кэпсээн
Бабаҕа Баатыр  -    890
Эн киһи буолан айыллан, Үрүҥ Айыыларбыт ыйыыларынан кыһыл оҕо буолан күн сирин көрдүн! Ийэ,аҕа тапталынан улааттын! Онтон бэйэҥ холоонноох доҕоргун булан дьиэ –уот тэринэн,аны бэйэҥ оҕолонон олоххун оҥостон бардын! Онтон дьоһун сааска тиийэн,оҕолор улаатан сиэннэри бэлэхтээн эбээ,эһээ буоллун! ....
Ол гынан баран бу орто дойдуга киһи олоҕо омос көрдөххө эрэ судургу. Онтон эн олоҕун хаамыыта хас биирдии киһини, тус туһунан биир кэм кэрдииһигэр, эҥин араастык мускуйуо,эрийиэ. Ханнык эрэ түгэҥҥэ сыыһа-халты тутуннарыа,арыт таба тайаннарыа.Эн баҕар олоххор табыллан ити суруллубут олох кэрдиистэрин чиэстээхтик ааһыан,бэйэҕин дьоллоох киһинэн ааҕыныан.Онтон оҕотук санааттан ханнык эрэ суолтата суохтан олоххор оҕустаран “кырыыс” суолунан баран хааллаххына !Эн олоҕун харах уутунан сууйуллуо.Ама киһи олоҕун с суола куруутун оннук буола туруо дуо?....
Олох очурун охсуутунан хаан-уруу биир ыал оҕолоро икки аҥы, олох будулҕан туманын быыһыгар үрүө-тараа ыстаммыттара . Олох сүүрүгүн будулҕан долгунугар оҕустаран бэйэ-бэйэлэрин сүтэрсибиттэрэ. Ол гынан баран ,кинилэр дьоллоругар Үрүҥ Аар тойон бэйэтин күүстээх ыйааҕынан бэйэ-бэйэлэрин булсуһуннарбытта.Илии илиилэриттэн тутуһаннарбыта.
Тимир балтын Лизаны көрсүөҕүттэн, өйө санаата бөҕөхсүйэн,оннун булан ,дьэ олоҕор олохтоохтук сыһыаннаһан ийэтин уҥуоҕар биэрбит кэс тылын толорор инниттэн өйүн-санаатын ,күүһүн-кыаҕын барытын балтыгар анаабыта. Онно хардаран балта Лиза убайын дьиэ-кэргэн Аҕа баһылыгын курдук ылынан кини эппит тылларыттан туораабакка,онно-манна туора хамсаабакка оскуола уонна оҕо дьиэтин иһигэр биир актыыбынай уонна туйгун үөрэнээччи буолбута.Онон кинилэр олохторугар бэрт кылгас да кэмҥэ да буоллар чуумпу ,улахан туох да айдаана суох,көннөрү оскуола ирдэбиллэринэн салайтаран олорор олох кэмэ кэлэн ааспыта. Кинилэр дьоллоругар үтүө санаалаах,олоххо чиҥ сыһыаннаах, бэйэлэрин учуутал,иитээччи үлэлэригэр эппиэттээх дьоҥҥо түбэһэн,кинилэр такыйыыларынан - сүбэлэринэн ,оҕолор олохторо бу кэрчик кэм иһигэр барыта санаа хоту буолбута.
Ол курдук Тимир тус бэйэтигэр туһаайыллыбыт үөрэх ситиминэнэн үөрэнэн үс сыл иһинэн Убайаан оскуолатын бүтэрэн ,быһа дуогабар быһыытынан Миирнэйдээҕи политехническай техникумҥа үөрэнэ киирэн “Огранщик ювелирных изделий” диэн идэни баһылаабыта. Үлэ да миэстэтэ бэрт түргэнник көстүбүтэ.Ол курдук Миирнэйдээҕи алмааһы хостуур тэрилтэ иһинэн күндү таастартан киэргэл буолар тэриллэри оҥорор гранильнай собуот тэриллэн, онно бу саҥа идэни баһылаабыт оҕолор бары тутуспутунан үлэҕэ киирбиттэрэ.Онон бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик билсэр уонна бары ыччат биир саастаах дьон буолан үлэ да сынньалан кэмэ көхтөөхтүк барара.Миирнэй куорат олоҕо бэйэтэ Сойууска алмаас тааһын хостооһунун киинэ уонна саҥа сайда тутулла турар куорат буолан өрө оргуйа турара.Хамнас да куһаҕана суоҕа.
Онтон балта Лиза оскуоланы бүтэрэн баран Дьокуускайдааҕы медицинскэй училищеҕа киирэбин диэбитин Тимир сирэй тиийэн ыйан-кэрдэн көмөлөспөтөҕүн иһин харчынан өйөөбүтэ.Үөрэххэ киирбитин уонна тулаайах оҕо быһыытынан сокуоҥҥа түбэһэн Дьокуускай куоратка биир хостоох дьиэни эккирэтиһэ сылдьарын истэн сүрдээҕин үөрбүтэ. Бэйэ-бэйэлэригэр үлэлии-үөрэнэ сылдьар хаартыскаларын ыытыспыттара. Тимир үлэбэр уоппуска биэрдэхтэринэ эйиэхэ балтыбар Дьокуускайга тиийэ сылдьыам диэн суруйбута.
Ол гынан баран олох сокуона чыҥыс.Сүрүн сокуоммут ыйыытынан Тимири ситэ биир сыл үлэлэппэккэ олохтоох байыаннай хамыссаарыйааттан ыҥырыы сурук кэлэн быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйатын туругун көрдөрөр буолбута.Анаммыт күҥҥэ тиийбитэ ыччат бөҕө тоҕуоруйбут.Киирэр ааҥҥа биир прапорщик чыыннаах үлэһит кэлбит уолаттары сурунаалга бэлиэтээн баран, хас биирдиилэригэр тус дьыала кумааҕыларын толортуур уонна талон туттартыыр.Ол талонун нүөмэринэн Тимир аата суола уларыйан кэлбит уочаратынан “128 сыыппара” диэн ааттанар гражданин буолан тахсан уолаттар кэннилэриттэн быраастар олорор хосторун кэрийбитинэн барбыта. Хас хос аайы уочарат. Нуучча уолаттара таах олоруохтааҕар көр-күлүү кэпсээннэрин “трави” гыналлар. Бэйэ бэйэлэрин хаадьылаһаллар.
Биһиги сахалар иитиибит айылҕабыт тыйыс буолан өйбүт-санаабыт атын омуктартартан букатын туспа быһыылаах.Тимир төһө да бэйэтин өйдүүрүн тухары нуучча омугу кытта эн-мин дэспитин иһин ,кинилэр курдук санаатыгар быстах боппуруостартан түргэнник үөрэн-көтөн испэт.Көх-нам эрэ буолар.Сахалар бары даҕаны, хоту тымныы сиргэ олорор буолан,хас биирдии тыл дириҥ уонна чиҥ ис хоһооннооҕун быһыытынан дьиҥ бэйэтин тускулунан өйдүүр уонна туттар буолан мээнэ тылынан оонньообоппут.
Онтон Тимир бу быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйаларын туругун көрдөрө кэлбит уолаттар тылларын – өһүн иһиттэҕинэ үгүс өттүлэрэ аармыйаҕа сулууспалыы барыахтарын баҕарбат курдуктар. Ким эрэ харчы өлөрүөн-хамнастаныан, ким эрэ атын сиртэн,киин куораттартан ыҥырыллыан,ким эрэ билсэр кыыстаах буолан дьиэ-уот тэринэн ыал буолуохтарын баҕарар курдуктар. Инньэ гынан кэпсэтии үксүн аармыйаттан хайдах гынан ”откоси” гыныахха диэн өйдөбүл тула кэпсэтии барар.
Ордук Тимири кытта бииргэ үөрэммит уонна биир тэрилтэҕэ үлэлии сылдьар доҕоро, хохол уола Азаренко Михай үөрэр-көтөр, мааһа табыллар. Уолаттарга өй-санаа угар.Биир кэм араадьыйа саҥара турарын курдук, кэпсээнэ элбэх. Ол курдук уролог бырааска киирэр уочаракка туран “Бур” диэн бурильшик идэлээх уолу үтэн-анньан көрөр.
-“Бур”! У тебя же,Ленка!Красивая девушка.Вот призовут тебя на службу.Смотри вокруг,город то наш строится, расширяется. Сколько народу каждый год прибывает.Думаешь. что твое “святое место” пустым будет. Ошибаешься! Обязательно,кто-то за Ленкой ухлестывать будет. Через два года демолизоваться будешь,а она замужем. Так что тебе со всеми способами надо получить белый билет.Хочешь ,я тебя научу как откосить – дии-дии уолун сирэйин-хараҕын көрөр. Уола тыын сирин таарыйтаран аат эрэ харата кэҕис гынна . Михайга ол эрэ наада:- Ну,тогда слушай байку ,вдруг поможет:
-В далёких 70 годах, когда мой брат призывался. Вот такая же медкомиссия, они заходят сразу по трое к урологу. Уролог говорит снимать трусы, наклониться и раздвинуть булки. Заполняет карточки, встает и поочередно осматривает.
Из последнего "очка" на него смотрит глаз голубого цвета, и призывник говорит:
- Доктор, а я вас вижу!
Призывник взял советскую детскую куклу, выковырял глаз, вставил туда и решил так прикольнуться. Вроде все получилось и получил белый билет в итоге.
Онтон аттынааҕы түннүккэ тиийэн баран:
- “Бур” Время уже рабочее.Смотри универмаг открылся. Иди купи себе детскую куклу.
Ону истэ сылдьар уочаракка турар уолаттар бары үөрэллэр көтөллөр. Көх нам буолаллар.

Аны убаҕас аналиһын туттарар сиргэ кэлэн баран, Краснодарскай кыраайтан кэлбит казак төрүттээх уол үрдүгэр түһэр:
- Вот , Петро! Вы поменяли свой теплый край, на нашу холодную, ради хорошей зарплаты. А во время службы по призыву ,за эти потерянные впустую два года службы, здесь заработал бы кучу денег. Поехал бы домой. Купил бы себе добротный дом с участком. Жил бы припеваючи.А вместо этого в армию призывают !
Вот я сейчас подскажу что тебе надо делать:
-Вот это было тоже тогда когда мой брат призывался , был там один чудак. Сыграл под “дурачка”..
Выдали всем посуду для сдачи анализов ,вот так как нам сейчас. Он берет выгазированное ситро "Дюшес", наливает "с горкой" и так аккуратно несет обратно.
Заходит значит, на негнущихся ногах, из стакана течет немного, врач ему:
- Ну вы зачем так много то?
- Разве много?
Берет и отпивает половину.
- Столько хватит?
Тоже говорят, белый билет получил.
Ол аайы тулалыы сылдьар уолаттара бүтүннүү кулгаах буолан истэллэр.Онтон Михай уолаттар ортолоругар болҕомтоҕо сылдьар буолан , аһары баран:
- Вот Петро! Смотри “Бур” уже в магазине !Он то откосить ! Так что, не оставай.Иди в магазин купи себе “Дюшес”! – диэн уолга туһаайан эппитигэр, тула өттүгэр дорҕоонноох күлсүү өрө оргуйа түһэр.
Ол быыһыгар Будрайтис диэн литовец уолун :
-Вы,же все были “лесными братьями “во время Великой отечественной войны. Все равно во время войны предадите нашу Родину.Нечего, Вас на армию отправлять-диэн өһүргэтэн, уола төрүт даҕаны куоратка баран хаалла.
Ити курдук көр-нар аҥардаах быраастар хамыыссыйаларын ааһан Тимир доруобуйата сулууспалыырга сөптөөҕүнэн ааҕыллыбыта.
Тимир аармыйаҕа ыҥырыллар буолбутуттан улаханнык долгуйбат. Бу үөрэнэ-үлэлии сылдьан сулууспалаан саллаат буолан кэлбит уолаттары кытта эн-мин дэһэн кэпсэтэн аҕай кэллэ.Бары хайҕыыллар.Бириэмэ эрэ сүтэр дииллэр.
Кини бэйэтин толкуйугар бу иннинэ биир түгэҥҥэ сокуон ирдиириттэн туора хаама сылдьыбыта, онтуката тугунан эргиллэн кини дьылҕатын букатын атын суолунан илдьэ сыспытын этинэн-хаанынан билэр,ол иһин сокуон ирдиириттэн туоруур санаата суох.
Ответов 23 Написать ответ
  • Туртас_
    2 октября  

    Салгыыта?

