Чурапчыга буолбут түбэлтэ (сүлүһүннээх таптал оҥорбуттар). Дьиҥнээх историята баар дуо?
Галя  -    2496
Чурапчыга буолбут түбэлтэ (сүлүһүннээх таптал оҥорбуттар). Дьиҥнээх историята баар дуо кимиэхэ эмит?

[Сообщение редактировалось]

Ответов 20 Написать ответ
  • Акаары Акыым
    6 февраля  

    Иһиппин кэлэн сууйан биэр эрэ хата

    0
  • Туора Күөл
    6 февраля  

    *КӨМНЬҮӨ САЙЫЛЫК ДЬУЛААН КИСТЭЛЭҤЭ*

    1977 сыл от — атырдьах ыйдарыгар Чурапчы оройуонун уонна Дьокуускай балыыһаларыгар 12 киһи, ол иһигэр сэттэ оҕо биллибэт ыарыыттан өллүлэр. (Холуобунай дьыаланы тэрийии туһунан уураахтан) 1977 сыл сайыныгар Чурапчы оройуонун түгэх нэһилиэгэр Арыылаахха, үгүс киһини аймаабыт түбэлтэ буолбута. Ити дьыл ыам ыйын 31 күнүгэр Арыылаахтан Аянитовтар уонна Сивцевтэр дьиэ кэргэттэрэ, холбоон 16 киһи буолан, сүөһүлэрин үүрэн Көмньүө диэн ааттаах сайылыкка көспүттэрэ. Кинилэр ортолоругар сайылыы барсыбыт, Аянитовтар аймахтара дьахтар Т.С. Винокурова эмиэ баара. Бу дьон сайылыкка бары биир дьиэҕэ үөрүүлэрин-хомолтолорун тэҥҥэ үллэстэн, биир оcтуолга аһаан-сиэн иллээхтик олорбуттара. Киэһэтин эр дьон уонна обургу уолаттар ампаарга тахсан утуйаллара, дьахталлар кыра оҕолору кытары дьиэҕэ хоноллоро. От үлэтэ саҕаламмытын кэннэ эр дьон уонна улаата барбыт уолаттар, сорох түүн отууга хаалаллара. Күөх сайын барахсан үтүөкэн күннэрэ ити курдук утум-ситим устан испиттэрэ. Үүт-тураан олохторугар соһуччу уларыйыы от ыйын 23 күнүттэн саҕаламмыта. Бу күн Алеша Аянитов иһинэн улаханнык ыалдьан, учаастак балыыһатыгар Килэҥкигэ барарга күһэллибитэ. Манна кинини олохтоох быраас көрөн-истэн баран, муҥурдааҕар уорбалаан оройуон киинигэр ыыппыта. Чурапчы балыыһатыгар уол туруга лаппа мөлтөөн тиийбитэ. Эпэрээссийэ оҥорон баран, уорбаламмыт ыарыыта атынын билбиттэрэ. Быраастар Алеша сэниэтэ суоҕун, наар утуйар баҕалааҕын уонна утаҕа хамматын бэлиэтээбиттэрэ. Кинилэр араас ньымалары, күүстээх эми- тому тутта сатаабыттара даҕаны, үс хонон баран сүрэҕэ сыыйа аккаастаан уол өлөөхтөөбүтэ. Итинтэн ыла кылгас кэм устата (от ыйын 30 күнүттэн — атырдьах ыйын 6 күнүгэр диэри) Аянитовтар, кинилэр аймахтара Винокурова уонна Сивцевтэр бары ыалдьан, бастаан учаастак балыыһатыгар, салгыы оройуон киинигэр киллэриллибиттэрэ. Оройуон быраастара, Дьокуускайтан сүбэ ыла-ыла, бэйэлэрин күүстэринэн эмтии сатаабыттара даҕаны, ыалдьыбыт дьоҥҥо туһалаабатахтара. Атырдьах ыйын 7 күнүгэр 11 саастаах Вася Сивцев тыына быстаахтаабыта. Хаалбыт 14 киһини бэрт суһаллык Дьокуускайга утаарбыттара. Дьокуускай куораттааҕы балыыһа реанимационнай отделениетыгар сытан атырдьах ыйын 7 — 10 күннэригэр утуу-субуу өссө уон киһи өлбүтэ. Хаалбыт түөрт киһини — 53 саастаах С.