылы барытын сүгэн кэбистибит. Харчыбытын сонно аахсан ыллыбыт.
        - Уолаттар маны үллэстэ оонньуу сылдьыахпыт дуо? Мин уолаттары кэпсэтэн моторканнан куоракка киирэн тахсыам. Икки чааһынан манна баар буолуоҕум. Аһылык иҥин ылыам дии – диэн Киим этии киллэрдэ.
        Бары сонно сѳбүлэстибит. Кииммит дьиэҕэ да киирбэккэ моторка кѳрдүү тэбиннэ.
        Дьиэҕэ кэлэн, суунан-тараанан баран кыргыттарга кѳмѳлѳстүбүт.
        Зина мин диэки имнэнэн баран – биэрэк диэки кэккэлэтэ турда. Биэрэккэ, дьон кѳрбѳт сиригэр, тиийэн уураһан бардыбыт.
        - Киим куораттаабыта дуо?
        - Ону хантан иһиттиҥ?
        - Уолаттар кэпсэтэллэр.
        - Маарыын барыам диэбитэ, барта дуу – суоҕа дуу?
        - Ородьуйуон барбытын кѳрбүт үһү.
        - Ол аата бардаҕа дии.
        - Киэһэ иһээйэххин эрэ.
        - Мээнэ тоҕо истэмий.
        - Бүгүн Кыыллаахха бүтэһик күммүт. Онон танцыга барыахпыт эрэ. Саатар кулууптарын кѳрүллүѳ.
        - Дьэ кырдьык, кэлин саныы сылдьыахпыт дии.
        - Чэ мин бардым Надям кэтэстэҕэ – диэтэ да, платьета тэлээрэ турда.
        Сэгэрим, Киим барбытын истэн, ыксаабыт быһыылаах. Ааспыкка – Боцман биһикки мѳҕүллүбүппүт. Хата, хомуур кэмигэр маҕаһыынҥа аргы атыылаабат буоланнар, син бохсуллан сырыттыбыт. Киэһэ да туттунар инибин. Онно, утарытын тутуллубатар да – сарсыарда перегарбыт баһаам буоллаҕа. Чэ кѳрүллүѳ.
        Биэрэккэ, олорон табаахтыы түһэн баран дьиэлээтим. Кэлбитим киирии-тахсыы элбээбит. Остуол иҥин тардыллыбыт. Сотору буолан баран – Киим бу чиккэс гына түстэ. Сырыыта табыллыбыт. Ас бѳҕѳ атыыласпыт. Киим бара сылдьыбатаҕа буоллар – хобдох соҕус остуол буолуо эбит. Билигин – биримээнэ сыбаайба остуолун курдук буолла.
        Ыалдьыттар кэлэн остуолга олоруу саҕаланна. Зина Боцман биһикки ардыгар, кэлэн, олорунан кэбистэ. Уонна мин диэки ыраас баҕайытык кѳрүтэлээн кэбистэ. Бу маннык хаһан эрэ баар этэ диэх курдук санаан ыллым. Ээ били, биэс сыллааҕыта, Вералааҕы атаарааһынҥа. Эмиэ маннык этэ дии. Бириэмэтэ да баччаҕа этэ ээ. Аны санаатахха, Вералаах –Зина туохтарынан эрэ майгыннаһар курдуктар эбит ээ. Баҕар эдэрдэринэн буолуо, баҕар майгыларынан буолуо, баҕар мин аттыбар баалларынан буолуо. Уҥуохтара да, көрүҥнэрэ да майгыннаһар курдук ээ. Сэгэрим кэрэ даҕаны.
        Санааларбын, бастакы туос хаһыыта, уйгурдан кэбистэ. Үѳрүү-кѳтүү үксээбит эбит. Дьэ,аһааһын-сиэһин саҕаланнаҕа. Мин почти испэтим. Ама да мин буолтум иһин, тылбын биэрэн баран, иһэ олордомуй. Ырыа-тойук ыраатта. Били гитара – биир бастан иккис баска дылы мэскэйдэнэн биэрдэ.
        Аһааһын бүтэн үҥкүүгэ барыы буолла. Дьиэ иһэ биир кэм үллэрэҥнээн олорор. Мин Зиналыын эмиэ, били биэрэкпитинэн эргийэн, кулууптаатыбыт.