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 октября  

    Ити кэнниттэн уһаппакка Ийэ дойду көмүскэлигэр аармыйаҕа ыҥырбыттара. Бииргэ үөрэммит уонна үлэлиир доҕотторун кытта уонча уол эрдэ билсэр буоланнар, бары бииргэ олохтоох байыаннай хамыссарыйаатка тиийбиттэрэ. Атаарааччылары кытта ыҥырыллыбыт уолаттары кыта холбоһон, балачча элбэх киһи буолан военкомат дьиэтин аттыгар чөмөхтөһөн турбуттара. Кими эрэ дьоно аймахтара,төрөппүттэрэ,кими эрэ истиҥҥик саныыр тапталлаах кэргэнэ ,саҥардыы билсэ сылдьар кыыһа,кими эрэ доҕотторо-атастара атаара кэлбиттэр.
    Көр-күлүү, үөрүү –көтүү, ырыа-тойук,частушка, үҥкүү-битии манна оргуйа түстэ. Ол быыһыгар күлүк соҕус сирдэргэ истиҥ-нарын тыллардаах, харах уулаах бэйэ-бэйэлэригэр чугас дьоннор “эн-мин” дэстилэр. Күн аҥара быһа хомуллан сулууспаҕа барааччылар сүүсчэкэ уол буолбуттара.
    Онтон биир түгэҥҥэ дьиэ иһиттэн бу мунньар пуун начальнига дуоһунастаах байыаннай таҥастаах киһи ойон тахсыбыта уонна “ по жиру, по весу”диэн хамаанда биэрэн кэккэлэтэн баран , барыларын олбуор иһигэр киллэрэн атаарааччылартан туспа тутан муста. Дьон-сэргэ оҕолорун ,атастарын уонна кэргэннэрин олох сэриигэ баран эрэр курдук күргүөмүнэн атаардылар.
    Ол кэнниттэн отуччалыы киһилээх бөлөхтөргө араартаата уонна хас биирдии бөлөҕүн илдьэ барар кэлии байыаннайдарга туттартаата.Ол байыаннай дьон уолаттары олбуортан автобустарга олордон көтөр аал пордугар киирдилэр.Ыраахтан көрдөххө улахан баҕайы иһэ сиргэ сыҥа сылдьар “Ан-12”аалга улаҕа киһи улар саҕа буолан аччаан көстөр киэҥ уораҕайыгар киллэрэн барыларын тимир ыскамыайкаларга толору олортулар.
         Ити курдук Тимири Миирнэй куорат сүүччэкэ эдэр ыччатын кытта бииргэ көтөр аалга олордон, урут манна Миирнэйгэ көтөн кэлбит аартыгынан Иркутскайга чөмөхтөнөр пуунна ыыппыттара.Дьэ манна баар эбит , дьиҥҥээх пуун диэн , ол курдук чугас сытар куораттартан,уобаластартан,кыраайтан, республикалартан эдэр уолаттары барыларын манна аҕалан мунньаллар эбит.
    Үчүгэйэ диэн саха сириттэн ыҥырыллыбыттары барыларын биир сиргэ мустулар.Тимир манна биир дойдулаахтарын көрсөн сахалыы тылынан санаа атастаһан үөрдэ көттө. Саха сирин бары улуустарыттан барыларыттан бааллар эбит.
    Бу куоратка Молдавияттан дойдутугар милииссийэ үлэһитэ арыаллаах атаарыллан иһэн көтөр аал пордугар ааҥ маҥҥай сахалыы тылынан саҥарар биир дойдулаахтарын “кэпсэтэр бырааба суох” буолан аттыларыгар туран сүрдээхтик долгуйан туран минньигэстик истибитин саҥаттылар.
    Олохторо байыаннайдыҥы курдук,сарсыарда алта чааска уһугуннараллар. Ол кэннэ кылгас кэмҥэ,бэйэҕин көрүнэргэр бириэмэ биэрэллэр. Кырдьык-хордьук, уулуссаҕа барыларын чөмөхтөрүнэн устуруойдатан таһааран эткин-хааннын уһугуннараллар. Ким баарын-суоҕун бэрэбиэркэлииллэр.Онтон атын кэмҥэ бэйэҥ талбыккынан сылдьаҕын. Аһыыр кэмҥэр эрэ мустаҕын.
    Ол сылдьан Чита уобалаһыттан биир нуучча уола кинини сүрдээҕин болҕойон тонулуччу көрөрүн дьиктиргии көрбүтэ.Кимиэхэ эрэ майгынната көрбүтэ гынан баран , хаһан? ханна? көрбүтүн сатаан быһаарбатаҕа. Ол уола атын бөлөххө баарынан эн-мин дэспэтэхтэрэ,аһыыр кэмҥэ остолобуойга бэйэ –бэйэлэрин ыраахтан үөрэтэрдии көрсөн ылаллара. Тимир иһигэр ытырыктата санаабыта.Бу уол кини оҕо сааһын дьалхааннаах кэмин кытта сибээстээҕин сүрэҕинэн сэрэйэрэ.
    Бу пууҥҥа Тимири хас да хоннорбуттара. Араас байыаннай чаастартан “Атыыһыттар”кэлэн бииргэ айаннаан кэлбит уолаттарын биир-биир онно-манна илдьэ барбыттара. Инньэ гынан биир кэмҥэ кэлбит уолаттар ахсааннара лаппа аҕыйаабыта.
    Ол кэмҥэ аны Краснодарскай кыраайтан,Калмыкияттан, Кавказ республикаларыттан ыҥырыллыбыттар тиийэн кэлбиттэрэ. Бу уолаттар пууҥҥа кэлээттэрин кытта бэрээдэк сатарыйа түспүтэ.Букатын атын кус-хаас саҥалаах,тутта-хапта да сылдьалларынан ,бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннарыгар ,итэҕэллэринэн даҕаны букатын атын майгылаах уолаттар тиийэн кэлбиттэрэ.
    Чөмөхтүүр пуун иһинээҕи сокуон боростуой буола түспүтэ.Ким күүстээх-кыахтаах балаһыанньа хаһаайына буолар түгэннэрэ үөскээбитэ. Тимир манна ааҥ маҥҥай улаханнык соһуйбута,ол курдук нуучча уолаттара төһө да ахсаан өттүнэн элбэхтэрин иһин сатаан сомоҕолоспот омук буолалларын көрдөрбүттэрэ. Бары уку-сакы туттан “муостара” тостон ханна эрэ муннуктарынан,хостор түгэхтэрин диэки үтүрүллэн хаалбыттара.
    Ордук ахсаан өттүнэн үгүс буолан грузин уолаттара атын омуктары баһыйа туппуттара.Дьиэттэн-уоттан тэйэн ыраах сиргэ сылдьар , бу мунньар пуун остолобуойун боростуой аһылыгар аччык аҥардаах сылдьар уолаттар, онтукаларыттан да мэлийэр турукка киирбиттэрэ. Ол курдук күннээх кавказ уолаттара остолобуойга кэлбит атын уолаттартан бэриллибит астарын былдьаан ылан бэйэлэригэр эбии аһылык оҥостор буолбуттара.Ким эмит сөбүлээбэккэ тыл барахсан ааҕыстаҕына ,аны түүнүн утуйар сирдэринэн кэрийэн биирдиилээн уолаттары атаҕастаан быһыта сынньар идэлэммиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 октября  

    Ол курдук Тимирдээх биир киэһээ утуйаары сырыттахтарына ,кинилэр олорор хосторугар биир нуучча уола сүүрэн кирээт Тимиргэ супту хааман кэлбитэ. Олус ыксаабыт,өрүкүнүйбүт көрүҥҥээҕэ уонна олох уруккаттан билэр киһи быһыытынан кини аатын чопчу ааттабыта:
    -Тимир! Вы ,меня не узнали? Я как вас увидел ,сразу узнал. Помнишь дом приюта в г. Якутске. Крепко тогда Вы нас помял. Это я “Беззубый” –дии-дии айаҕын атан көмүс тиистэрин көрдөрбүтэ. Я знаю ,что вы крутой. Защити меня ,а то эти кавказцы меня замордовали. Хотят, что я им свои золотые зубы отдал,чтоб потом они на этом себе вино и еду купили. Помахался я с ними. Помяли мои бока . Свои не поддержали. Еле-еле удрал.Они теперь ищут меня. Скоро сюда подойдут.
    -Я, то Вас не узнал. Не юли.Успокойся,что-нибудь придумаем. На дрожжах сидишь.что-ли? Вырос, стал “бугаем”, а был такой “коротышкой”, да же ниже меня ростом. Встретил Вас вроде лицо знакомое . Но, не узнал.Было чувство ,что я с тобой знаком. Мучила память . Но, не смог вспомнить: где и когда? Просто думал, что наши пути где-то мимоходом “скрестились”.     Бу наар кинини болҕомтолоохтук,тонулуччу көрөр Читаттан ыҥырыллыбыт нууччатын уола этэ.
    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата хосторун иһигэр биэс-алта, эҥин араас дьикти соҕуруу үүнэр отоннор утахтарыгар көөнньөрүллүбүт буолан , бөдөҥ-садаҥ уҥуохтаах грузин уолаттара хаһаайын курдук туттан, түөстэрин мөтөтөн,сутуруктарын туппутунан ойон киирбиттэрэ. Онтон саамай бөдөҥҥөрө бас-көс уоллара нуучча уолун көрөөт:
    -А ,Вот где оказывается ,наш “бычок” прячется. А то мы ищем ,его везде и всюду. За ним должок. А он здесь спрятался среди “оленей” –дии-дии били уол нуучча уолун диэки хааман истэҕинэ,кини иннигэр уолу бүөлүү Тимир турунан кэбиспитэ уонна олох таас сирэй буолан туран, бэрт холкутук :
    -Если, некогда твоя “мама” вступила в близкие отношения с ишаком, отчего, собственно Вы и произошли, и воспитывались в кишлаке среди баранов, и приобрели заодно и их мозги и привычки. То из этого не следует, чтоб Вы ворвались сюда толпой как стадо баранов и устанавливали здесь свои бараньи законы.
        Ону көрөннөр эрдэ сүбэлэспиттэрин курдук манна хоско баар саха уолаттара бары биир киһи курдук кэлэн ,кини аттыгар турунан кэбиспиттэрэ. Бу икки бөлөххө ,күүс киһитин ахсаанын өттүнэн тэҥ-тэҥҥэ буола түспүтэ.
    Баччааҥҥа дылы бу курдук тэрээһиннээх утарсыыны көрсүбэккэ сылдьыбыт атыыр оҕус сүнньүлээх сүүсчэкэ киилэ ыйааһыннаах били библияҕа суруллар Голиафы кытта киирсэн кыайбыт Давидтарыгар сөп түбэһэр эттээх –хааннаах грузин уола, бу киниэхэ холоотоххо кини аҥарын курдук уол бэрт чобуотук туттан туран , киниэхэ туһаайан кини норуотун олох аллараа түһэрэр тылларыттан хаана хойдон:
    - Ну, гад! Сейчас по роже получишь, - диэн оргуйан турбута.
    Ол гынан баран бу дьиэҕэ хоно сытар атын уолаттар,дьэ өйдөнөн сутуруктарын бобо туттан кэлбит уолаттары кэннилэриттэн төгүрүйэ турбуттарын көрөн,казармаҕа киирбит уолаттар бааһырбыт баабыр кыыл курдук ырдьыгыныы,сүүскэ сыыһа-халты охсуллубут атыыр оҕус курдук орулуу сылдьар уолларын буойа-хаайа тутаннар төттөрү тахсан барбыттара. Ол тахсан иһэн тыллара-өстөрө кытаанах этэ.Тимиргэ улаханнык сааммыттара. Бу күн сириттэн суох оҥоруох буолбуттара. Ол гынан баран бу казармаҕа бүтүн сойуус араас муннуктарыттан ыҥырыллыбыт эҥин араас омук уолаттара сахалары убаастыы,өрө тута көрбүттэрэ.
    Ол кэнниттэн Тимир “Беззувайы” бэйэтигэр ыҥыран бэйэтин аттыгар сытыарбыта:
    -“Беззувый” не трясись, не бойся . Больше они сюда вряд ли придут. Иди к нам .Здесь свободных нар мго. По спи с нами ,со своими земляками. А о завтрашнем дне, подумаем завтра. Лучше расскажи как в Читу попал.
    - Тимир! Спасибо тебе. Если будет какая то возможность отблагодарю. Меня из дома приюта направили на детский дом в г.Ленск,там окончил школу, а потом попал по направлению в Читинский политехникум. Я то родом откуда. А там, у меня сестра отца. У нее семья большая. Но, как родственники поддерживали . После окончания учебы получил специальность бульдозериста. В Читинской области тоже добывают золото, устроился на работу в горнодобывающем предприятии. Оттуда и призвали. Хочу попасть по специальности - в танкисты.Если получится. Хорошо было бы. Думаю, если сравнить танка и трактора, то у них большой разницы нет,обе на гусеницах ездят.
    Ити түүн уолаттар биир майгынныыр дьылҕалаах уонна уруккаттан билсэр быһыытынан бэрт уһуннук бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэттилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 октября  