Е. Аянитовы, кини уолаттарын: 12 саастаах Сеняны, 17 саастаах Романы уонна 21 саастаах Ньукулайы Москва куораттааҕы Склифосовскай аатынан медицинскэй институкка ыыппыттара. Кинилэр бары онно тиийэн өлөр өлүү дэгиэ тыҥыраҕыттан кыл-мүччү быыһаммыттара. Элбэх киһи өлүүтэ тахсыбыт биричиинэтин чуолкайдыыр соруктан, холуобунай дьыала тэриллэн силиэстийэ саҕаламмыта. Дьыаланы бастаан Чурапчы оройуонун прокуратурата ыыппыта. Онтон силиэстийэни бэйэтин дьаһалыгар республикатааҕы прокуратура ылбыта. Тэриллибит суһал силиэстийэлиир бөлөх үлэһиттэрэ быһылаан буолбут сиригэр тиийэн дьиэни-уоту, чугастааҕы тутуулары, сайылык тулатын сирийэн көрбүттэрэ. Араас муннуктартан сир-буор, дьон туттубут ууларын, астарын-үөллэрин, оччолорго туттуллар бытовой химия (мыыла, суода, таҥас сууйар бороһуок), сүөһү сиир комбикормун өлүүлэрин ылан бэрэбиэркэҕэ ыыппыттара. Урутаан эттэххэ, ити бэрэбиэркэ түмүгэр киһи доруобуйатыгар кутталлаах эттик көстүбэтэҕэ. Силиэстийэ кэмигэр элбэх киһи, ол иһигэр Көмньүө сайылыкка сайын устата сылдьыбыт, олорбут ыалга киирэн тахсыбыт дьон ыйытыллыбыттара. Өлүөхсүттэр уонна кинилэри кытары ыаллыы олорбут, алтыспыт дьон сыһыаннара үөрэтиллибитэ. Араас, ол иһигэр соруйан сүһүрдэн өлөрүүнү кытары уорбалыыр, үөрэтэр хайысхалаах чинчийиилэр ыытыллыбыттара даҕаны, дьыалаҕа сыһыаннаах, дьон өлүүтүн быһаарар түмүк булуллубатаҕа. Айаҕалыы сатаан, оннооҕор олоххо соччо сыһыана суох түбэлтэлэр кытары бэрэбиэркэлэммиттэрэ. Ол курдук, тыыннаах хаалбыт С.Е. Аянитов кэпсээнинэн, сайылыкка биир киэһэ муода сыттаах туман түспүт, ол кэннэ сүөһү аймаммыт, маҥыраабыт. Бэрэбиэркэ түмүгүнэн, ити этии бигэргэтиллибэккэ хаалбыта, ол кэмҥэ сүөһү өлбөтөх, дьоҥҥо эмиэ туох даҕаны сабыдыал оҥоһуллубатаҕа ыйыллыбыта. Силиэстийэ арай биир ураты суолталаах түгэни бэлиэтээбитэ — эмиэ ити сайылыкка , быһылаан тахсыбыт дьиэтиттэн 70-ча эрэ миэтэрэлээх сиргэ турар иккис дьиэҕэ олорбут дьон (холобура Е.А. Аянитов, Кэнчээри Борисов) туох даҕаны буолбатахтар эбит. Силиэстийэ кэмигэр аналлаах медицинскэй, токсикологическай чинчийиилэр, экспертизалар оҥоһуллубуттара. Араас үрдүк таһымнаах, киэҥ билиилээх быраастар, учуонайдар дьон туох ыарыыттан өлбүт биричиинэлэрин үөрэтэ-быһаара сатаабыттара даҕаны, чопчу түмүккэ кэлбэтэхтэрэ. Медицинскэй докумуоннары, ыарыһахтар көрдөрүүлэрин үөрэтии түмүгэр, маннык клиническэй хартыына ойууламмыт: ыалдьыбыт дьон бары айахтарын иһэ куурар, утатар, наар утуйуохтарын баҕарар, сүрэхтэрэ көбөр эбит. Быраастар бэлиэтээһиннэринэн, дьон ис органнара (куртахтара, быардара, бүөрдэрэ) күүстээх дьаат быһа сиэбитинии ыалдьаллар эбит. Соҕурууттан ыҥырыллыбыт Сүһүрүү киинин (Центр отравлений) специалистара этиилэринэн, дьону буулаабыт ыарыы нейтроннай дьаат дьайыытын сабыдыалыгар майгынныыр эбит. Оттон лабораторнай чинчийиилэр түмүктэринэн, ханнык да бактерия, вирус, ас сытыйыытын токсиннара, наукаҕа биллэр химическэй дьааттар булуллубатахтар. Үрдүк таһымнаах медицинскэй комиссия Аянитовтар уонна Сивцевтэр ыарыылара биир төрүттээх, ол гынан баран чопчу туохтан өлбүттэрин этэр кыах суох диэн быһаарбыт. Ол курдук, өлүктэри чинчийии, үөрэтии түмүгэр бу дьон: 1) Аянитов Алексей Семенович, 12 саастаах, өлбүт күнэ — 26.07.77. 2) Сивцев Василий Васильевич, 11 саастаах, өлбүт күнэ — 06.08.77. 3) Сивцева Евдокия Васильевна, 9 саастаах, өлбүт күнэ — 06.08.77. 4) Аянитова Марфа Семеновна, 18 саастаах, өлбүт күнэ — 07.08.77. 