        Кулуупка тиийбиппит үҥкүү үгэннээн эрэр эбит. Дьон син мунньустубут. Ѳрүс уҥуортан, Даппарайтан, студеннар иҥин кэлбиттэр. Пластинканнан, хаахынаабыт проигрывательнан үҥкүүлээһин бѳҕѳ диэтэҕиҥ. Уолаттар – дьиэлэригэр курдук сылдьар буолбуттар. Уопсайынан олохтоохтор эйэҕэс, ыалдьытымсах дьон эбит. Дойду сиргэ – кэлиилэри мээнэ хаамтарбат буолуллара. Сутуруктаан да барбатар бас-баттах сырытыннарбат этибит.
        Биһиги кыратык үҥкүүлээн баран, тахсан, күүлэйдии бардыбыт. Ыйдаах киэһэ буолан, таһырдьа, күнүскү курдук сырдык.
        - Таҥара дьиэтин кѳрѳбүт дуо?
        - Кѳрүѳххэ да буоллаҕа дии.
        Кулууптан чугас, кѳстѳн турар, былыргы таҥара дьиэтигэр – аҕыйахта атыллаан тиийдибит. Аана ыт баһын саҕа күлүүстээх турар.
        - Бу олох былыргы быһыылаах дии?
        - Кѳрүүй, истиэнэтэ муоҕунан үүммүт дии.
        - Манна былыр тѳһѳ эрэ дьон сырыттылар?
        - Аҕабыыт мэлииппэ ааҕан доллоһуттаҕа дии
        - Мин таҥара диэтин иһин кѳрүѳхпүн олус баҕарабын.
        - Армияҕа сылдьан, уолаттары батыһан, биир таҥара дьиэтигэр киирэ сылдьыбытым. Килэйэн-халайан сүрдээх этэ. Аҕабыыт буруоннан сапсына-сапсына, ыллаан доллоһута турара.
        - Дьокуускайга, абитураҕа сылдьан, кѳрѳѳрү гыммытым хатанан турара. Хомойбутум ахан.
        - Чэ барыахха.
        Түүнү быһа түлэй хаамтыбыт. Бу түүн биһигиттэн ордук дьоллоох суоҕун курдуга! Быыстала суох уураһарбыт. Ону-маны кэпсэтэрбит, инникибитин ыраланарбыт. Хайдахтаах да хаҕыс тыал халбаҥнатыа суох курдуга. Сэгэрим үѳрбүт сырайа, минньигэс мичээрэ сүрэхпэр сылааһынан илгийэрэ. Бу кэмҥэ халлаантан ыйы да тууран биэриэх курдугум. Маннык куустуспутунан, тоҥхойо кырдьыахпытыгар дылы, бииргэ олоруох курдукпут.
        Күн тахсан күлүмүрдүү оонньуута, дьиэбитигэр кэлэн, утуйдубут.
        Ол күн, киэһэ, Ѳлүѳхүмэҕэ киирдибит. Онно хоннубут. Сарсыарда эрдэ «Метиор» ракетаҕа олорон, киэһэ түѳртүүр саҕана, долгуйар Дьокуускай куоракка кэлэн түстүбүт.
        Сэгэрим дьонугар барда. Биһиги уопсайга таҕыстыбыт. Ол саҕана уопсайбыт «Орбита» маҕаһыын таһыгар баара.
        Үѳрэххэ дылы ѳссѳ да үс-түѳрт хонук баара. Зиналыын СПТУ-га кѳрсүѳх буолбуппут. Бу күннэргэ дьэ күннээн хаалбыппыт. Сарсыардаттан үлэ гынан «литроболунан» дьарыктанарбыт. Куораты биир гына тилийэ сүүрэн кэбиспитпит. Онно-манна түбэһии саҕаламмыта. Хаста да охсуһа иҥин сырыттыбыт. Бэйэ-бэйэбитин күѳттэһэ-күѳттэһэ баран иһэбит. Биир түүн успейдаан 2-с ГОМ-ҥа хонон таҕыстыбыт.
        Үѳрэх бастакы күнэ бу тиийэн кэллэ. Сарсыарда, улахан тѳбѳ ыарылаах, торжественнай линейкаҕа бардыбыт. Короленкаҕа ѳр гыммакка тиийдибит. Аны санаатахха, Үс-түөрт күн литроболлаабыт дьон, сырай-харах бѳҕѳ буолуохпут ээ. Олбуор иһигэр табахтыы турдахпына, дьиэттэн, Зина тахсан кэллэ. Сэгэрим, бу кѳрбѳтѳх күннэрбэр, ѳссѳ тупсубут курдук буолбут.