    Сарсыарда Тимир тураат бэҕэһээҥҥи “эн-мин” дэһии итинэн бүппэтэҕин уонна хаһан ? ханна? буолуохтааҕын бэйэтин толкуйугар билэр ,сэрэйэр этэ. Ол иһин Саха сириттэн ыҥырыллыбыт уолаттар бары бүгүн бары тутуспутунан бииргэ сылдьарга сүбэлэспиттэрэ.Кинилэргэ “Беззубый” кэлэн кыттыспыта.
    -Ребята! Они сегодня наедут на нас.Это грузины, ребята горячей крови! Я тоже обиделся бы после этих слов. Но,они начали наезжать и оскорблять нас первыми,мы не “олени”. Но,в этой игре слов если есть какая –то доля правды. То,мы все таки “олени” ,а не бараны. Поэтому поступим поумнее ,применим хитрости уличной драки.
    Думаю,что они полезут драться во время обеда. Я очень опасаюсь, что будет групповая драка.Стенка на стенку. Они ,ребята физически сильные, чем мы .Могут искалечить многих. А чтоб этого не было, нам подготовится надо заранее. Главное в этом деле, не допустить их “к своему телу”,т.е. к ближнему бою. Поэтому после утренней проверки ,все берем с улицы по четыре-пять штук камешек речной гальки и все это несем к зданию столовой и оставляем все это, слева от парадной двери вдоль стены столовой. А после обеда если что ,все выходим группой из столовой и будем стоять возле стены в шеренгу и по моему сигналу кидаем их камнями . Наносим урон противнику на расстоянии. Ну,если кто-то из них подойдет к нам на ближний бой, берем в руки камешки и пользуемся ими в виде кастета при драке. И чтоб нас сзади не били,не отходим от стены. Главное не нарушать строй. Но групповая приведет к “крови”. Будет много искалеченных.Поэтому,я постараюсь не допустит этого , вызову их него главаря на драку .Один на один. Думаю что он согласится. А там посмотрим как “масть” ляжет!
    Тимир уолаттарыгар тугу толкуйдаабытын ити курдук кэпсээн быһааран биэрбитэ.
    Онуоха бэйэтэ Тааттаттан төрүттээх Чурапчы спорт оскуолатыгар үөрэнэн,улуу тренергэ Коркиҥҥа дьарыктанан тустууга маастар буолбут уол Тимиргэ кэлэн :
    -Биир -бииргэ охсуһуу буолар түгэнигэр,мин киирэбин ! –диэн бэйэтин санаатын эппитигэр Тимир:
    - Если даже вы бывший чемпион района, города, республики, страны, наконец, в карате, дзюдо, самбо и так далее - это еще не гарантия вашей победы в драке на улице. Схватка с хулиганами и показательные выступления перед судьями – это небо и земля. Рукопашные бои на улице не имеют правил и законов. Здесь есть только одно правило: должен быть победитель и должен быть побежденный.. Времени раздумывать о том, как победить в драке, не будет, будет только выбор – победить или проиграть.
    Многие думают, что в драке важны тактика, сила, навыки. На самом деле это не совсем так. Все это является, конечно, необходимым условием, но далеко не главным. А таковым всегда были и будут психологическая готовность и сила духа. А это все заложено мне с детства. У меня детство такое было.Все время “за свою правду” приходилось драться с кем нибудь.Поэтому драться буду я.
    Онно эбии“Беззубый” кэлэн:
    - Успокойся.земляк! Он такую школу жизни прошел,которая даже Вам не снилось.Он так просто побить себя не даст. Не смотри что он по росту и габариту уступает.Он его одолеет. Я сам лично видел,как он дрался с крутыми ребятами и выходил всегда победителем. У того то одна грубая -бычья сила.А Тимир это боевая машина! -диэн ол уолу төттөрү түһэрэн кэбиспитэ.
    Уолаттар сарсыардааҥҥы бэрэбиэркэ кэнниттэн , биир санааҕа киирэн охсуһарга туох дьаһал буолбутунан бэлэмнэнэн киирэн барбыттара. Ол курдук хомуйбут таастарын остолобуой истиэнэтин устатын тухары аҕалан тоҕон бэлэмнээн баран, ким ханан туруохтааҕын быһаарсан кэбиспиттэрэ.
    Күнүс аһыы кэлбиттэрэ,кавказтарын уолаттара остолобуойга суохтар. Ол иһин холку соҕустук олорон аһылыктарын аһаабыттара.Ол олордохторуна биир нуучча уола ааһан иһэн:
    -    Вас , ребята! На улице ждут. Будьте осторожны.-диэн сэрэтэн ааспыта.
    Арай Тимир уолаттарын көрбүтэ . Уолаттарын сирэйдэрэ чыҥыһырбыт!Харахтара уоттаммыт!Кини хамсаныытын кэтэһэ олороллор эбит. Тимир кинини биир дойдулаахтара тумус киһи оҥостон эрэнэ,кэтэһэ олороллоруттан, киниэхэ эбии күүс киирэн санаата бөҕөргүү түспүтэ.Кини билигин өйө-санаата толкуйа бэйэтин эчэппэккэ туран , хайдах охсуһууну бэйэтин туһатыгар түмүктүөхтээҕин толкуйдуу олороро.
    Дьылҕа хаан ыйыытынан,кини төһө да эдэр киһи буолбутун иһин ,бу аттыгар баар уолаттартан букатын атын –такыйыылаах ,өйдөбүллээх олох оскуолатын барбыта чуолкай. Кини курдук,кини сааһыгар Бүтүн Сойууһу Абхазиянан,Крымынан уонна Молдавиянан сиэбигэр биир харчыта суох “күлүк” өрүттэр сокуоннарынан салайтаран биир түгэҥҥэ кэрийэн кэлбит,алаас олохтоох,сылгы-ынах сүөһүлээх, кус-собо мииннээх,ньургуһун курдук тоҥ буору дьөлө үүнэн тахсар сибэккилээх, Лена диэн кэрэ кыыс аатынан ааттаах Улуу өрүстээх саха омугар урдьуус суох.
    Ол барыта кини оҕо сааһыгар Дьокуускайга кэлии дьон күргүөмүнэн кэлэн куорат күүскэ тутуллан сайдар кэмигэр, куорат тутулугун иһинээҕи олоҕо хайдах хамсыырыгар сөп түбэһиннэрэн кыра оҕолор бөлөхтөрө бэйэ-бэйэлэригэр утарыта туран “эн-мин” дэһиилэригэр,кини биир актыыбынай кыттааччы буолбутугар сытар. Ол онно кини “уулусса сокуонунан” салайтарбыт оҕо сааһыгар төһөлөөх элбэх айа,туһах иитиллэн турбутун сыыһа-халты,мүччү үктээн туораабытын “таҥара”эрэ билэрэ буолуо .
    Ол устатын тухары аҕата иҥэрбит “Эр киһи,бэйэтин уонна дьиэ-кэргэнин көмүскэлэ” буолуохтаах диэн өйдөбүлүн тута сылдьыбыта.Ол иһин бэйэтин эт-хаан өттүнэн күүскэ сайыннарбыта.Арҕаа эҥэрдэр боксаларыттан саҕалаан , илиҥ эҥэрдэр охсуһууга түөрт лабаанан киирсэр хамсаныыларын барытын үөрэппитэ,баһылаабыта. Ол түмүгэр балачча үрдүк таһымнаах, этин –хаанын тоҕус туочукатынан киирсэр “уулусса” байыаһа буолан тахсыбыта. Ол курдук икки илиитинэн,атаҕынан,тоҥолохторунан,тобуктарынан уонна төбөтүнэн биир тэҥҥэ туттан утарылаһааччытын утары охсуһуон , кыһалҕа тирээтэҕинэ тииһинэн кытта кыдырыйсыан сөбө. Оннук өйгө-санааҕа тиийбит “кыргыс”үөрэҕин барбыт уол буолан, бэҕэһээ тустуук уол этиитигэр сүбэлэспэтэҕэ.
    Онуоха эбии кини сирэй сирэйгэ охсуһууга үгүстүк киирсибит билиитэ уонна “уулуссаҕа” охсуһуу ис хоһоонун,ымпыгын-чымпыгын үчүгэйдик билэригэр сытара . Бу охсуһууга “быраабыла” диэн суох.Өйдөбүл боростуой. Өрөгөй эбэтэр умсуу!
    Уулуссаҕа охсуһуу ити киинэҕэ көрөр араас спортка баар охсуһуулартан букатын атын эйгэлээх, бириэмэтинэн кыл түгэнэ,түмүгэ киһи туругар улахан эчэйиилээхтик барар. Манна охсуһууну тохтотор, быраабыланы тутуһуннарар туораттан көрө сылдьар судьуйа суох. Эн өйгөр-санааҕар атын киһини убаастааһын,бэйэни үтүө киһи быһыытынан көрдөрүү ,утаралаһааччын доруобуйатын харыстааһын диэн өйдөбүл олох суох буолуохтаах. Ити тас өттүнэн маннык охсуһууларга үксүгэр көннөрү, охсуһуу көрүҥҥэригэр туох да тус аналлаах бэлэмнэниини барбатах дьон кыттааччылар. Онон маннык утарыта киирсиилэр туох да быраабылата,эн сатабылгар туох да ирдэбилэ суох барар.
    Тимир өйдөбүлүгэр маннык “эн-мин” диэн утары турууга,ким сатабыллаах буолбакка , маннык күчүмэҕэй түгэҥҥэ ким бэйэтин төбөтүн сүтэрбэт, хас хамсаныытын чуолкайдык толкуйдуур , бэйэтин ис туругун кытаанахтык хонтуруоллуур ол киһи кыайар диэн толкуйдаах .

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 октября  

    Ол иһин Тимир төһө да бэйэтиттэн модьу,сүҥкэн уонна күүстээх уолу утары киирсээри да сырыттар санаата күүстээх уонна туруга бөҕөх.Толкуй боростуой.Хаайыылаахтар ньымаларын туттуохтаах. Хайдах эрэ утарсааччытын албыннаан:
    -Куттаммыта буолан дуу? Эбэтэр атын ханнык эрэ хамсаныынан киһитин хараҕын баайан баран, мин эйиигин хайдах гынан кэһэтэрбин билэҕин дуо!-диэн кыайыытын билинэн өрөгөйдүү сылдьар уолу урут охсуохтаах.
    Манна сыыһа-халты туттуу сатаммат. Ол иһин бу түгэни хаһан? Ханнык кэмҥэ? Буолуохтааҕын чопчу тобулуохтаах. Биир охсуунан охсуһуу түмүгүн быһаарыахтаах. Ити курдук Тимир бэйэтигэр санаатын чөмөхтөөн баран уолаттарыгар:
    -Дьэ, уолаттар “сахалар” диэн туох омукпутун биллэрэр түгэммит тиийэн кэллэ. Барыта сүбэлэспиппит курдук хамсаныахтаахпыт.Мин ол бу буоллахпына, тумус уолгутунан Чехордун Бүөккэ буолуо. Кини дьаһайарын истиэххит.-диэн баран били тустууга маастар уолу солбуйааччытынан анаабыта.
    Бары чөмөҕүнэн остолобуойтан тахсыбыттара,кавказ уолаттара ахсаан өттүнэн элбээбиттэр.Кинилэри “аһыырга-сииргэ” туруммуттар аҕай. Кинилэри ханна да ыыппат гына суолларын бүөлүү туран кэбиспиттэр.
    Тимирдээх тахсыбыттарын көрөөт баһылык уоллара бэйэтин бөлөҕүттэн инники ойон тахсыбыта уонна хайа быыһыгар дойдутугар сүүрэ сылдьар “барс куоска” кыыл ырдьыгыныырын курдук саҥа-иҥэ таһаара-таһаара, икки илиитинэн күүскэ туора-маары дайбыы-дайбыы,харахтарын хааннааҕынан көрө-көрө, айаҕыттан сил бырдаҥалыы-бырдаҥалыы үөхсүбүтүнэн барбыта.
    –Вчера ,Вы “узкоглазые” нам “сынам гор” показали свое неуважение . Так негостеприимно нас встретили, оскорбили наш народ. А за свои слова надо ответить .Так что, мы сейчас всех вас проучим.Проведем воспитательный час. Здесь не ваша “тундра”. А с тобой я лично разберусь! Знаешь,кто я” Я сын великого рода “мамлюков” моего гордого народа.Мои предки были известными “абреками”по всему кавказу. А я их достойный потомок . Знаешь ? Сколько ребят, я поимел,так что очередь к онкологу очень длинная, и ты встанешь в конец.- дии –дии Тимири тарбаҕынан ыйбыта. Суоһурҕанан салгыны быһыта охсуталаан күүһүн-кыаҕын көрдөрбүтэ.Кэннигэр турар уолаттара кигэн биэрдэхтэрин аайы уоллара өссө тэбиэһирэн тыла-өһө быдьарданан,хамсанара-ипсэнэрэ элбээн испитэ.
    Тимир маннык ыгыыны элбэхтик көрсүбүт буолан ,маннык хамсаныылар туохха туһаайылларын билэр этэ.Бу сутуругунан киирсиэх иннинэ ,утарылаһааччыгын тылынан-өһүнэн самнары саҥаран, аллара түһэрэн,кини өйүн-санаатын тоһутуу, куттааһын көрүҥэ буолара. Ити түгэҥҥэ ,эн сыалгын ситистин да, бу охсуһууга кыайыылаах тахсарын чуолкай буола түһэрэ.Ол кэнниттэн тостон,самнан турар киһини бэйэ астыныытыгар,дьон көрүгэр охсон,тэбэн биэриэххэ сөбө.
    Ол иһин Тимир уолун тылларыгар охсуһуу иннинээҕи аан тыл курдук сыаналаан , улахан болҕомто биэрбэккэ кулҕааҕын тас өттүнэн аһара турбута. Ол оннугар уолун хас хамсаныытын олус болҕомтолоохтук көрө турара уонна боростуой дьонтон букатыннык атыннык көрөн ,сыана быһан турара.
    Кини көрүүтүгэр бу кавказ уолаттарын ортотугар кинилэр курдук хаптаҕай сирэйдээхтэр баалларын көрөн,төбөтүн иһигэр арааһа бу “калмыктар” буоллахтара диэн толкуйдаабыта.Онон Тимир бу кинилэр иннилэригэр турар уолаттар бары “грузин” буолбатахтар,бөлөхтөрүн иһигэр тус-туһунан омуктар бары бааллар эбит. Арааһа бары бары кавказ эҥэртэн бииргэ аармыйаҕа ыҥырыллыбыт уолаттар чөмөхтөһөн кэлбиттэр диэн толкуйдаабыта.Оччотугар бары биир санаалаах буолбатахтар эбит диэн түмүк оҥостубута

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 октября  

    Маннык түгэҥҥэ, кини сылдьыбыт эйгэтигэр ким кыахтаах,үгүс саҥата суох утарсааччытыгар кэлэн быһыта сынньан кэбиһиэхтээх.Онтон бу уол быдьар тылларынан бэйэтин күүркэтинэ сатыыра,кини бэйэтин кыаҕар эрэммэтэ,ойууланан сылдьара көстөрө . Онтон ити салгыны илиилэринэн быһыта охсон суоһурҕанарын көрдөххө,ханнык да охсуһуу көрүҥэр, кини курдук далайа-далайа ,маҕайа-маҕайа ким да охсубат. Онон сылыктаатахха ханнык да охсуһуу көрүҥүнэн дьарыктамматаҕа көстө сылдьара.
    Онон кырдьык,ити “Беззубый” эппитин курдук куттал бу уол бөдөҥүгэр-садаҥыгар,оҕус курдук күүһүгэр-уоҕуҕар сытара. Ол гынан баран күүс диэн күүс! Сатабыллаах киһи охсуһуу кэмигэр ол күүһү хаһаайынын утары табатык туһаннаҕына , хайдах баҕарар уолу охторуохха,дөйүтүөххэ сөп.
    Онтон атын өттүнэн көрдөххө,ханнык да киһи төһө да күүстээҕин,кыахтааҕын иһин син – биир киһи буоллаҕа.Син атын дьон курдук эттэн,хаантан оҥоһулуннаҕа.Кини эмиэ эчэйэриттэн,бу охсуһуу кэнниттэн сокуон иннигэр эппиэттиириттэн,син биир кини курдук долгуйар.Адреналина элбиир.Онон Тимир алҕаска таптарбатахха ,бу уолу кытта биир –бииргэ ,киһи хайдах баҕарар киирсиэҥ сөптөөх уола эбит диэн толкуйдаабыта.
    -Генацвале! Чего пургу гонишь? Это мы! Вам неуважение показали! А кто вчера вломился в нашу казарму? Тогда , когда мы почти “спали” . И кто первым нас “оленями”обозвал,”наехал” на нашего друга. Это мы должны обижаться на Вас ,а не Вы?
    - И Вы! Своим не ту дали информацию. Если какое-то обидное слово выскочило,это было в ответ.И я адресовал эти слова только на Вас ,а не на весь кавказский народ. А я здесь вижу ,что вы собрали весь свой призыв. Свою правду при помощи драки хочешь найти! А тебе это надо?А что без драки разобраться нельзя? Мозгов не хватает. Сто придурков-молокососов будут драться с сто придурками молокососами, из-за твоей обиды? Мы не на “гражданке” находимся. Если кого –то искалечим отвечать придется перед военной прокуратурой или думаешь в этой драке “стенка на стенку” никто искалеченным не будет.
    -Если хочешь “крови” , давай поступим по другому. Будем выставлять по одному бойцу из каждой команды. И пусть они дерутся между собой,как на Куликовом битве. Оговорим правила? По –типу “до первой крови”? Правда будет на той стороне,чей боец будет победителем.
    Онуоха уолу тулалаан турар “кавказ” бөлөх уолаттар ортолоругар “эн-мин” дэһии таҕыста быһыылаах бэйэлэрин икки ардыгар тугу эрэ быһаарыстылар , ол кэнниттэн хас да уол кэлэн ,уолларын тула туран сүбэлэстилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 октября  

    - Биһиги эйиигин билэбит! Эн бэйэҥ бэҕэһээ иирсиини саҕалаабыт буолуохтааххын.Тылынан оонньоон итиччэ бэйэтэ киирэн биэрбитин кэннэ ,ити эйиигиттэн аҥарын эрэ курдук көрүҥҥээх уолтан куттана сылдьыан дуо? Бэйэтин охсуһууга ыҥыр.-диэн кигэн биэрдилэр. Онуоха уоллара уолаттарыгар ойууланан уонна бэйэтин күөттэнэн өрө оргуйан турда:
    - Я тебе не “девка вокзальная”. Ты меня со своей женой перепутал. Я не стерплю твои оскорбления, вы вчера на мой адрес очень плохие слова, произнес! У нас на “кавказе” за такие слова “кровью” хархают. Если считаешь , что вчера было личное оскорбление ,тогда твое предложение будет принято только тогда , когда я буду драться только с тобой. Так что запасайся бинтами.
    Ити тыллары Тимир истээт, “эн-мин” дэһии кини толкуйдаабытынан баран эрэриттэн астынан туран,уолун өссө кыынньаан биэрэргэ санаммыта:
    - Базарить ты научился, людей унижать. А я хотел, чтобы мы разошлись “культурно”.
    У меня тоже есть кулаки. Так что, я тебе просто не сдамся. Поэтому фортуна на чьей стороне будет, еще неизвестно? А сам сейчас ведешь себя как крикливый “ишак”, под “хвост” которой попал шмель. “Пыли много”.
    - А чтобы не чувствовать боли-выпей утреннюю мочу молодого, глупого осла. Шучу...Пусть грубо,но шучу...-диэн уолун эбии кыынньаан биэрбитэ.
    Онуоха эбии уолаттары киксэртээн икки өттүттэн:
    - Бей его!Порви его!Дави его!Ол быыһыгар сахалыы : Кэһэт! Оройун тобул!Быардаа!- диэн ыһыы-хаһыы иһиллэр.
    Уолаттар бөлөхтөрүттэн арахсан инники күөҥҥэ тахсан охсуһарга бэлэмнэнэн утарыта турунан кэбистилэр.Бэйэ-бэйэлэригэр суоһурҕанан киирэн бардылар.
        Грузин уола охсуһууга бэлэмнэнэн салгынын бэрт түргэнник ылан тыынар.Ол аайы модун түөһэ үллэнниир,көхсө эһэ ырдьыгыныырын курдук бэрт бүтэҥитик кырдыргыыр .Өр тулуйбата, сылаас хаана оонньоото, атыыр оҕус курдук хараҕын хааннааҕынан көрөөт, орулаабытынан икки илиитинэн туора-маары дайбаабытынан Тимиргэ утары сүүрдэ.
    Онуоха Тимир туора хаҥас диэки халбарыйаат,эмискэччи атахтарын ыыра тэбээт “шпагат” түстэ уонна кинини сыыһа-халты дайбаан аттынан ааһан иһэр уолу уҥа илиитин сутуругунан маҕайа түһэн баран самахха саайда.Ол кэнниттэн эмискэччи икки атаҕар тура түһээт, ыарыытыттан бөкчөйбүт, самаҕын туттан турар уолу кэнниттэн эмэһэҕэ тэбэн умса хорутан түһэрдэ.Уола кыаҕын ыллаттаран ыарыытыттан охтубут сиригэр орулуу-орулуу сытар.
    Тимир бу түгэҥҥэ аһары барыа суохтааҕын олох чуолкайдык өйдөөн турара.Мантан аһары бардаҕына бу түгэн бөлөх бөлөххө киирсиитигэр тиэрдиэхтээҕэ.Ол иһин:
    - Не стоит так кричать, сердечко не выдержит. Отшить бы тебя , да опускаться не хочется- диэт ,бу түгэни ситэ өйдөөбөккө дөйөн турар,соһуйаннар сыҥаахтара аллараа түһэн хаалбыт ,охсуһуу түмүгэ маннык түргэнник түмүктэниэ диэн кэтэспэккэ турар уолаттарга:
    -Заберите своего,пока я его не искалечил-диэн саҥа таһаараатын кытта:

    0
  • 123
    7 октября  

    Эрдэьит бэрдэ эбиккин.
    Бэрт кэпсээн.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября  

    Махтал.Эрдэ турар буоламмын суруксуттаабыта буолабын. Дьоммун уһугуннарымаары.
    -Что тут происходит?!-диэн баргыытыыр саҥа иһиллибитигэр,ол диэки көрө түспүттэрэ,бу мунньар пуун начальнига Коковикин майор саллаат уолаттардыын кэлэн турар эбит. Мунньустан турар уолаттар буола турар түгэни “Так,просто”-диэн быһаарбыта буоллулар.
    -Разойдись! По своим казармам! Если не хотите, чтоб я вас всех отправил в дизбат!- диэн күүстээх ыһыы-хаһыы иһилиннэ. Коковикин Тимири ыйаат :
    -Как фамилия? Как имя? Откуда призывался?- диэн доппуруостаат :
    -А, этот. За мной!-диэт миэстэтигэр эргичис гынаат хонтуоратын диэки хаама турда,Тимир кинини батыһан иһэн Коковикин : “В губу”-диэбитин истэн хаалла.Тимир төһө да гаупвахтаҕа баран истэр бэйэтин иһигэр бу күөн көрсүү улахан маассабай охсуһууга тиийбэккэ маннык түмүктэммититтэн астына испитэ. Ол баран иһэн биирдэ өйдөөн көрбүтэ ,гаупвахта дьиэтин ааһан эписиэрдэр олорор уопсай дьиэлэригэр кэлбиттэр.Киһитэ иккис этээскэ тахсан биир квартира аанын күлүүһүнэн аһаат Тимири иһирдьэ киллэрээт:
    -Стой тут-диэтэ.
    Тимир аан хоско туран иһиттэҕинэ ,куукуна хоско майора тугу эрэ таҥкынатар,”топ” гына уурар,онтон хоһуттан тахсан кэллэ, аҥар илиитигэр толору убаҕастаах куруускалаах,аҥарыгар биилкэ төбөтүгэр оҕурсулаах.
    -На, выпей!-диэтэ.
    Тимир куруусканы муннугар чугаһаппыта-тыыннаах испиир сыта “дьар” гына оҕуста.Тимир салыннар даҕаны,хамандыыр тылын быһа гыныа дуо?-барытын биирдэ хантатан кэбистэ.
    Маҥҥай утаа амтанын да билбэтэ.Онтон куолайынан итии чэй истэххэ сылаас биллэрин курдук убаҕас сүүрэн куртаҕар түстэ.
    -Молодец! Так и надо себя в обиду не давать! Как вы его ловко из строя вывели,говорят одним ударом!Если сам не видел, не поверил бы. В этой должности я “сижу” давно. Бывало разное. И раньше такие драки бывали. Но,такого “бугая”,вот такой как вы парнишка с вашими габаритами уложил в три погибели одним ударом и вышел победителем в драке я еще не видел.Этот “мордушник” мне порядком надоел.Побил здесь несколько ребят.Ребята боятся, никто заявление не написал. И здесь такое место,”сегодня ты здесь,завтра там.”Дураку жизнь ломать и самому по прокуратурам” таскаться не хочется.Правильно, его уму-разуму научил. Сейчас перед тем наезжать кому-то, будет думать!-диэн Тимир бэйэтиттэн икки бүк улахан уолу охторо сытарын көрөн хайҕаабытын биллэрдэ.
    -А сейчас иди в свою казарму!Сегодня решу ,в какую часть тебя отправить.
    Губаҕа барда диэбит уоллара бэрт нэһиилэ түҥ-таҥ үктэнэн кэлбитигэр казармаҕа бииргэ сытар сахатын уолаттара улаханнык соһуйдулар.Тимир маныаха дылы өйүн-санаатын күүһүнэн бэйэтин көрүнэн кэлбитэ,уолаттарын үөрбүт-көппүт сирэйдэрин көрөөт ыһыктынан кэбистэ. Ол кэнниттэн ханна барбытын-кэлбитин да өйдөөбөт.Арай биир саллаат уол кинини ырбаахытын саҕатыттан тардыалыырыттан уһуктан кэллэ:
    -Ужин. Приказали тебе доставить двойную порцию.- дии турар эбит.
    ..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября  

    Онтон сарсыҥҥы күнүгэр Коковикин Тимири бэйэтигэр ыҥыттаран ылбыта. Онно кинини мэктиэлиир кумааҕыҕа тиһиллибит суруктарыгар үлэлээбит тэрилтэтиттэн кыһамньылаах ,үтүө майгыннаах үлэһит уонна маҥҥайгы разрядтаах боксер диэн суруллубутун сүрүн болҕомтоҕо ылан,ол пуунтан Улуу дойдубут кыраныыссатын харабыллыыр пограничник буолар дьылҕаланан тахсыбыта .
    Ити күн уон икки уол буолан Куланбаев диэн старшай лейтенаны кытта икки пограничник саллааат уол арыалдьыттаах Киргизия сойууһунай республикатын киинигэр Фрунзе куоракка поеһынан айаннаабыттара.
    Поезтара лиһирҕээн-лаһырҕаан ,эргиирдэргэ кыычыгыраан ыла-ыла наҕыллык айанныыр., түннүк нөҥүө тыалар, хонуулар бэрт бытааннык усталлар. Сотору-сотору станцияларга тохтуур.Ол аайы дьон халҕаһа курдук устар. Тахсар да,киирэр да дьон элбэхтэр.Биир станцияттан аармыйаттан демобилизацияланан иһэр саллаат уол кинилэр хамаандаларыгар кыттыста.Ону кытта Тимир билсэн,ирэ-хоро кэпсэттэ.Уола Монголияҕа сулууспалаан баран , дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит. Харчыта суох. Дэлби аччыктаабыт.
    Инники станцияларга уолаттар ол-бу ас ,итирдэр утах ылбыттарын,вагоҥҥа киириигэ арыаллыы сылдьар саллаат уолаттар “шуруйдаан”итирдэр утахтарын көҥүллэммэт диэн тутан ылбыттара. Атыыласпыт астарын байыаннай чааска тиийдэххэ үчүгэй дуоһунаска тиксиннэриэхпит диэн сорох өттүн “бэлэх” быһыытынан бэйэлэригэр хаалларбыттара. Уолаттар дьиэлэриттэн кэтэн кэлбит сэҥэх соҕус таҥастарын мантыкаҕыт сулууспалыыр кэмнитигэр туһата суох диэннэр уолаттартан мүччү туттаран ылбыттарын станцияҕа атыыһыттыы олорор эмээхсиннэртэн ол-бу аска, самогоҥҥа атастаһаллар.Кинилэргэ эрэ кыһамматтар бэйэлэрэ туспа дуйданан үөрэр-көтөр саҥалара эрэ иһиллэр. Инньэ гынан сулууспалыы баран иһэр уолаттар бары да аччык туруктаах сылдьаллар.
    Кинилэр аттыларыгар баар плацкартка түөрт сирэйдэрин –хараҕын олорууларыттан көрдөххө атын-атын омук дьоно бэйэлэрин икки ардыгар хаартыга улахана суох сууммаҕа бытахайдаһаллар.Маҥҥай поездка киириигэ Тимири биир киһилэрэ:- Хаартыга оонньоспоккун дуо?- диэн ыҥыра сылдьыбыта. Онуоха Тимир сэрэхэчийэн харчым суох диэн аккаастанан кэбиспитэ.Онтон бэйэтэ ол дьон оонньуулларын туораттан балачча уһун кэмҥэ көрөн-үөрэтэн баран боростуой көннөрү дьон эбиттэр эбит диэн бэйэтигэр түмүк оҥостубута. Ол иһин Тимир уруккутун санаан уолаттарын чөмөхтөөн ким төһө үптээҕин ыйыталаста.
    – Ребята! Если хотите сегодня сытно поесть , а нам еще сутки ехать. Сдаем мне свои деньги.Обещаю через час возвратить ваши деньги в двойном размере!
    Бииргэ айаннаан иһэр уолаттара бары эҥин араас сиртэн ыҥырыллыбыт буолан сатаан чөмөхтөспөккө,саҥардыы билсэ сатыы сылдьаллар.Ол гынан баран Тимир бэйэтиттэн икки төҕүл улахан уолу биир охсуунан охторбутун сорохтор көрбүт, атыттара истибит буолан кини тылыттан тахсыбаттар.
    Элбэх киһи аата элбэх. Барыларыттан холбоон хаарты оонньуурга сөптөөх үп тахсан кэллэ.Ону көрө олорон хаарты оонньуу олорор дьон үөрүүнү кытта Тимири оонньууга кытыннардылар.Ол кэнниттэн бэрт кылгас кэм иһигэр хаарты оонньооччулар биир-биир Тимиргэ сүүйтэрбит харчыларын биэрэ-биэрэ туран баран хааллылар. Тимир “тыл” биэрбитин курдук уолаттарыгар харчыларын төннөрдө,онтон ордубут харчытынан кэлэр станцияттан ас-үөл ыларга көрдөстө.Уолаттара сөҕүү бөҕөлөр.Ордук Одесса куораттан ыҥырыллыбыт Щварцман диэн еврей уола сөҕөр-махтайар:
    -У нас в Одессе такие “каталы”живут, все картежники мирового уровня ,которые все могут при игре с картами.И крутят очень огромные деньги. А Тимир тоже такого уровня игрок оказывается. Он при одной игре три раза “туза червей” из колоды вытащил.
    -“Абрам”! Если вы увидели ,что я так “мохлюю”, то я не такой уж игрок “высшего пилотажа”. Но,кое-что умеем.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 октября  