5) Сивцева Прасковья Васильевна, 14 саастаах, өлбүт күнэ — 08.08.77. 6) Сивцева Марфа Федотовна, 46 саастаах, өлбүт күнэ — 09.08.77. 7) Аянитова Дарья Гавриловна, 45 саастаах, өлбүт күнэ — 09.08.77. 8) Аянитов Иван Семенович, 6 саастаах, өлбүт күнэ — 12.08.77. 9) Аянитов Егор Семенович, 13 саастаах, өлбүт күнэ — 12.08.77. 10) Винокурова Татьяна Семеновна, 58 саастаах, өлбүт күнэ — 15.08.77. 11) Сивцев Василий Николаевич, 48 саастаах, өлбүт күнэ — 18.08.77. 12) Сивцева Ирина Васильевна, 15 саастаах, өлбүт күнэ — 23.08.77. Бары биир биричиинэнэн өлбүттэрэ быһаарыллыбыт. Ол туһунан судебнай медицинскэй түмүккэ нууччалыы маннык суруллубут: «Отравление неизвестным ядом? Пластинчатое субдуральное кровоизлияние. Полнокровие внутренних органов. Дистрофия сердца, печени, почек, селезенки. Отек головного мозга. Отек легких…». 1978 сыл ыам ыйын 25 күнүгэр анал хамыыһыйанан ыытыллыбыт экспертиза, Аянитовтар уонна Сивцевтэр өлүүлэрэ, кинилэр куртахтарыгар аһылыгы кытары киирбит биллибэт дьаат дьайыытыттан төрүттээх диэн быһаарыыны ылыммыт. Бу докумуоҥҥа илии баттаабыттар: хамыыһыйа председателэ, Россия кылаабынай судебнай эксперта В.К. Дербоглав, ССРС судебнай медицинаҕа салаатын сэбиэдиссэйэ А.В. Рубцов, Москватааҕы Склифосовскай аатынан НЧИ патологоанатомическай салаатын салайааччыта Н.К. Пермяков, Сүһүрүү киинин салайааччыта Е.А. Лужников уонна да атыттар. Ити курдук, дойду саамай үрдүк таһымнаах научнай үлэһиттэрэ биһиги биир дойдулаахтарбыт туох дьайыытыттан суорума суолламмыттарын кыайан быһаарбатахтара. Туох даҕаны аньыыта-харата суох дьон уонна оҕолор туох биричиинэттэн өлбүттэрэ күн бүгүнүгэр диэри биллибэт. Ол кэмтэн ыла отут сыл ааста. Оттон биллэрин курдук, киһи өйүнэн быһаарбат дьулаан кистэлэҥэ инникигэ да кутталы үөскэтэр… Түмүк оннугар Уруккута, дойдуга үгүс өлүүлээх- сүтүүлээх быһылааннары нэһилиэнньэттэн «чып» курдук кистииллэрэ. Ол курдук, ханна, дьиҥ туох быһылаан буолбутун дойду нэһилиэнньэтин баһыйар өттө билбэккэ да хаалара. Олортон биирдэстэринэн Арыылаах нэһилиэгэр төрөөбүт-үөскээбит, орто дойдуга анаммыт олохторун ситэ олорбокко эрдэ туораабыт дьон дьылҕалара буолар. Ааспыт үйэ 90-с сылларын бүтүүтэ, аныгы токсикология күүскэ сайдыбытын учуоттаан, Москва куоракка саҥалыы медицинскэй экспертизаны ыыттара сатаабыттаахпын. Оннооҕу специалистар, аҥардас холуобунай дьыала матырыйаалларыгар олоҕуран түмүк оҥорор кыаллыбат диэн хоруйдаабыттара. Кинилэр, туруоруллубут ыйытыыларга чопчу хоруй биэриэхпитин, өлүктэртэн гистологическай матырыйаал, ол эбэтэр ис органнарын кырамталара наадалар диэн хардарбыттара. Мантан көстөрүнэн, Көмньүө сайылык дьулаан кистэлэҥин арыйыахпытын баҕарар буоллахпытына, өлүктэри барыларын даҕаны буолбакка, биири-иккини хостоон эксгумация оҥорорбут наада. Бу уустук боппуруоһу быһаарарга өлүөхсүттэр аймахтарын тус сөбүлэҥнэрэ ирдэнэр. Кинилэри сэргэ, нэһилиэк, ону ааһан улуус уонна республика салалтатын көмөтө, өйөбүлэ эмиэ эрэйиллэр. Бары биир санааҕа кэллэхпитинэ эрэ, отут сыллааҕыта Көмньүө сайылыкка тахсыбыт быһылаан төрүөтүн билиэхпитин сөп.
    "Дьоһун саас" форумтан.