        - Привет! Хайаа бу тоҕо киирбэккэ тураҕын?
        - Привет! Саҥа кэллим.
        - Бу күннэргэ эйигин кѳрбѳккѳ – ахтыбыт курдукпун.
        - Мин эмиэ.
        - Үѳрэх кэннэ миигин кэтэһээр. Бииргэ барыахпыт.
        - Сѳп. Чэ бар эйигин Надяҥ кэтэһэр быһыылаах – диэтим Надя кэлэн турарын кѳрѳн.
        - Умнаайаҕын кэтэһээр. Туох эрэ этэрдээхпин – диэт Надятын диэки бара турда.
        Халлаан почти сайынҥылыы этэ. Онон торжественнай линейканы таһырдьа олбуорга оҥордулар.
        Биһиги Кыыллаахтар биир группаҕа уончабыт. Сорхторбут атын группаҕа бааллар. Кыргыттар бары «Бухгалтердар». Атыттар да элбэхтэр.

        0
        • Хомустан
          26 июля 2013  

          .

          Линейкаҕа туран санаабыт барыта абырах. Линейка кэннэ уон биэс мүнүүтэлээх перемена буолла. Оччолорго, онтон чугас Горького муннугар – маҕаһыын баара. Дьэ онно тэбиннибит. Биир – нуучча атыыһыт дьахтара, биһигини эрэ кэтэһэн турбут курдук, биэс буокканы үѳрэ-кѳтѳ прилавокка ууран биэрдэ. Ону онтон тэйбэккэ эрэ биир олбуорга киирэн дьаһайан кэбистибит. Абырахтаныахтааҕар буолуох – лаппа сынтайдыбыт. Дьэ онтон дэлби мыччыстан хаалан баран училищебытыгар тиийдибит. Ѳлүү болдьохтоох диэбит курдук киирээт дириэктэргэ түбэстибит. Барыбытын дириэктэрскэйгэ хочугуратан киллэрдэ. Кып-кыһыл сырайдаах, сааһыран эрэр нуучча киһитэ хаһыы-ыһыы бѳҕѳнү түһэрдэ. Миигин тарба5ынан ыйа-ыйа:
          - Пьяница! Выгнать к чёртовой матери – дии-дии силэ бырдаҥалыыр.
          Онон уонтан тахса киһи, биир лииһи марайдаабакка, үѳрэнэн бүттэхпит ол. Ѳссѳ дѳкүмүѳммүтүн дойдугутугар сопроводиловкалаан ыытыам диэн – сааныылаах. Синэ-биир диэн баран – дальше бардыбыт. Үүрүллүбүппүтүн сууйа. Ханна-ханна сылдьыбыппыт буолла. Сарсыарда уопсайга уһуктан кэллим. Тѳбѳ ыарыта баһаам. Эбиитин Зинабын таҥнарбытым – эбии тѳбѳ ыарыыта буолар. Бэҕэһээ кэтэһиэх буолбут киһи бу кэбилэнэ сыттаҕым. Тѳһѳ эрэ кэлэйдэ. Ол сытан дьиэлииргэ быһаарынным. Суунан-тараанан эдьиийбэр тэбинним. Кыыллаахтан кэлиэхпиттэн бу аһы батыһан сылдьа да иликпин. Эдьиийим үѳрэ-кѳтѳ кѳрүстэ. Аһаан баран, уурдара сытар, хаһаас харчыбын ылан таҕыстым. Сразу агенствоҕа баран сарсынҥыга билиэт ыллым. Онтон СПТУ-га тиийэн учёбнай чаастан дѳкүмүѳммүн кѳрдѳѳн ыллым. Таһырдьа тахсыбытым, олбуор иһигэр биир ЗиЛ массыына тугу-эрэ тиэнэ турар. Уолаттар ол аттыгар туралларыгар тиийдим.
          - Биһиги Ѳктѳмнүүр буоллубут. Бу киһи биһигини ылыах буолла. Туох-эрэ тос курдук тойон быһыылаах, биһигини кытта барсаҕын дуо? – диэтэ Боцман.
          - Суох ноо, дойдулаатым. Манна сатаан сылдьыа суохпун.
          - Чэ ноо, сөпкө толкуйдаммыккын. Биһигинниин уһун соннонуоҥ суоҕа. Зинаҕын илдьэ бараар, манна хааллараайаҕын.
          - Малга дылы эттэҥий! Баҕалаах буолла5ына барсыа буоллаҕа.