    Ити курдук харчыланаат олохторо тупса түстэ. Кэлбит тохтобулга атыыһыттартан ас-үөл ыланнар тото-хана аһаатылар. Саллаат уолларын кэпсээнин истэллэр.
    Уоллара кинилэри аһынар,сороххут эмиэ мин курдук уута суох сиргэ кумах куйаарга баран сулуусбалыыр буолбуккут диэн бэйэтин саллаат олоҕуттан ону-маны быһа тардан кэпсиир.Бу эҥэр Каракум уонна Кызыл кум кумах куйаарыгар турар эрэ чаастарга түбэһимэн диир .Ол курдук кини Монголияҕа Гоби кумах куйаарыгар сулуусбалаан баран дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит.Улаханнык саллан,сүрэҕэр астарбытын кэпсиир.Ол курдук, ол дойду ото-маһа мэлигир,үүнээйитэ суох, хайыр таас , кумах куйаар дойду үһү. Күн уотуттан итийбит таастарга сымыыт да буһарыахха сөп.Сөрүүкүүр сир дьиэ иһэ,атта.Онно-манна айаннаатаххына массыына анныгар киирэн күн уотуттан куотаҕын. Ол айанныыргар холуодьастан холуодьаска дылы сырыттахха табыллар. Онтон сыыһа туттардын да бүтэҕин,өлөр өлүүгэ бараҕын!Оннук сүппүт-өлбүт саллаат элбэх үһү. Олохтоох монголлар яктарын,верблюдтарын убаҕастарын иһэ сылдьаллар Чэйдэрэ үһү. Олох ыксаатаххына бэйэҥ убаҕаскын кытта иһэҕин диэн кэпсээн уолаттары улаханнык салытыннарда.
    Инньэ гынан икки суутка устата айаннаан сулууспалыахтаах олохтоох сирдэригэр Фрунзе куоратка тиийэн кэллилэр.Манна кинилэри “Газ -66” массыына кэтэһэн турар эбит. Онно олордон түүннэри айаннаатылар. Бу эҥэр түүннэрэ ыас хараҥа буолан массыына фаарата тугу тыктарарын эрэ көрөллөр. Сотору кэминэн куорат иһиттэн тахсыбыттарын эрэ өйдөөтүлэр.
    Бу Фрунзе куоракка кэлин кэмнэргэ Афганистан сэриитинэн сибээстээн үтүмэн элбэх байыаннай чаастары Сойуус үрдүттэн бу эҥэр муспуттар. Онон урут турбут байыаннай чаастар дьиэлэрэ-уоттара саҥа кэлбит чаастары ситэ хааччыйбатынан, кинилэри сулуусбалыыр сирдэринэн Фрунзе куораттан чугас , биир көстөөх сиргэ палаточнай городокка түһэрдилэр.Түүн диэн аахсыбакка биир “каптерщик” диэн дуоһунастаах саллаат уолтан байыаннай форма,утуйар таҥас ылан, атын-быһыыга майгыга биирдэ баар буола түстүлэр. Сүгүн –таҕын утуйбакка утуктуу сылдьан,онон-манан ыйанан турар лаампалар уоттарыгар көрдөхтөрүнэ,бэрт элбэх балааккалар бэрээдэктээх баҕайытык тардыллыбыттар.Олор быыстарынан хааман тиийэн биир балааккаҕа барыларын симэн кэбистилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 октября  

    -Это Вас родной дом в ближайщее время ,во время прохождения “Курса молодого бойца”. А я буду у вас “отцом”,т.е. командиром Вашего отделения. - диэт арыаллаан кэлбит ефрейтор уол им-дьимҥэ сүтэн хаалла
    Бары түҥ-таҥ түһэн оннуларын булан саҥардыы нухарыйан эрдэхтэринэ “сирена” тыаһын холбоон “подъем” хамаанданан барыларын ойутан туруордулар.Кинилэри, сорох-сорохтор олус кытаанахтык утуйбуттарын бу түүн арыаллаан кэлбит уоллара-ефрейтордара сарыннарыттан сахсыйталаан уһугуннартыы сылдьар эбит.Тимир оҕо дьиэтигэр улааппыт буолан улаханнык ыарырҕаппакка ойон турда уонна хайдах дьаһал бэриллибитинэн гимнастерката суох ,үөһээ өттө сыгынньах таһырдьа балаакка тас өттүгэр ойон таҕыста.
    Арай онно өйдөөн көрбүтэ бары балааккалар иннилэригэр саллаат уолаттар биир кэккэнэн кэккэлэспиттэр.”За,мной ! Бегом марш” диэн хамаанда биэрээттэрин кытта илиилэрин тоҥолохторунан токурутан баран , сутуруктарын түөстэригэр тутаат ханна эрэ отделенияларын хамандыырдарын батыһан сүүрэ турдулар.
    Кинилэр дьылҕалара эмиэ оннук буолла.Кэккэлэччи тураат хамандыыр уолларын батыһан палаточнай куорат аттыгар баар киэҥ-нэлэмэн хонууга сүүрэн таҕыстылар.Олохтоох саллаат уолаттар сарсыардааҥҥы хамсаныыларын,эттэрин –хааннарын уһугуннаран ырааппыттар. Саҥата суох кинилэри көрө-көрө күлэллэр.
    Кырдьык киһи эрэ күлүөх курдук.Атын уолаттар бары күн уотугар эттэрин быһа сиэтэн хап-харалар.Баттахтара биир тэҥ гына кырыллыбыт.Таҥастара-саптара бэйэлэрин эттэрин быһыытыгар лоп бааччы олоро сылдьаллар.Онтон кинилэр ол уолаттар ортолоругар “үрүҥ тураах” буола сылдьаллар.Бары саҥа кэлбит буоланнар муус маҥаннар. Онтон икки уоллара циркаҕа тахсан көстөр клоуннарга майгынныыллар, кыра размердаах форма суох буолан ,улахан размердары биэрбиттэрэ, галифе ыстааннарын хоннохторун анныгар дылы тардыммыттар. Атын хас да уол портянкаларын сытаан эрийэн кэппэккэлэр, онтукалара кирзовай саппыкыларыттан быга сылдьаллар.Баттахтарын кырыттарыыта да эҥин араас.
    Эт-хаан уһугуннарыытын кэнниттэн,хайдах кэккэлэччи турбуттарынан балааккаларыгар төттөрү сүүрэн кэллилэр.
    -Из-за нехватки места в столовой . Будем завтракать после первого потока . Поэтому завтрак в 8 часов.До этого! Это время -Ваше личное свободное время! Но,мы сейчас научимся как правильно застилать постель.Показываю один, первый и последний раз!За вами закрепляется,для хранения личных вещей тумбочка и табуретка! Во время дня сидеть и спать на кровати нельзя!
    Орон бэрээдэктээхтик хомуллара ,улахан үөрэх эбит. Бары биир халыыбынан,устаап хайдах ирдииринэн утуйар таҥаскыт ороннугутугар хомуллуохтаах диэн буолла уонна Тимир сөҕүөн иннигэр ефрейтор уоллара икки илиитигэр “колотушка” диэн ааттанар тутаахтаах икки хаптаһыны илиитигэр тута сылдьан утуйар таҥаһын уонна сыттыгын икки өттүттэн охсуолаан кырыылаан биэрдэ.
    Ол кэнниттэн табуреткаҕа уочаратынан биир-биир олордо-олордо төбөлөрүн оройунан баттах кырыйар массыына биир суолунан сүүстэриттэн –кэтэхтэригэр дылы сүүрдэн баттахтарын кырыйталаат, онтон атын өттүн бэйэ-бэйэҕит кырыйсын диэн дьаһайда.Ити курдук Тимир аармыйаҕа сулууспалааһынын орону хайдах бэрээдэктээхтик хомуйууга үөрэтииттэн уонна баттах кырыйсыытыттан саҕалаата.

    0
  • Баба5а баатыр
    10 октября  

    Аҕыйах хонугунан букатын атын дьон буола түстүлэр. Маҥҥай утаа бирисээгэ ылыахтарыгар дылы хаһаайыстыбаннай үлэнэн дьарыктаннылар. Кинилэри аҕалан түһэрбит байыаннай палаточнай городоктара саҥардыы оннун була сатыы сылдьар эбит. Инньэ гынан эҥин араас үлэ көрүҥэ элбэх. Кыратык да сыыһа- халты тутуннахтарына нэрээти харса суох биэрэллэр.Нэрээт диэн “хара” үлэ. Буор хаһыыта. Байыаннай техниканы БТР-дары,таанкалары уонна массыыналары өстөөх хараҕыттан кистээн диэн улахан аҥардара тимирэр гына сири хаһан баран онно туруораллар. Уонна маскировочнай сетканан саба тардаллар. Оччотугар күлүк сиргэ, күҥҥэ салллаат уолаттарга аһылыктарыгар аҕыстыы куул хортуосканы хастааһын олох “үрүҥ” үлэ курдук көстөр.
    Тимир бэйэтэ да соһуйда, сүгэнэн таба туһанарга сыстыҕастаахтарынан кини буолан таҕыста.Уолаттар үгүстэрэ куорат сиртэн ыҥырыллыбыт буолан, сатаан мас да хайыппат дьон эбит. Ол курдук биир күн Тимир Москваттан ыҥырыллыбыт Турин диэн нуучча уола куукуна оһоҕор оттук маһы бэлэмнииргэ дүлүн мастары сатаан хайыппакка турарын көрөн,ол мастары аҥар илиитинэн өйөөн баран иккис сүгэлээх илиитинэн бэрт боростуойдук хайыта охсуталаан кэбистэ. Ону ааһан иһэн рота хамандыыра старшай лейтенант Самойлов көрө охсон:
    -Как имя? Фамилия? –диэн ыйыталыһаат :
    -Будешь у меня заниматься строительством столовой !- диэн дьаһайда.
    Ол күнтэн саҕалаан,Тимир атын уолаттарга холоотоххо “ырай” олоҕор түбэстэ.Ол-бу үөрэҕинэн,сүүрдүүнэн-көтүүнэн,караулга туруоруунан моһуоктаабаттар.Биир өр сылларга тутууга үлэлээбит олохтоох нуучча киһитэ маастардаахтар, кини дьаһалынан урукку аһыыр сиргэ ,биэс саллаат уол буолан, эбии миэстэ тутан биэриэхтээхтэр. Бу урукку аһыыр сирдэрэ балааккалаах куорат күнтэн-күн улаатан иһэринэн ирдэбилгэ кыайан эппиэттээбэт. Онон манна мунньубут саллаат уолаттарын хос-хос аһаппакка, барыларын биирдэ олордон аһатар сорук турар эбит.
    Үлэлэрэ да боростуой. Дьиэ тутуута буолбатах. Сарай тутуута.Күрүө эрэ баҕанатыттан уһун мастары остуолба курдук сиргэ хаһан олордоот,үөһээ өттүн мастарынан баайталаат,хаптаһынынан туора ууран саайталыыллар. Ол хаптаһыннарга шифери ууран үөһээ өттүн сабаллар. Ис өттүгэр бэрт боростуойдук икки эрээтинэн турар гына остуоллары уонна ыскамыайкалары оҥороллор. Маастардара үлэ чааһынан сылдьар.Ол иһин сарсыарда тоҕуска дылы,киэһээ алта чаас кэнниттэн бэйэлэрэ-бэйэлэригэр хаалаллар.Үлэ түргэнник барыаҕын ,тутуу матырыйаала кэмиттэн кэмигэр кэлэн биэрбэт.Инньэ гынан күннэрин улахан аҥарын түөстэригэр силлии-силлии сылдьаллар.Айахтарыгар да табылыннылар. Остолобуой эҥэр сылдьар буолан аһыыр бириэмэни,нуорманы тутуспакка аһыыллар. Онтон ордук саллаатка туох нааданый? Эписиэрдэртэн ыраах,аһыыр сиргэ куукунаҕа чугас сылдьарын - ол эн дьолун!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября  

    Тимир чуут “пропискаланан” иһэн бу үлэҕэ ананан өрүһүннэ.Эрдэ кэлбит саллаат уолаттар саҥаттан-саҥа балааккалаах куоратка саҥа ыҥырыллыбыт уолаттар кэллэхтэринэ:
    -Кто здесь “артист театра”?-диэн ыйыталлар.
    -Здесь,среди нас нет ни одного артиста –диэн эппиэти истээт күлэн тоҕо бараллар.
    -Не горюйте! Все будете артистами. А мы посмотрим бесплатный спектакль-дэһэллэр.
    Манна кэлээттэрин кытта медбрат Сахно саллаат уол этэр:
    -Уважать меня будете!Всех я Вас поимею!
    Ол тыллар ис хоһоонун аҕыйах хонугунан биллилэр.Кинилэр сытар балааккаларын эрээтэ барыта саҥа кэлии саллаат уолаттар.Аан маҥҥай икки маҥҥайгы балааккаларга уолаттар маатыра-куутара бөҕө буоллулар.Истэрин уонна ыстааннарын тутта-тутта чугастааҕы талахтарга сүүрэллэр.”Болезнь грязных рук!” “дизентерия диэн ыарыыны хаптылар.Эҥин араас сирэй-харах,туттунуу-хаптыныы манна буолла.Аһаабыт аһын тобоҕо кэннигинэн эн санааҕыттан тутулуга суох ииккинээҕэр убаҕас буолан тахсар.Ким талахтарга тиийбэккэ ыстааныгар кыаһаланан, ким эрэ чохчойон,ким эрэ буут быстарыныы сүүрбүт манна баар буолла.Сорохтор балаакка иһиттэн олох да ыстаана суох туруусугунан эрэ сүүрэн тахсаллар.
    Балааккаҕа бииргэ сытар уолаттара бары “тигистилэр”. Бары иһинэн моһуоктаммыт саллаат оруолун эҥин араастык “артыыстаан” толордулар. Кини балааккатыттан ол ыарыы кинини эрэ тумнан ааста.Уолаттарыттан туспа сылдьар буолан быыһанна быһыылаах уонна остолобуой эҥэр сылдьар буолан илиилэрин харса суох хлордаах ууга сууна сылдьар.
    Ол кэнниттэн “моһуоктаммыттар”медбрат Сахно илиитигэр киирдилэр.Тимирдээх үлэтэ суох иллэнсийэн хааллахтарына,туох да улахан аралдьыйаллара суох буолан:
    -Ребята!Пойдем “телик” посмотрим !-дэһэн олохтоох медпууҥҥа Сахно хаһаайыстыбатыгар “телевизор” көрө бараллар.
    Дьэ,манна эмиэ туспа сокуоннаах саллаат олоҕун биир көрүҥэ көстөр. Ол курдук “Пропискалааһын”хайдах ыытылларын көрдүлэр.
    Медпууннара балааккалаах куораты кытта кэккэлэһэ, ол гынан баран ойуччу турар.Ол онно медпуун начальнига капитан Белых хамаандатынан сотору –сотору “госпиталь”диэн ааттанар уһун балаакка иһиттэн уончалыы уолу ойутан таһаараллар:
    -В одну шеренгу,стройся!Галифе и трусы опустить!Наклонись!-диэн хамаанда үөһээ хамаанда оргуйа түһэр.
    Ол төҥкөйөн турар саллаат уолаттар “олорор” миэстэлэригэр биир медбрат саллаат уол бэрт сымсатык испиирдээх баатанан укуол туруохтаах сирин сото-сото, иннэлээх шприһы тобулу быраҕан иһэр,ону иккис медбрат уол укуол биэрээт төттөрү хомуйар.
    Ол кэнниттэн сержант Сахно ол саллаат уолаттарынаан “пропискалааһыны” саҕалыыллар. Ол курдук биир уолуттан туох эрэ эмтээх улахан кээмэйдээх иннэ курдук төбөлөөх шприһы ылан уолаттар “очколарыгар” батары биэрээт истэрин-үөстэрин ыраастыыр эмин онно кутан кэбиһэр. Туһаммыт шприһын иккис медбрат уолга биэрэр. Ол курдук уочаратынан барыларын эмтиир.Ол кэнниттэн эмп ылбыт уолаттар ыстааннарын тардыммакка бууттара быстарынан чугас турар уборнайдарга ыстаналлар.
    Ол уолаттар хайдах эҥин араастаан туттан ыстаммыттарын көрө, манна нэрээткэ хаалбыт уолаттартан иллэҥ саллааттара ”олохтоох “телепередачаны”көрө кэлэллэр.Күлсүү-салсыы,үөрүү-көтүү саллааттар ортолоругар оргуйа түһэр.
    Кинилэргэ туһаайан:
    -Рядовой “Иванов” процедуру “прописки” прошел. С этого момента он уже не “мальчик” ,а мужчина .Отныне он для “молодых” является “дедом” -диэн ордоотуура иһиллэр.
    Ити кэнниттэн биир үтүө сылааҥы күн Ийэ дойдубутун көмүскүөхпүт диэн бирисээгэ биэрдилэр.Кинилэргэ ,тус бэйэлэригэр аналлаах сэрии сэбин “Калашников аптамаатын” туттартаатылар.Ол күнтэн саҕалаан хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ кинилэри ыытыы биллэ аччаата.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября  

    Күннээҕи саллаат олоҕо барыта бэрээдэк биир үү-дүкчү ситиминэн күнтэн күн бара турар. Байыаннай үөрэххэ такыйыы күүстээхтик барар. Ол курдук Калашников аптамаатын ыһыы-хомуйуу,күнүскү-түүҥҥү кэмҥэ ол аптамааттан ытыы,бойобуой гранатаны быраҕыы,окуопа хаһыыта уонна үрдүлэринэн Т-54 таанканан сүүрдүүлэрэ бииртэн биир солбуллан истэ. Строевой хаамыыттан саҕалаан, турникка бэйэни тардыныыга , мэһэйдээх кэрчиги туорааһыҥҥа, сэрии сэптээх уонна быһахтаах киһини утары табатык киирсэргэ,ыты киһи хамаандатын дьэҥкэтик толорорго хайдах үөрэтэргэ уонна противогаз,ОЗК кэтэрдэ-кэтэрдэ марш бросок оҥоруутугар тиийэ дьарыктаналлар. Ол быыһыгар бойобуой-политическай үөрэххэ Аан дойду балаһыанньатыттан,устаабтан саҕалаан баран БТР-ы ыытарга тиийэ үөрэтэллэр.
    Бары бииргэ кэлбит уолаттар биир отделенияҕа түбэһэн ийэ кус ууһун курдук бары бииргэ сылдьаллар.Ол сылдьан киһи үөйбэтэх түбэлтэлэрэ буолуталыыр.Москваттан ыҥырыллыбыт уоллара Турин барыларын ууга-уотка түһэртиир. Москвичтар диэн дьиҥ олоххо тугу да сатаабат,тугу да билбэт дьон эбит. Кинилэртэн букатын атын эйгэлээх,улахан куорат ирдэбилинэн иитиллибит уол.
    Отделение көрдөрүүтэ киниттэн сылтаан атын отделениялары кытта күрэхтэһиилэргэ биир бүтэһик миэстэлэргэ сылдьар. Ол курдук бары тэҥҥик хаамыыга,кини икки илиитинэн тэҥҥэ дайбыы сылдьар буолан отделение тас көстүүтүн барытын буортулуур.Марш-бросокка олох эстэн хаалбыт охто сылдьар уолу уолаттара соһон аҕалан биэтэккэ тиксэрэллэр. Онтон туох баар байыаннай норматив туттарыыта тус биирдии киһи көрдөрүүтүнэн буолбакка ,отделение бүтэһик киһитэ көрдөрүүтүн түмүгүнэн ааҕыллар.
    Араас хайысхаҕа үөрэтэр кэлбит-барбыт эписиэрдэр бары Туринтан иннэллэр.Сатаан таҥаһын сууммат уонна өтүүктэммэт буолан кинилэр ортолоругар “ала тураах” курдук сылдьар.Барыларыттан сирэй-харах анньыллар.
    Бойобуой тус сэриигэ туһааннаах дьарыктарга взводун хамандыыра лейтенант Синайский титирэстии-титирэстии уолугар чугаһыыр.Уоллара саа диэни үйэтигэр көрбөтөх уонна атын сэрии сэптэрин кытта саҥардыы билсэр буолан хамандыырын сүрэҕин хаста да хайытта . Ол курдук түүҥҥү аптамаатынан ытыыга хамандыырын кытта инники уот аһар күөҥҥэ киирэн баран ытарыгар кутталыттан аптамаатын босхо тутан туран , тарбаҕын чыыбыстан араарбакка эрэ ботуруона бүтүөр дылы уочарат биэрбит. Ол аайы ыппыт буулдьалара муннуларын анныгар окуопа иннигэр сытар таастарга охсулла-охсулла эҥин араастык көтөн тахсаллар.Онтон сорохторо төттөрү тэйэн кэлэн бэйэлэрин дьөлүтэ түһэ сатыыллар .
    Ол эрэ буолуо дуо? БТР-ы сүүрдэн иһэн ойоҕоско баар хайаҕаһынан ытыыга ,аптамаатын уоһун ол хайаҕаска ситэ укпакка эрэ ытан кэбиһэн ,буулдьата БТР иһигэр истиэнэттэн истиэнэҕэ тэйэн ,хата кинилэр дьоллоругар тула “күүлэйдээн” баран халлааҥҥа көтөн хаалбыт.Ол көтөрүгэр Синайский фуражкатын куондарын тоҕо көтөн ааспыт.Ол кэнниттэн Синайский үс күн палаточнай куоратка көстүбэтэх.Ону рота хамандыыра Самойлов:
    -Он обмывает,что остался живой!-диэн уолаттарга кэпсиир.
    Онтон таанка үрдүлэринэн барыытыгар ,Турин таанка бу сабардаан кэлбитигэр окуопатын иһиттэн ойон тахсыбыт.Окуопатын сыыһа-халты тэбэн сууллан түспүт.Ону хамандыыра бэлэм турар буолан, бэрт түргэн хамсаныынан таанка суолуттан уолу туора тардан таһааран, таанка үнтү тэпсэриттэн быыһаабыт. Ол кэнниттэн танкист уол таанкатын тохтотоот, ойон тахсан, Турины охсоору биир айдаан.
    Ол быыһыгар ,таҥара барытын тэҥҥиир диэбиккэ дылы Турин көмөтүнэн лейтенант Синайский старшай лейтенант званиетын ылла, ону кытта взвод хамандыырын дуоһунаһыттан рота хамандыыра дуоһунаһыгар үрдэтилиннэ .

    0
  • Аа5ааччы
    12 октября  

    Хата бу кэпсээн урут аармыйа5а сылдьыбыппын санатта.Эдэр .дохсун кэмнэрбин. Дьэ кытаат суруйан ис кыах баарынан.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября  

    Ол курдук үрдүкү былаастан ,Ортоазиатскай пограничнай байыаннай уокуруктан бэрэбиэркэ кэлэн көрүүтүгэр кинилэр отделениялара бойобуой гранатаны быраҕыы нормативын толорор кэмигэр түбэстэ. Хас биирдии саллаат араспаанньата ааттаннаҕына отделенияҕыттан арахсан хамандыыргын Синайскайы кытта “огневой “ рубежка киирэн, кини хамаандатынан граната быраҕаҕын.Барыта этэҥҥэ баран иһэр.Саллаат уолаттар биир-биир граната быраҕан тахсаллар.Турин уочарата кэлэр.Арай уолаттар көрдөхтөрүнэ гранаталара өрө күөрэйэн тахсан баран, олох окуопаларын аттыгар эстэр. Бары соһуйаллар,сүүрэн тиийэн көрбүттэрэ.Синайский окуопа түгэҕэр Турины бэйэтин анныгар хам баттаан баран сытар эбит.Кэлин Синайский арыый уоскуйан бэттэх кэлбитин кэннэ ,кини кэпсээнин иһиттэххэ маннык буолбут:
    -Рядовой Турин окуопаҕа киирэригэр кутталыттан тип-титирэс үһү.Граната кольцотын тарбаҕынан туура тардаат,быраҕарын оннугар гранататын окуопа түгэҕэр мүччү тутан кэбиспит.Ону көрөөт Синайский ол гранатаны үөһээ элиппит уонна уолун үрдүгэр баран көмүскүү түспүт.
    Ол кини хамсаныытын бэрэбиэркэлээччилэр үчүгэй өттүнэн бэлиэтии көрөннөр. Синайский бочуотка уонна чиэскэ тиксэр
    Биир күн саллаат уолаттар бэйэлэригэр биир дьээбэ көрү-нары булуннулар.Ол курдук урукку өттүгэр ханнык эрэ сыаллаах тутуллубут байыаннай объект тула туппут күрүөлэрин тутуутугар туһаныллыбыт тимир турбалар сиргэ тобулу сааллыбыт тобохторун аттыгар “отделение в наступлении” диэн темаҕа дьарыктанананнар, бэрткэ сэниэлэрэ эстэн сынньалаҥҥа тохтоотулар.Сорох уолаттар кааскаларын ол турбалары саба ууран кэбистилэр.
    Онуоха Турин:
    -Это же ,самые настоящие минометы!-диэн саҥараат биир турба иһигэр “взрывпакеты”граната эстэр тыаһын үтүктэр тэрили быраҕан кэбистэ.Бары ходьох гыныахтарыгар дылы бүтэҥи тыас иһилиннэ даҕаны, ол турбаны саба быраҕыллыбыт кааска өрө көтөн баран турба аттыгар икки-үс миэтэрэлээх сиргэ көтөн тиийэн түстэ. Оччону көоөн баран кинилэри кытта бииргэ сылдьар сержант уолаттар взрывпакеттары эһэн “ким кааската ыраах көтөр эбит” диэн күрэхтэһэ сырыттылар.
    Ону көрөн турбут Шварцман:
    -Фигня, все это..
    -А что?
    -Смотрите что я могу - гордо заявил он.
        Ол кэнниттэн взрыв пакет детонаторнай шнурун уматар.Уолаттар бары интириэһиргээн кини тула мусталлар.Шварцман взрывпакетын турба иһигэр уурар уонна ону кааскатынан саба уураат үрдүтүгэр олорунан кэбиһэр.
    Дьэ,доҕоор! Мюнхаузен кэпсээнэ диэн сымыйа буолар. Бары соһуйуохтарыгар дылы,Шварцман миэтэрэ аҥара сиртэн өрө көтөн тахсар.Бу кэнниттэн саллаат уолаттар Шварцманы үтүктэн бары уочаратынан өрө көтө оонньоотулар.Бары даҕаны астыннылар.Ол сылдьан саамай бүтэһик хаалбыт взрывпакеты былдьаһыы буолла.Ону дуоһунастаах буоланнар сержаннартан биир уолга тигистэ.
    Саллаат уолаттар болҕомтолоро киниэхэ туһаайыллыбытынан дьоллонон сержант уол кааскатыгар олорбута.Туох биричиинэнэн эбитэ буолла? Взрывпакета эстиэхтээх кэмигэр эстибэтэ.Сержант уол балачча кэтэһэн баран дьиибэргээн өндөйөн туран эрдэҕинэ, взрывпакета эстэр. Ону кытта тэбис тэҥҥэ 3-4 киилэ ыйааһыннаах кааска туох баар күүһүнэн уолу олорор миэстэтигэр саайар.Ол кэнниттэн эткэ ыттарбыт эһэ часкыйыытыттан,сүүһүн халты оҕустарбыт атыыр оҕус орулааһыныттан итэҕэһэ суөх ыһыы-хаһыыны кытта бииргэ маат-муут бөҕө кутулла түстэ.Уоллара улаханнык айманна .Били оҕо оҥорор тэрилэ ,атыыр оҕус сымыытынааҕар улахан гына иһэн таҕыста.Олорор миэстэтэ хаан туран күөх баламах.
    Инньэ гынан уолларын өйөөн медпууҥҥа илдьэн туттардылар.
    Капитан Белых уолу көрөн баран:
    -Придется яйца резать!-диэн түмүк оҥорбутугар.Уолун баттаҕа чуут маҥхайа сыста.Ол быыһыгар уолун уоскутар:
    -Это я пошутил. Ничего страшного. Жить будете. А вот детей у вас не будет.
    -Доктор, - диэн биһиги дьоруойбут ынчыктыыр саҥата иһиллэр.
    - Не настаивайте, больной. Вам вредно волноваться.
    - Так, что капитан он больше не мужик? - интересуется командир взвода Синайский.
    - Все возможно, если процесс запустить.
    - Ну парень теперь тебе одна дорога будет.
    - Куда? - стонет клиент.
    Не кудыкай. В голубые.
    Сержант воет.
    - Ничего не выйдет. С такой жопой его даже в педики не примут, - успокаивает капитан медицинской службы.
    Ити курдук икки эписиэр уолларын дьээбэлииллэр.
    Онтон бииргэ сулуусбалыыр уолаттара баанньыкка сылдьан көрдөхтөрүнэ,уолларын олорор миэстэтэ “кустук” өҥүн арааһынан оонньуур.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября  

    Ол кэнниттэн палатачнай куоратка бирикээс аахтылар.Сержант уолбутун рядовойга түһэрэн кэбистилэр.Хоройон турар тимир турбаларын таанкаларынан тоҕута тартартаан кэбистилэр.
    Туриннарын этигэр онон –манан хастыы да төбөлөөх кутургуйалар тахсыбыттар диэн Сахно көмөтүнэн справка ылан медпууҥҥа туттараннар,үөрэх бүтүүтүгэр төһө үчүгэй билиини ылбыттарын бэрэбиэркэлиир түһүмэххэ кинилэр инники күөҥҥэ тахсан, отделениялара биир үчүгэй бэлэмнээх аатыран махтал суругунан наҕараадаланнылар.
    Ол кэнниттэн үөрэхтэрэ бүтэн дьиҥҥээх сулуусбалыыр чаастарыгар ыыталаатылар.Аҕыйах хонугунан бары тутуспутунан Таджикистан өрөспүүблүкэтин Бадахшан автономнай уобалаһыгар Тянь-Шань хайаларын ортотугар турар пограничнай заставаҕа биирдэ баар буола түстүлэр.
    Тула өттүлэрэ олус кэрэ хартыына .Кини өйдөбүлүгэр арай учуутала Уйбаан Уйбаанабыс кэпсиир Өймөкөөнүн хайаларыгар майгынныыр курдук, үрдүк күөх халлааҥҥа чарбачыспыт хаарынан бүрүллэн турар очуостардаах Памир таас киллэм хайалара .Тимир оҕо сылдьан Кавказ хайаларын көрбүт буолан улаханнык соһуйа көрбөтө. Ол гынан баран тулалыыр эйгэтэ,үүнээйитэ ото-маһа,дьоно –сэргэтэ букатын атын эйгэлээх-итэҕэллээх ,кус-хаас саҥалаах дьон эбиттэр.
    Биир өттүнэн Сэбиэскэй былаас илиитэ ситэ тиийбэтэх дойдута.Олохтоохторо төһө да бу сир Таджикистан өрөспүүблүкэтин сиригэр-уотугар киирбиттэрин иһин аттынааҕы Афганистан государствотыгар олохтоох букатын туора тыллаах “Айни” диэн хайа быыһыгар олохтоох көс бииһин дьоно эбиттэр.Бу көс бииһин ууһа Сэбиэскэй былааһы утары Афганистан сэриитигэр актыыбынай кыттыыны ылбыт аҕа бииһэ буолар.Былыр былыргыттан ,үйэлэрин тухары аһылыктарын сэрии сэбинэн булунан,манан ааһар “солко суолу” манаан онон ааһар караваннары халаан астанан-таҥастанан олорбут көс бииһэ эбит .
    Ону таһынан бу эҥэр эмиэ сэбиэскэй былааһы утары охсуспут басмачтар тобохторо дойду оҥостубут сирдэрэ буолан биэрдэ.
    Онтон кинилэр сулуусбалыыр сирдэрин турар миэстэтэ Улуу дойдулары кытта ыкса сытар.Ол курдук Кытай,Индия,Пакистан уонна Афганистан государстволара кинилэр пограничнай заставаларыттан илии уунар эрэ сиргэ сыталлар. Бу хайалар быыстарынан икки улахан атыы-эргиэн суола,биирдэһэ Кытайтан,иккиһэ Индия,Пакистан,Афганистан курдук дойдулартан Европа диэки саамай кылгас суол буоларынан билигин даҕаны таһаҕастаах караваннар быыстала суох субуллаллар.Онтон киирэр суолларын Сэбиэскэй Сойуус пограничниктара быспыттарынан, көҥүллээх эрэ табаардаах караванннар государствоҕа нолуок төлөөн туран таможня пуунун нөҥүө туорууллар.
    Онон бу манна турар пограничнай застава соруга дойду национальнай интириэһин көмүскээн манан ааһар былыргы кытайтан,индияттан кэлэр быһа атыыһыттар суолларын быһан олорор соруктаах эбит.
    Инньэ гынан билигин улахан караваннар нолуок төлүүртэн куотан атын суолунан табаардарын Турция нөҥүө Европаҕа таһа сылдьаллар. Ону олохтоохтор олох сөбүлээбэттэр эбит. Урукку өттүгэр ол араас табаардаах караваннар атыыһыттарын кытта мэнэйдэһэн астанан-таҥастанан олорбуттар. Онтон билигин ,ол дьарыктара уларыйан сокуону утарар дьаллыгынан “контрабанданан” дьарыктанан олороллор .
    Ол курдук олохтоохтор хайдах баҕарар кыраныыссаны хайалар быыстарынан,барааннар суолларынан кэһэ сылдьаллар .Сэбиэскэй пограничнай заставалар бэйэ бэйэлэриттэн ыраах буоланнар, кыраныысса барыта бүтүннүү хонтуруолламмат эбит. Ону барытын кэлбит күннэригэр застава начальнигын политическай боппуруоска солбуйааччыта Усамбаев диэн майор кинилэргэ сырдатта уонна олохтоох дьону кытта кэпсэтиигэ киирбэттэрин сэрэттэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    13 октября  

    Ити тыллар ис хоһооннорун Тимир аҕыйах хоноот да биллэ.Олохтоохтор биһиги хоту кыра омуктарбыт курдук бары сааларын,быһахтарын сүгэ-иилинэ сылдьаллар. Ким эрэ кэргэнин кытта кыыһырсыбыт,бэйэ-бэйэлэрин кытта өйдөспөтөх буоллахтарына кишлак ортотугар кыра болуоссат курдук баарыгар, “аксакаллар” –аҕа ууһун баһылыктара мустаннар буруйдааҕы бар дьон ортотугар талаҕынан таһыйтараллар. Ити курдук күннээҕи олохторун Сэбиэскэй былаас сокуоннарынан салайтарбакка ,былыр-былыргаттан бэйэлэрин дьаһаммыт сиэрдэрин –туомнарын сүрүн дьаһал быһыытынан илдьэ сылдьаллар. Манна туох баар үөскүүр боппуруоһу барытын “аксакаллар” быһаараллар диэн кэпсээтилэр.
    Ону Тимирдээх кыраныыссаны харабыллыы баран иһэннэр көрөн ааһаллар. Сэбиэскэй былаас “вертолет” көтөн кэллэҕинэ эрэ биллэр. Оскуолаҕа ,араас үөрэххэ үөрэнэр оҕолор,ыччаттар кэлэллэр-бараллар. Ол барыта Тимир урут оҕо сылдьан көрбүт “Джульбарс” диэн пограничниктар тустарынан киинэтин саҥатта.
    Ас-таҥас өттүгэр кыраныысса тас өттүттэн кэлэр табаардар бобуллар курдук буолбуттарын иһин олохтоох баһаарга ити ааттаммыт государстволар астара-таҥастара барыта атыыланар.
    Инньэ гынан олохтоохтор кыраныысса икки өттүгэр талбыттарынан мэнэйдэһэ сылдьаллар диэн өйдөбүлгэ кэлэҕин!
    Ол гынан баран пограничниктар онно кыттыспаттар,тарбах быыһынан көрөллөр эбит.Олохтоохтор бары тутуспуттарынан аттынааҕы омук государстволарыгар көһөн хаалыахтарын сөп диэн уонна утары афганистаҥҥа сэриилэһэ үөрэхтээх “айни” аҕа бииһин улахан этэрээтэ турарыттан дьиксинэллэр эбит.
    Онтон пограничниктар сулуусбалара барыта “устаап” ирдииринэн барар.Ол гынан баран ити киинэҕэ көрдөрөллөрүн курдук ыт тутан баран кыраныысса устун хаамсыбаттар. Уолаттар икки күн өрүү-өрүү бойобуой дьуһуурустубаҕа тахсаллар.. Памир хайаларын сирэйдэрин быһыта түһэн устар икки хайа үрэҕэр КПП оҥостон ,онно уончалыы саллаат буолан урукку кэмҥэргэ караваннар айанныыр суолларын быһан олороллор. Кыраныысса нөҥүө ааһар караваннар бобуулаах табаардарын бэрэбиэркэлииллэр.Таможня нөҥүө ыыттаран нолуок төлөттөрөллөр.
    Онтон Турин манна кэлэн улаханнык олоҕор табылынна.Үчүгэй,ыраас буочардаах уонна тыллары табатык суруйар,үрдүк үөрэхтээх буолан штабка “писарь” дуоһунаһыгар түбэстэ.Инньэ гынан уоллара “ дуоһунастанан”кинилэртэн олох туспа сылдьар, киэһээ биирдэ эрэ көрөллөр.
    Онтон Вова Щварцман бэйэтэ олох тылланан заставаны этинэн хааччыйа олорор “сибиинньэ” ферматыгар “свинарник” дуоһунаһыгар барда.Уолаттар ааҥ-маҥҥай күлүү гыналлара,онтон кэлин “еврей везде еврей” диир буоллулар. Ол курдук уолаттар бары кэриэтэ,кэм аастаҕын аайы мусульман итэҕэллээхтэртэн уратылар Шварцмаҥҥа тиийэн эбии аһыыр буоллулар.Вова аһа дэлэй.Кинилэр кэллэхтэринэ сэргэхсийэр.Уолаттар ким туох сонуннааҕынан кэпсээннэрин тоҕо тардан кэбиһэллэр. Оччотугар остуол үрдүгэр туустаммыт сибиинньэ сыатыттан,шашлыктан саҕалаан баран ,арыт нуучча водката даҕаны кылапычыс гынан тахсыан да сөп.
    Кинини көрүөхтээх застава начальнигын хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы капитан Николашин үлэтэ элбэҕинэн ый баһыгар-атаҕар биирдэ эмэтэ охсуллан ааһар эбит.Ону даҕаны киниттэн сибиинньэ оҕотун астатан ылаары гыннаҕына .
    -Мы ,евреи считаем ,что самое большое достижение нашего народа это то, что мы придумали деньги. И вместо старой религии человечества “тенгрианства” мы создали новую религию в виде христианства.Одурманиваем другие народы и выкачиваем от них деньги –диэн кэпсээн уолаттары кыһытар.
    Ол быыһыгар Одессаттан төрүттээх буолан “хохуол” буолан ылар:
    -Знаете,ли Вы почему мы “хохлы” стали разводить у себя свиньи. Потому-что во время своего нашествия монголы-татары ,как мусульмане не ели свинью.Они забирали себе всю живность подчистую,кроме свиней. И наш народ хотя находился под игом татар триста лет ,никогда не голодал.Поэтому свинья для нашего народа- самое святое животное.

    Уолаттар Щварцван еврей хааннаах буолан олоҕу букатын атын муннугунан көрөрүн сөҕөллөр. Еврейдар салгынтан да харчы оҥорор дьон.Кинилэртэн ким даҕаны кини курдук “сибиинньэ көрөөччү” дуоһунаһа аата-суола мөлтөҕүн иһин маннык барыстаах миэстэ буолуо диэн төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.Кинилэргэ холоотоххо олус көҥүллүк олорор.Бэйэтэ бэйэтигэр..Бэйэтин өйүгэр-санаатыгар сөп түбэһэр миэстэтигэр сулууспалыы сылдьар буолан,олохтоохтору уонна эписиэрдэри кытта олох чугастык эн-мин дэһэ сылдьар Атыы-эргиэн ,мэнэйдэһии бөҕөтүн ыытар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    14 октября  

    Онтон кинилэри кытта кэлсибит Красноярскай кыраай уола булчут идэлээх уол Дудкин баҕа өттүнэн кинолог идэтин баһылаан Рекс диэн ааттаах овчарка боруодата ытын кытта күн аайы дьарыктанар.
    Онтон атыттар бары таможня пуунугар уонна кыраныысса харабылыгар дьиннээх пограничник сулууспатын бараллар.
    Тимир төһө да куоратка улааттар,сахата өтөн ,норуотун мунньуммут баайын илдьэ сылдьар буолан барытыгар сыстыгас. Бэстилиэтинэн ,автоматынан ытыыга барыларын баһыйа тутар. Эт-хаан эрчийиитин дьарыгар, күүс-уох бэлэмнэтиитигэр бэйэтин кыана туттар буолан эмиэ инники сылдьар. Кыраныыссаны кэспиттэри тутууга-хабыыга “бэйэни көмүскэниини “ ыытар бойобуой самбоҕа маастар лейтенант Самойлов Тимири кытта биир –икки төгүл дьарыктанаат уопсай бөлөхтөн арааран бэйэтэ-бэйэтигэр дьарыктанарыгар көҥүл биэрбитэ.
    Онон кинини бэлиэтии көрөннөр застава начальнига майор Войтич бэйэтин бирикээһинэн бэрт тургэнник ефрейтор сыбаанньатын иҥэрэн баран туспа соруктаах пограничниктар бөлөхтөрүн салайааччытынан анаабыта. Кинилэр застава көрөр –истэр харабыллыыр сирэ уһунунан ыйга биирдиитэ –иккилиитэ Памир хайаларын быыстарынан сатыы застава көрүөхтээх бүтэһик муҥур бүтэһик туочукатыгар диэри кыраныыссаны кэһии баарын-суоҕун көрөн кэлэллэр.Атыннык эттэххэ манан кыраныысса “ в замке” диэн этэр кыах суох.Онон олохтоохтор туһаналлар , төһө да бу туруору халлааҥҥа өрө хоройон тахсыбыт хайалар нөҥүө улахан караваннар сылдьыбатахтарын иһин сатыы дьон биллибэт хайа суолларынан кыраныысса нөҥүө көҥүлэ суох табаардары таһаары бэрт босхотук киирэ-тахса сылдьаллар. Ол суолларынан эмтээх сибэккилэри-оту үүнээйилэри хомуйа,хайа барааннарын бултаһа уонна атын да сыаллаах-соруктаах көҥүл-босхо афган өттүттэн дьоннор эмиэ утары киирэн тахсаллар.
    .
    Тимир бөлөҕө аан маҥҥайгы кыраныыссаны харабыллыы тахсыытыгар, кинилэри кини солбуйуохтаах , сотору сулууспалаан бүтэн бараары сылдьар сержант Киселев салайан бүтэһигин Тимир бөлөҕөр ханан,ханнык хайысханан хааман кыраныыссаны маныахтаахтарын көрдөрбүтэ уонна бэйэтин дуоһунаһын Тимиргэ туттарбыта.
    “Приказываю Вам выступить на охрану государственной границы”- диэн застава начальнигын бойобуой чааһыгар солбуйааччы капитан Кипиани бирикээс ааҕаатын кытта,”Слушаюсь выступить на охрану государственной границы!-диэн Киселев араапардаат бэйэтин бөлөҕөр “кругом” хамаанда биэрээт наряд заставаттан тахсан хайалар диэки хаама турбуттара.
    Бу пограничнай наряд сүрүн соругунан сержант Киселев быһаарыытынан хайа суолларынан биирдиилээн дьон кыраныысса нөҥүө киириилэрин-тахсыыларын бопсуу эбит. Ону кытта кэккэлэһэ сытар застава пограничныктарын кытта көрсүһэн бииргэ үлэлииллэрин быһаарсыахтаахтар.

    0
  • Даша
    14 октября  

    Салгыыта 🙏🏻

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    Вчера, 02:27  

    Ааҕар дьоммор махтал.!Даша курдук санааҕытын этэн иһэргит буоллар. Киһи күүс-уох ылыа этэ.төттөрү сибээһэ суох суруйуу хайдах эрэ халтайга суруйуу Сержант Киселев бириэмэ элбэҕинэн уонна сотору сулууспалаан бүтэн дойдутугар бараары сылдьар буолан айаҕа хам буолбат. Кини кэпсииринэн олох аҕыйах сыллааҕыта бу эҥэр сэбиэскэй былаас суоҕун кэриэтэ эбит.Олус элбэх наркотик уонна сэрии сэбэ бу эҥэринэн Сойууска сокуону кэһэн туран киирэринэн кинилэр сулууспалыы сылдьар заставаларын бу эҥэр олохсуппуттар. Ол курдук бу манна Памир хайаларын быыһыгар бүгэн “Вахи” диэн Афганистан норуоттарын биир аҕа ууһа олорор сирдэрэ, кинилэр баччааҥҥа дылы ким да былааһын үйэлэрин тухары билиммэккэ, кимиэхэ да баттаппакка-бэриммэккэ ,бэйэлэрин бэйэлэрэ дьаһанан , урукку олохторун тосхоллорун уларыппакка олороллор эбит. Билиҥҥи дьалхааннаах кэмҥэ эҥин араас былаас уларыйа турдаҕына уонна Афганистан да сэриитин кэмигэр, кинилэр бэйэлэрин сирдэрин көмүскээн бары былааһы утары: олохтоох,янкилары,нууччалары барыларын кытта сэриилэһэ олорбуттар. Былыр былыргыттан олохсуйбут сирдэрэ атыы-эргиэн суолун үрдүгэр олорор буолан, бэйэлэрин саа-саадах көмөтүнэн көмүскэнэн, манан кэлэн ааһар караваннартан түһээн ылан, онон астанан-үөллэнэн олорор аҕа ууһа буолар эбит.
    Ол курдук билигин застава турар сирин утары ,бу аҕа ууһун биир күүстээх бөлөҕүн, бу эҥэр Рахими диэн уруккута Сэбиэскэй Сойуус аармыйатын эписиэрэ баһылаан –көһүлээн салайан олорор диэн сержант Киселев кэпсиир. Кини кэпсээнин иһиттэххэ бу Рахими “Вахи” аҕа ууһун атын аҕа баһылыктарыгар тэҥҥэээтэххэ бэйэтин хамсаныыларын сиэрдээхтик урукку ирдэбиллэринэн салайтаран атыыһыттартан түһээн хомуйуутунан эрэ муҥурданан олорор аҕа баһылык эбит. Онтон атын баһылыктар ортолоругар атын тас күүстэр буккуһаннар ,бу аҕа ууһун иһигэр олоҕу атын муннугунан көрөр аҕа баһылыктар үөскээннэр, опиум үүннэрэн, ону тарҕатыынан дьарыктанар наркокартелларга сыстаннар , улахан үп-харчы эккирэтииһитиигэр ыллаттаран,бу дьаллыгынан дьарыктанар буолбуттара балачча кэм буолбут.
    Онон билигин “Вахи” аҕа ууһун дьоно-сэргэтэ улахан караваннар суолларын Сэбиэскэй сойуус кыраныыссаҕа кытаанахтык саппытын түмүгэр , кыраныысса нөҥүө ол-бу контрабанднай табаардары киллэрииттэн саҕалаан баран,наркотиктары уонна Сэбиэскэй Сойууска Коммуньуус партиятын күүһэ-уоҕа мөлтөөн Таджикистан атын республикалар курдук туспа государство буола сатыырынан, Сэбиэскэй былааска утары турар партиялар былааһы күүс өттүнэн сууллараары сэрии сэбин мунньуналларынан, сэрии сэбин кыраныысса нөҥүө былааннаахтык тарҕатыынан дьарыктана олороллор эбит.
    Биричиинэ көһүннэҕинэ сэрииһит омук буолалларынан олох кылгас кэмҥэ Рахими бэйэтин дьонуттан аттаах биир тыһыынчаҕа чугаһыыр буойуну туруоруон сөп. Онон кыраныысса да нөҥүө күүс да өттүнэн киирэр кыахтаахтар. Манна застава кэлиэн иннинэ талбыттарынан айбардаан олорбуттар.
    интириэһиргиир дуу,суох дуу диэн боппуруос мунаардар буолар эбит.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    Вчера, 23:23  

    Онон олохтоохтор пограничниктарга сыһыаннара икки өрүттээх эбит.Биир өттүнэн Афганистан уһун унньуктаах сэриитин сабыдыалыттан тэйэннэр үөһээ тыына сылдьаллар, иккис өттүнэн контрабанданан дьарыктанан астарын-таҥастарын булунар буолан син-биир кыраныысса тас өттүгэр олорор аймахтарын кытта ыкса сибээстээхтэр эбит. Онон кыраныысса аттынааҕы балаһыанньа уустук, тыҥааһыннаах, күүркэтиилээх диэн түмүк оҥорон сержант Киселев кэпсиир.
    Кинилэр бөлөхтөрүгэр чечен уола Алимджан Джабраилов – тустуук,радист быһыытынан,Сибииртэн кинолог Иван Дудкин-штангист,Молдавияттан сылдьар гагауз омук уола Хамса Харачура-самбист,латыш Сабонис –баскетболист сүрүн пограничниктар быһыытынан киирэллэр. Бэйэлэрин көхсүлэригэр күннээҕи хааччынар таһаҕастарын , ол курдук аһыыр астарын сухой паегы кытта утуйар-аһыыр тэриллэрин илдьэ сылдьаллар. Ол тас өттүнэн сэриилэрин сэбэ. Онтукалара сөбүгэр ыйааһыны тэбэр.
    Кыраныысса хайаны үнтү солоон түһэр урэх устун барар эбит.Үрэх икки өттө халлааҥҥа чарбачыһар туруору хайалар.Онон хайа очуос таастарын устун хаамыы суоҕунан хаамарга чэпчэки курдук..Өрө эрэ дабайыы. Ол гынан баран суолларын сорох өттүн сымара таастар хайа оройуттан төкүнүйэн түһэн таас “быһыттар” үөскүүллэр.Ол устун хамыы туспа дьарыгы уонна ньыманы ирдиир.
    Уолаттар бары даҕаны спортсмен буоланнар эт-хаан сайдыытыгар бэйэлэрин кыанар уолаттар.Ол иһин кинилэри бу бөлөххө анаабыттар.
    Ол гынан баран түөрэ-лаҥхы.үөһээ-аллараа түһүүлээх-тахсыылаах суоллаах кыраныысса устун хаамыыга , балачча сири барбыттарын кэннэ үһүс хонуктарыгар Харачура уонна Сабонис, биирдэстэрэ лис курдук барыта быччыҥ уол ыйааһыннаах буолан,атына икки миэтэрэ уһуннаах уол тиэрэ-маары үктээннэр улаханнык эстэ быһыытыйдылар. Күҥҥэ төһө усталаах сири бараллара сүрүннээн эрдэттэн быһаарыллыбыт. Ол курдук хонук сирдэрин аайы боростуойдук бытархай таастары тэлгээн балаакка тардынарга сири көннөртөөбүттэр. Күөс өрүнэргэ мас хаһааналлар эбит. Төрдүс күннэригэр соруктарын ситэн аттынааҕы застава пограничниктарын кытта көрүстүлэр.Бэйэ-бэйэлэригэр пакеттаах сурук бэристилэр,чаас курдук ону-маны кэпсэтэн баран “на границе все спокойно” дэһэн баран төттөрү айаннаатылар.

    0
Ответ на тему: кэпсээн
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Предложения и замечания