    0
    • **
      6 февраля  

      ***

      Ити киинэгэ биир эмээхсин соседтарын абааьы корон дьиэлэригэр киирэн буьа турар эттээх сковородага тугу эрэ флаконтан куппут. Онтон сагалаан дьон ыараханнык ыалдьар буолаллар. Кини уола от эми онорор отоьут эмтээх бутылкаларым дьону утуэрдубэттэр диэн улаханнык хомойон ийэтигэр эппит. Ону ийэтэ ити мин дьаттаах настойканы эбэн куппутум диэн кэпсээтэ. Эьиги ону туох диигит?

      0
      • Туора Күөл
        6 февраля  

        **, Ити киинэ Көмнөҕө буолбут түгэҥҥэ кыратык эрэ майгынныыр. Дьиннээҕэр ити эмээхсин ол сайылыкка үйэтин тухары соҕотоҕун олорбута. Ити 1977 сыллааҕы быһылаан кэннэ да бэрт өр олорбута. Кыра сылдьан өйдуубун ээ, ол сайылыгынан билисибиэтинэн ааһар этибит. Маайа эмээхсинтэн куттанан аҕай биэрэрбит. Оҕо-уруу диэн суох, үйэтин тухары чороҥ соҕотох олорбут эмээхсин. Уонна 2014 сыллаахха 80-тан лаппа ааһан баран өлбүтэ. Тиһэх суолугар атаарсыбытым. Ол 1977 буолбут быһылаан туһунан ыйытарбын олох сөбүлээбэт этэ. Онтон биирдэ эппитэ: "Тукаам биһигини бу орто дойдуга уларсаллар эрэ, букатын кэлбит киһи диэн суох. Ол биирдэ бэриллэр олохпутугар айыыларбытын, дойдубут иччилэрин аанньа ахтыбат ытыгылаабат буолан эрэбит. Ол барыта куһаҕаҥҥа тиэрдэр, эн сиргин-уоккун аһата сырыт" - диэн хайдах эрэ таайтарыылаах соҕустук эппитин олох умнубаппын.

        2
        • Оо
          6 февраля  

          Туора Күөл, ханнык сайылыкка олорбуттай?

          0
          • Туора Күөл
            7 февраля  

            Оо, Арыылаах нэһилиэгин Көмньө сайылыгар. Аянитовтары уонна Сивцевтары кытта ыаллыы олорбута. Туора Күөлтэн Арыылааҕынан Кытаанаҕынан эбээбэр Сылаҥҥа барааччым, онно Көмньөҕө баар буолааччы. Эдьиийдэрим эмээхсиннэ киирэн чэй иһэн тахсааччылар, биһиги бырааттарбынаан толлон киирбэт этибит. Тоҕо толлорум эбитэ буолла билбэтим. Учугэй эмээхсин этэ дьиҥинэн, олус дьикти киһи
            кэрэхсээн истэр куоластаах буолан ыллыыра, үксүн тойуктары туойар буолара.

            0
  • тиинч
    7 февраля  

    Олох майгыннаабат киинэ ол тубэлтэ5э, онно ким да таптаспыт сурахтарын кэпсээбэтэхтэрэ. Бакаа Маайа барахсан сааьын тухары хара улэни улэлээн сэрии, сут-кураан сылларга элбэх ыалга, дьонно кеме буолбут киьини итинник тэннииргит олох сыыьа. Кини сирэйигэр улахан ба5айы шрам дуу искэн дуу баара уонна саха дьахтарыгар кырдьык урдук кене унуохтаах эмээхсин этэ. Ити киинэ со5уруу-ар5аа дойду тапталларын сахаларга монуур курдук.

    0
  • Арыылаазы ахтыбыт
    7 февраля  

    Биьи озо сылдьан Эбээбин кытта Бакаа Маайалаахха хонон ыалдьыттаан барар этибит Кэмньэ сайылыкка (ити где то 81-84 сыллар диэки буолуо). Бакаа Маайа ыттаах этэ билигин эйдуурбунэн улахан харатыны эриэн курдук. Кэлин Арыылаахха киирэн олорбута ыаллыы онно наар эбээбитин батыьан киирэ сылдьар этибит наар кэмпиэт биэрэр этэ. Маайа аймахтарын кытта олорбута быьылааза ээ кырдьазас кыра эмээхсин баара кини кыыьа Настаа диэн баар, почтаза улэлиир быьылааза, уонна куораттан уолаттар энин кэлэллэр этэ Оппуой игин диэн быьылааза биир уола, Кэмньэ сайылыкка тиийдэхпитинэ куэгулуу энин барар этибит.
    Ол Бакаа Маайа ытын хаартыската дьоммор фотоальбомна билигин да баар.

    0
    • Туора Күөл
      7 февраля  

      Арыылаазы ахтыбыт, Бииргэ төрөөбүт эдьиийэ Өлөөнөлүүн кини кыыhа Настаалыын олорбута Бакаа Маайа.

      0
  • alex58
    7 февраля  

    Тыа дьоно киинэни олох сөбүлээбэттилэр. Сымыйанан дьааттанан, таптаһан диэн. Олох тыа сахаларын майгыта буолбатах улахан түһэрии. Көрбүт дьон дэриэбинэ бассааптарын толоруллар. Сүөлүргүүллэр.

    0
  • Айхал
    7 февраля  

    Даана Сард ити Көмньүө дьулаан кистэлэҥэ диэн түбэлтэни ааҕан баран өйүгэр онно майгыннатан сюжетын суруйбут эбит,тоҕо эмиэ майгыннатта,сатаан фантазиялаабат эрээри сордонно,аны сериалларга ылсыа суох эбит,төрүт боростуой сюжеттаах,артыыстар күүстэринэн эрэ көрбүтэ буолабын,дьаабы

    0
  • Т
    7 февраля  

    Сивцева бастакы киинэтэ да дьаабы этэ дии.Дешевое чтиво диэбит курдук.

    0
  • Тэтим
    8 февраля  

    Билигин киһи барыта артыыс режиссер суруйааччы буола сатыыр.Киинэлэрэ да оонньур да дьоно карекатура курдуктар.Мин көрбөппүн.Дьиҥнээх олоҕу ол омуктары үтүктүү саха дьонугар совет кэмэ сөп түбэспэт.Харчыны таах ыһыы тоҕуу.Били айданнах Чыҥыс хаан онноҕор көстүбэт.Аан дойдуга сүүстэ уһулунна ини.

    0
  • Таран
    11 февраля  

    Наһаа хомолтолоох түгэни ол бу диэн ааттан киинэ оҥоруу хайдах эрэ тосту туора быһыы дии саныыбын.Тустаахтар дьонноро бааллар.Ону ол бу сымыйа аҥаардаан устуу аны качествота да суох мэнээк харчы эрэ сиэбит киһи диэн курдук өйдөнөр.
    Ол оннугар оҕону эдэр дьону кэрэҕэ инникигэ үөрэтэр патриот дойдуну таптыыр үлэ-үөрэх туһа диэн киинэ суох.Дьон 90-с. хайдах эрэйи көрөн син тыыннах хаалла.Арай ТВЦ-эрэ устар.Амырыын кэмнэр кэлэн ааспыттар.

    0
  • Киһи
    11 февраля  

    Эбэ күөлтэн дьааттаах оту аска сиэбиттэрэ буолуо.Ким эмэ куппута дуу.Сыыҥкабайы туттан туттан кэлэн ботулизм хайтах да болбаттар.

    0
Ответ на тему: Чурапчыга буолбут түбэлтэ (сүлүһүннээх таптал оҥорбуттар). Дьиҥнээх историята баар дуо?
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Предложения и замечания