          - Ноо, миигин иһит! Манна хаалларыаҥ – матыаҥ! Кини баҕатын кэтэһимэ. Кум-хам тут да батыһыннаран илдьэ бар.
          - Хайдах?
          - Манна эр дьон суоҕа буолуо дии саныыгын дуо? Таптыыр буоллаххына илдьэ бар! Чэ ноо пока! Сѳпкѳ быһаарыммыккын! Только мин эппиппин ѳйдѳѳ! Хаалларыаҥ – тэйсиэххит! Биһиги бу бардыбыт. Сир тѳгүрүк – ханна эмит кѳрсѳр инибит! – Киһим, хараҕыттан уу-хаар баһан, куустуһан баран – эргиллэн хаама турда. Ол кэннэ кѳрсѳ иликпит. Билигин ханна эрэ хаама сырытта5а.
          Мин занятия бүтэрин кэтэһэн, олбуор таһыгар, уһуннук тэпсэҥнээтим. Кэмниэ-кэнэ5эс дьэ бүттүлэр. Ыччаттар бѳҕѳ тахсан үрүѳ-тараа бардылар. Бүтэһигинэн Зиналаах Надя тахсан кэллилэр. Надя миигин кѳрѳѳт Зиналыын покааласта уонна «Центральнай» кинотеатр диэки түһэ турда. Зина уулуссаны туораан бу тиийэн кэллэ.
          - Привет!
          - Привет!
          - Билэбин, Маарыын кыргыттардыын сурук суруйан киллэрбиппит. Ону биллэриэх буолтара.
          - Наадата суох. Мин дьиэлээри билиэт ыллым. Манна сатаан сылдьыа суохпун.
          - Оччоҕо миигин илдьэ бар!
          - Зина эн үѳрэн, онтон каникулгар тиийиэҥ буоллаҕа.
          - Суох-суох! Мин эйигинэ суох манна хаалбаппын!
          - Зина эн үѳрэниий, эһиил миэхэ тиийиэҥ дии.
          - Оччоҕо биһиэхэ барыах. Мин паапабар звоннуом – пропуск ылан ыытыа. Оччоҕо иккиэн барыахпыт.
          - Суох Зина эн үѳрэн, профессия наада дии. Баара-суоҕа биир сыл. Эһиил бииргэ буолуохпут дии.
          Ол киэһэни быһа күүлэйдээтибит. Сэгэрим хаста да кѳрдѳһѳн баран, тохтоото. Киэһэ хойут дьиэтигэр атаардым.
          - Сарсыарда манна кэтэһээр, мин портка барсабын – диэн, үѳскэ-батааска биэрбэттии, арахсаары туран дьаһайда.
          Ол түүн уопсайга түннүгүнэн киирэн хоннум. Сарсыарда хомунан портаатым. Баран иһэн Зинабын кѳрсѳн бииргэ киирдибит.
          Регистрация буолан арахсыы бу тиийэн кэллэ.
          - Мин сарсын тиийиэм, кэтэһээр!
          - Суох Зина! Суох! Каникулга тиийиэҥ дии.
          - Мин манна эйигинэ суох хайдах үѳрэниэмий?
          - Зина үѳрэн! Мин эйиин олус таптыыбын!
          - Мин эмиэ олус таптыыбын! Илдьэ барыый!
          - Баара-суоҕа биир эрэ сыл дии!
          - Син-биир үѳрэниэхпин баҕарбаппын! – хараҕар уу-хаар баһан.
          - Чэ пока! Каникулга кѳрсүѳхпүт – диэтим да аан диэки хаамтым…
          Бэйэм да уйадыйан нэһииччэ туттуннум. Ѳссѳ уһаабытым буоллар: «Бардыбыт!» - диэ эбиппин. Саатар проводница ыксата турара. Аан сабыллан эрдэ5инэ, батыһа кѳрѳн турарын, кѳрѳн хаалбытым.
          Ити кэннэ Зинаны кѳрбѳтѳҕүм. Сэгэрим хомойбут сырайа – ѳйбѳр оннук хаалан хаалбыт. Боцман сѳпкѳ эппитин тоҕо да истибэтэ5им буолла.
          Сааһыары Зинаттан сурук кэлбэт буолбута…
          Сэгэрбин хомоппутум бэрт эбит…
          Аны кэлэн кэмсинэн да диэн. Сэгэрим эрэ дьоллоох буоллун!

          0
Ответ на тему: Зина.
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания