кэпсээн
Бабаҕа Баатыр  -    3633
Эн киһи буолан айыллан, Үрүҥ Айыыларбыт ыйыыларынан кыһыл оҕо буолан күн сирин көрдүн! Ийэ,аҕа тапталынан улааттын! Онтон бэйэҥ холоонноох доҕоргун булан дьиэ –уот тэринэн,аны бэйэҥ оҕолонон олоххун оҥостон бардын! Онтон дьоһун сааска тиийэн,оҕолор улаатан сиэннэри бэлэхтээн эбээ,эһээ буоллун! ....
Ол гынан баран бу орто дойдуга киһи олоҕо омос көрдөххө эрэ судургу. Онтон эн олоҕун хаамыыта хас биирдии киһини, тус туһунан биир кэм кэрдииһигэр, эҥин араастык мускуйуо,эрийиэ. Ханнык эрэ түгэҥҥэ сыыһа-халты тутуннарыа,арыт таба тайаннарыа.Эн баҕар олоххор табыллан ити суруллубут олох кэрдиистэрин чиэстээхтик ааһыан,бэйэҕин дьоллоох киһинэн ааҕыныан.Онтон оҕотук санааттан ханнык эрэ суолтата суохтан олоххор оҕустаран “кырыыс” суолунан баран хааллаххына !Эн олоҕун харах уутунан сууйуллуо.Ама киһи олоҕун с суола куруутун оннук буола туруо дуо?....
Олох очурун охсуутунан хаан-уруу биир ыал оҕолоро икки аҥы, олох будулҕан туманын быыһыгар үрүө-тараа ыстаммыттара . Олох сүүрүгүн будулҕан долгунугар оҕустаран бэйэ-бэйэлэрин сүтэрсибиттэрэ. Ол гынан баран ,кинилэр дьоллоругар Үрүҥ Аар тойон бэйэтин күүстээх ыйааҕынан бэйэ-бэйэлэрин булсуһуннарбытта.Илии илиилэриттэн тутуһаннарбыта.
Тимир балтын Лизаны көрсүөҕүттэн, өйө санаата бөҕөхсүйэн,оннун булан ,дьэ олоҕор олохтоохтук сыһыаннаһан ийэтин уҥуоҕар биэрбит кэс тылын толорор инниттэн өйүн-санаатын ,күүһүн-кыаҕын барытын балтыгар анаабыта. Онно хардаран балта Лиза убайын дьиэ-кэргэн Аҕа баһылыгын курдук ылынан кини эппит тылларыттан туораабакка,онно-манна туора хамсаабакка оскуола уонна оҕо дьиэтин иһигэр биир актыыбынай уонна туйгун үөрэнээччи буолбута.Онон кинилэр олохторугар бэрт кылгас да кэмҥэ да буоллар чуумпу ,улахан туох да айдаана суох,көннөрү оскуола ирдэбиллэринэн салайтаран олорор олох кэмэ кэлэн ааспыта. Кинилэр дьоллоругар үтүө санаалаах,олоххо чиҥ сыһыаннаах, бэйэлэрин учуутал,иитээччи үлэлэригэр эппиэттээх дьоҥҥо түбэһэн,кинилэр такыйыыларынан - сүбэлэринэн ,оҕолор олохторо бу кэрчик кэм иһигэр барыта санаа хоту буолбута.
Ол курдук Тимир тус бэйэтигэр туһаайыллыбыт үөрэх ситиминэнэн үөрэнэн үс сыл иһинэн Убайаан оскуолатын бүтэрэн ,быһа дуогабар быһыытынан Миирнэйдээҕи политехническай техникумҥа үөрэнэ киирэн “Огранщик ювелирных изделий” диэн идэни баһылаабыта. Үлэ да миэстэтэ бэрт түргэнник көстүбүтэ.Ол курдук Миирнэйдээҕи алмааһы хостуур тэрилтэ иһинэн күндү таастартан киэргэл буолар тэриллэри оҥорор гранильнай собуот тэриллэн, онно бу саҥа идэни баһылаабыт оҕолор бары тутуспутунан үлэҕэ киирбиттэрэ.Онон бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик билсэр уонна бары ыччат биир саастаах дьон буолан үлэ да сынньалан кэмэ көхтөөхтүк барара.Миирнэй куорат олоҕо бэйэтэ Сойууска алмаас тааһын хостооһунун киинэ уонна саҥа сайда тутулла турар куорат буолан өрө оргуйа турара.Хамнас да куһаҕана суоҕа.
Онтон балта Лиза оскуоланы бүтэрэн баран Дьокуускайдааҕы медицинскэй училищеҕа киирэбин диэбитин Тимир сирэй тиийэн ыйан-кэрдэн көмөлөспөтөҕүн иһин харчынан өйөөбүтэ.Үөрэххэ киирбитин уонна тулаайах оҕо быһыытынан сокуоҥҥа түбэһэн Дьокуускай куоратка биир хостоох дьиэни эккирэтиһэ сылдьарын истэн сүрдээҕин үөрбүтэ. Бэйэ-бэйэлэригэр үлэлии-үөрэнэ сылдьар хаартыскаларын ыытыспыттара. Тимир үлэбэр уоппуска биэрдэхтэринэ эйиэхэ балтыбар Дьокуускайга тиийэ сылдьыам диэн суруйбута.
Ол гынан баран олох сокуона чыҥыс.Сүрүн сокуоммут ыйыытынан Тимири ситэ биир сыл үлэлэппэккэ олохтоох байыаннай хамыссаарыйааттан ыҥырыы сурук кэлэн быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйатын туругун көрдөрөр буолбута.Анаммыт күҥҥэ тиийбитэ ыччат бөҕө тоҕуоруйбут.Киирэр ааҥҥа биир прапорщик чыыннаах үлэһит кэлбит уолаттары сурунаалга бэлиэтээн баран, хас биирдиилэригэр тус дьыала кумааҕыларын толортуур уонна талон туттартыыр.Ол талонун нүөмэринэн Тимир аата суола уларыйан кэлбит уочаратынан “128 сыыппара” диэн ааттанар гражданин буолан тахсан уолаттар кэннилэриттэн быраастар олорор хосторун кэрийбитинэн барбыта. Хас хос аайы уочарат. Нуучча уолаттара таах олоруохтааҕар көр-күлүү кэпсээннэрин “трави” гыналлар. Бэйэ бэйэлэрин хаадьылаһаллар.
Биһиги сахалар иитиибит айылҕабыт тыйыс буолан өйбүт-санаабыт атын омуктартартан букатын туспа быһыылаах.Тимир төһө да бэйэтин өйдүүрүн тухары нуучча омугу кытта эн-мин дэспитин иһин ,кинилэр курдук санаатыгар быстах боппуруостартан түргэнник үөрэн-көтөн испэт.Көх-нам эрэ буолар.Сахалар бары даҕаны, хоту тымныы сиргэ олорор буолан,хас биирдии тыл дириҥ уонна чиҥ ис хоһооннооҕун быһыытынан дьиҥ бэйэтин тускулунан өйдүүр уонна туттар буолан мээнэ тылынан оонньообоппут.
Онтон Тимир бу быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйаларын туругун көрдөрө кэлбит уолаттар тылларын – өһүн иһиттэҕинэ үгүс өттүлэрэ аармыйаҕа сулууспалыы барыахтарын баҕарбат курдуктар. Ким эрэ харчы өлөрүөн-хамнастаныан, ким эрэ атын сиртэн,киин куораттартан ыҥырыллыан,ким эрэ билсэр кыыстаах буолан дьиэ-уот тэринэн ыал буолуохтарын баҕарар курдуктар. Инньэ гынан кэпсэтии үксүн аармыйаттан хайдах гынан ”откоси” гыныахха диэн өйдөбүл тула кэпсэтии барар.
Ордук Тимири кытта бииргэ үөрэммит уонна биир тэрилтэҕэ үлэлии сылдьар доҕоро, хохол уола Азаренко Михай үөрэр-көтөр, мааһа табыллар. Уолаттарга өй-санаа угар.Биир кэм араадьыйа саҥара турарын курдук, кэпсээнэ элбэх. Ол курдук уролог бырааска киирэр уочаракка туран “Бур” диэн бурильшик идэлээх уолу үтэн-анньан көрөр.
-“Бур”! У тебя же,Ленка!Красивая девушка.Вот призовут тебя на службу.Смотри вокруг,город то наш строится, расширяется. Сколько народу каждый год прибывает.Думаешь. что твое “святое место” пустым будет. Ошибаешься! Обязательно,кто-то за Ленкой ухлестывать будет. Через два года демолизоваться будешь,а она замужем. Так что тебе со всеми способами надо получить белый билет.Хочешь ,я тебя научу как откосить – дии-дии уолун сирэйин-хараҕын көрөр. Уола тыын сирин таарыйтаран аат эрэ харата кэҕис гынна . Михайга ол эрэ наада:- Ну,тогда слушай байку ,вдруг поможет:
-В далёких 70 годах, когда мой брат призывался. Вот такая же медкомиссия, они заходят сразу по трое к урологу. Уролог говорит снимать трусы, наклониться и раздвинуть булки. Заполняет карточки, встает и поочередно осматривает.
Из последнего "очка" на него смотрит глаз голубого цвета, и призывник говорит:
- Доктор, а я вас вижу!
Призывник взял советскую детскую куклу, выковырял глаз, вставил туда и решил так прикольнуться. Вроде все получилось и получил белый билет в итоге.
Онтон аттынааҕы түннүккэ тиийэн баран:
- “Бур” Время уже рабочее.Смотри универмаг открылся. Иди купи себе детскую куклу.
Ону истэ сылдьар уочаракка турар уолаттар бары үөрэллэр көтөллөр. Көх нам буолаллар.

Аны убаҕас аналиһын туттарар сиргэ кэлэн баран, Краснодарскай кыраайтан кэлбит казак төрүттээх уол үрдүгэр түһэр:
- Вот , Петро! Вы поменяли свой теплый край, на нашу холодную, ради хорошей зарплаты. А во время службы по призыву ,за эти потерянные впустую два года службы, здесь заработал бы кучу денег. Поехал бы домой. Купил бы себе добротный дом с участком. Жил бы припеваючи.А вместо этого в армию призывают !
Вот я сейчас подскажу что тебе надо делать:
-Вот это было тоже тогда когда мой брат призывался , был там один чудак. Сыграл под “дурачка”..
Выдали всем посуду для сдачи анализов ,вот так как нам сейчас. Он берет выгазированное ситро "Дюшес", наливает "с горкой" и так аккуратно несет обратно.
Заходит значит, на негнущихся ногах, из стакана течет немного, врач ему:
- Ну вы зачем так много то?
- Разве много?
Берет и отпивает половину.
- Столько хватит?
Тоже говорят, белый билет получил.
Ол аайы тулалыы сылдьар уолаттара бүтүннүү кулгаах буолан истэллэр.Онтон Михай уолаттар ортолоругар болҕомтоҕо сылдьар буолан , аһары баран:
- Вот Петро! Смотри “Бур” уже в магазине !Он то откосить ! Так что, не оставай.Иди в магазин купи себе “Дюшес”! – диэн уолга туһаайан эппитигэр, тула өттүгэр дорҕоонноох күлсүү өрө оргуйа түһэр.
Ол быыһыгар Будрайтис диэн литовец уолун :
-Вы,же все были “лесными братьями “во время Великой отечественной войны. Все равно во время войны предадите нашу Родину.Нечего, Вас на армию отправлять-диэн өһүргэтэн, уола төрүт даҕаны куоратка баран хаалла.
Ити курдук көр-нар аҥардаах быраастар хамыыссыйаларын ааһан Тимир доруобуйата сулууспалыырга сөптөөҕүнэн ааҕыллыбыта.
Тимир аармыйаҕа ыҥырыллар буолбутуттан улаханнык долгуйбат. Бу үөрэнэ-үлэлии сылдьан сулууспалаан саллаат буолан кэлбит уолаттары кытта эн-мин дэһэн кэпсэтэн аҕай кэллэ.Бары хайҕыыллар.Бириэмэ эрэ сүтэр дииллэр.
Кини бэйэтин толкуйугар бу иннинэ биир түгэҥҥэ сокуон ирдиириттэн туора хаама сылдьыбыта, онтуката тугунан эргиллэн кини дьылҕатын букатын атын суолунан илдьэ сыспытын этинэн-хаанынан билэр,ол иһин сокуон ирдиириттэн туоруур санаата суох.
Ответов 77 Написать ответ
  • Туртас_
    2 октября  

    Салгыыта?

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 октября  

    Ити кэнниттэн уһаппакка Ийэ дойду көмүскэлигэр аармыйаҕа ыҥырбыттара. Бииргэ үөрэммит уонна үлэлиир доҕотторун кытта уонча уол эрдэ билсэр буоланнар, бары бииргэ олохтоох байыаннай хамыссарыйаатка тиийбиттэрэ. Атаарааччылары кытта ыҥырыллыбыт уолаттары кыта холбоһон, балачча элбэх киһи буолан военкомат дьиэтин аттыгар чөмөхтөһөн турбуттара. Кими эрэ дьоно аймахтара,төрөппүттэрэ,кими эрэ истиҥҥик саныыр тапталлаах кэргэнэ ,саҥардыы билсэ сылдьар кыыһа,кими эрэ доҕотторо-атастара атаара кэлбиттэр.
    Көр-күлүү, үөрүү –көтүү, ырыа-тойук,частушка, үҥкүү-битии манна оргуйа түстэ. Ол быыһыгар күлүк соҕус сирдэргэ истиҥ-нарын тыллардаах, харах уулаах бэйэ-бэйэлэригэр чугас дьоннор “эн-мин” дэстилэр. Күн аҥара быһа хомуллан сулууспаҕа барааччылар сүүсчэкэ уол буолбуттара.
    Онтон биир түгэҥҥэ дьиэ иһиттэн бу мунньар пуун начальнига дуоһунастаах байыаннай таҥастаах киһи ойон тахсыбыта уонна “ по жиру, по весу”диэн хамаанда биэрэн кэккэлэтэн баран , барыларын олбуор иһигэр киллэрэн атаарааччылартан туспа тутан муста. Дьон-сэргэ оҕолорун ,атастарын уонна кэргэннэрин олох сэриигэ баран эрэр курдук күргүөмүнэн атаардылар.
    Ол кэнниттэн отуччалыы киһилээх бөлөхтөргө араартаата уонна хас биирдии бөлөҕүн илдьэ барар кэлии байыаннайдарга туттартаата.Ол байыаннай дьон уолаттары олбуортан автобустарга олордон көтөр аал пордугар киирдилэр.Ыраахтан көрдөххө улахан баҕайы иһэ сиргэ сыҥа сылдьар “Ан-12”аалга улаҕа киһи улар саҕа буолан аччаан көстөр киэҥ уораҕайыгар киллэрэн барыларын тимир ыскамыайкаларга толору олортулар.
         Ити курдук Тимири Миирнэй куорат сүүччэкэ эдэр ыччатын кытта бииргэ көтөр аалга олордон, урут манна Миирнэйгэ көтөн кэлбит аартыгынан Иркутскайга чөмөхтөнөр пуунна ыыппыттара.Дьэ манна баар эбит , дьиҥҥээх пуун диэн , ол курдук чугас сытар куораттартан,уобаластартан,кыраайтан, республикалартан эдэр уолаттары барыларын манна аҕалан мунньаллар эбит.
    Үчүгэйэ диэн саха сириттэн ыҥырыллыбыттары барыларын биир сиргэ мустулар.Тимир манна биир дойдулаахтарын көрсөн сахалыы тылынан санаа атастаһан үөрдэ көттө. Саха сирин бары улуустарыттан барыларыттан бааллар эбит.
    Бу куоратка Молдавияттан дойдутугар милииссийэ үлэһитэ арыаллаах атаарыллан иһэн көтөр аал пордугар ааҥ маҥҥай сахалыы тылынан саҥарар биир дойдулаахтарын “кэпсэтэр бырааба суох” буолан аттыларыгар туран сүрдээхтик долгуйан туран минньигэстик истибитин саҥаттылар.
    Олохторо байыаннайдыҥы курдук,сарсыарда алта чааска уһугуннараллар. Ол кэннэ кылгас кэмҥэ,бэйэҕин көрүнэргэр бириэмэ биэрэллэр. Кырдьык-хордьук, уулуссаҕа барыларын чөмөхтөрүнэн устуруойдатан таһааран эткин-хааннын уһугуннараллар. Ким баарын-суоҕун бэрэбиэркэлииллэр.Онтон атын кэмҥэ бэйэҥ талбыккынан сылдьаҕын. Аһыыр кэмҥэр эрэ мустаҕын.
    Ол сылдьан Чита уобалаһыттан биир нуучча уола кинини сүрдээҕин болҕойон тонулуччу көрөрүн дьиктиргии көрбүтэ.Кимиэхэ эрэ майгынната көрбүтэ гынан баран , хаһан? ханна? көрбүтүн сатаан быһаарбатаҕа. Ол уола атын бөлөххө баарынан эн-мин дэспэтэхтэрэ,аһыыр кэмҥэ остолобуойга бэйэ –бэйэлэрин ыраахтан үөрэтэрдии көрсөн ылаллара. Тимир иһигэр ытырыктата санаабыта.Бу уол кини оҕо сааһын дьалхааннаах кэмин кытта сибээстээҕин сүрэҕинэн сэрэйэрэ.
    Бу пууҥҥа Тимири хас да хоннорбуттара. Араас байыаннай чаастартан “Атыыһыттар”кэлэн бииргэ айаннаан кэлбит уолаттарын биир-биир онно-манна илдьэ барбыттара. Инньэ гынан биир кэмҥэ кэлбит уолаттар ахсааннара лаппа аҕыйаабыта.
    Ол кэмҥэ аны Краснодарскай кыраайтан,Калмыкияттан, Кавказ республикаларыттан ыҥырыллыбыттар тиийэн кэлбиттэрэ. Бу уолаттар пууҥҥа кэлээттэрин кытта бэрээдэк сатарыйа түспүтэ.Букатын атын кус-хаас саҥалаах,тутта-хапта да сылдьалларынан ,бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннарыгар ,итэҕэллэринэн даҕаны букатын атын майгылаах уолаттар тиийэн кэлбиттэрэ.
    Чөмөхтүүр пуун иһинээҕи сокуон боростуой буола түспүтэ.Ким күүстээх-кыахтаах балаһыанньа хаһаайына буолар түгэннэрэ үөскээбитэ. Тимир манна ааҥ маҥҥай улаханнык соһуйбута,ол курдук нуучча уолаттара төһө да ахсаан өттүнэн элбэхтэрин иһин сатаан сомоҕолоспот омук буолалларын көрдөрбүттэрэ. Бары уку-сакы туттан “муостара” тостон ханна эрэ муннуктарынан,хостор түгэхтэрин диэки үтүрүллэн хаалбыттара.
    Ордук ахсаан өттүнэн үгүс буолан грузин уолаттара атын омуктары баһыйа туппуттара.Дьиэттэн-уоттан тэйэн ыраах сиргэ сылдьар , бу мунньар пуун остолобуойун боростуой аһылыгар аччык аҥардаах сылдьар уолаттар, онтукаларыттан да мэлийэр турукка киирбиттэрэ. Ол курдук күннээх кавказ уолаттара остолобуойга кэлбит атын уолаттартан бэриллибит астарын былдьаан ылан бэйэлэригэр эбии аһылык оҥостор буолбуттара.Ким эмит сөбүлээбэккэ тыл барахсан ааҕыстаҕына ,аны түүнүн утуйар сирдэринэн кэрийэн биирдиилээн уолаттары атаҕастаан быһыта сынньар идэлэммиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 октября  

    Ол курдук Тимирдээх биир киэһээ утуйаары сырыттахтарына ,кинилэр олорор хосторугар биир нуучча уола сүүрэн кирээт Тимиргэ супту хааман кэлбитэ. Олус ыксаабыт,өрүкүнүйбүт көрүҥҥээҕэ уонна олох уруккаттан билэр киһи быһыытынан кини аатын чопчу ааттабыта:
    -Тимир! Вы ,меня не узнали? Я как вас увидел ,сразу узнал. Помнишь дом приюта в г. Якутске. Крепко тогда Вы нас помял. Это я “Беззубый” –дии-дии айаҕын атан көмүс тиистэрин көрдөрбүтэ. Я знаю ,что вы крутой. Защити меня ,а то эти кавказцы меня замордовали. Хотят, что я им свои золотые зубы отдал,чтоб потом они на этом себе вино и еду купили. Помахался я с ними. Помяли мои бока . Свои не поддержали. Еле-еле удрал.Они теперь ищут меня. Скоро сюда подойдут.
    -Я, то Вас не узнал. Не юли.Успокойся,что-нибудь придумаем. На дрожжах сидишь.что-ли? Вырос, стал “бугаем”, а был такой “коротышкой”, да же ниже меня ростом. Встретил Вас вроде лицо знакомое . Но, не узнал.Было чувство ,что я с тобой знаком. Мучила память . Но, не смог вспомнить: где и когда? Просто думал, что наши пути где-то мимоходом “скрестились”.     Бу наар кинини болҕомтолоохтук,тонулуччу көрөр Читаттан ыҥырыллыбыт нууччатын уола этэ.
    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата хосторун иһигэр биэс-алта, эҥин араас дьикти соҕуруу үүнэр отоннор утахтарыгар көөнньөрүллүбүт буолан , бөдөҥ-садаҥ уҥуохтаах грузин уолаттара хаһаайын курдук туттан, түөстэрин мөтөтөн,сутуруктарын туппутунан ойон киирбиттэрэ. Онтон саамай бөдөҥҥөрө бас-көс уоллара нуучча уолун көрөөт:
    -А ,Вот где оказывается ,наш “бычок” прячется. А то мы ищем ,его везде и всюду. За ним должок. А он здесь спрятался среди “оленей” –дии-дии били уол нуучча уолун диэки хааман истэҕинэ,кини иннигэр уолу бүөлүү Тимир турунан кэбиспитэ уонна олох таас сирэй буолан туран, бэрт холкутук :
    -Если, некогда твоя “мама” вступила в близкие отношения с ишаком, отчего, собственно Вы и произошли, и воспитывались в кишлаке среди баранов, и приобрели заодно и их мозги и привычки. То из этого не следует, чтоб Вы ворвались сюда толпой как стадо баранов и устанавливали здесь свои бараньи законы.
        Ону көрөннөр эрдэ сүбэлэспиттэрин курдук манна хоско баар саха уолаттара бары биир киһи курдук кэлэн ,кини аттыгар турунан кэбиспиттэрэ. Бу икки бөлөххө ,күүс киһитин ахсаанын өттүнэн тэҥ-тэҥҥэ буола түспүтэ.
    Баччааҥҥа дылы бу курдук тэрээһиннээх утарсыыны көрсүбэккэ сылдьыбыт атыыр оҕус сүнньүлээх сүүсчэкэ киилэ ыйааһыннаах били библияҕа суруллар Голиафы кытта киирсэн кыайбыт Давидтарыгар сөп түбэһэр эттээх –хааннаах грузин уола, бу киниэхэ холоотоххо кини аҥарын курдук уол бэрт чобуотук туттан туран , киниэхэ туһаайан кини норуотун олох аллараа түһэрэр тылларыттан хаана хойдон:
    - Ну, гад! Сейчас по роже получишь, - диэн оргуйан турбута.
    Ол гынан баран бу дьиэҕэ хоно сытар атын уолаттар,дьэ өйдөнөн сутуруктарын бобо туттан кэлбит уолаттары кэннилэриттэн төгүрүйэ турбуттарын көрөн,казармаҕа киирбит уолаттар бааһырбыт баабыр кыыл курдук ырдьыгыныы,сүүскэ сыыһа-халты охсуллубут атыыр оҕус курдук орулуу сылдьар уолларын буойа-хаайа тутаннар төттөрү тахсан барбыттара. Ол тахсан иһэн тыллара-өстөрө кытаанах этэ.Тимиргэ улаханнык сааммыттара. Бу күн сириттэн суох оҥоруох буолбуттара. Ол гынан баран бу казармаҕа бүтүн сойуус араас муннуктарыттан ыҥырыллыбыт эҥин араас омук уолаттара сахалары убаастыы,өрө тута көрбүттэрэ.
    Ол кэнниттэн Тимир “Беззувайы” бэйэтигэр ыҥыран бэйэтин аттыгар сытыарбыта:
    -“Беззувый” не трясись, не бойся . Больше они сюда вряд ли придут. Иди к нам .Здесь свободных нар мго. По спи с нами ,со своими земляками. А о завтрашнем дне, подумаем завтра. Лучше расскажи как в Читу попал.
    - Тимир! Спасибо тебе. Если будет какая то возможность отблагодарю. Меня из дома приюта направили на детский дом в г.Ленск,там окончил школу, а потом попал по направлению в Читинский политехникум. Я то родом откуда. А там, у меня сестра отца. У нее семья большая. Но, как родственники поддерживали . После окончания учебы получил специальность бульдозериста. В Читинской области тоже добывают золото, устроился на работу в горнодобывающем предприятии. Оттуда и призвали. Хочу попасть по специальности - в танкисты.Если получится. Хорошо было бы. Думаю, если сравнить танка и трактора, то у них большой разницы нет,обе на гусеницах ездят.
    Ити түүн уолаттар биир майгынныыр дьылҕалаах уонна уруккаттан билсэр быһыытынан бэрт уһуннук бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэттилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 октября  

    Сарсыарда Тимир тураат бэҕэһээҥҥи “эн-мин” дэһии итинэн бүппэтэҕин уонна хаһан ? ханна? буолуохтааҕын бэйэтин толкуйугар билэр ,сэрэйэр этэ. Ол иһин Саха сириттэн ыҥырыллыбыт уолаттар бары бүгүн бары тутуспутунан бииргэ сылдьарга сүбэлэспиттэрэ.Кинилэргэ “Беззубый” кэлэн кыттыспыта.
    -Ребята! Они сегодня наедут на нас.Это грузины, ребята горячей крови! Я тоже обиделся бы после этих слов. Но,они начали наезжать и оскорблять нас первыми,мы не “олени”. Но,в этой игре слов если есть какая –то доля правды. То,мы все таки “олени” ,а не бараны. Поэтому поступим поумнее ,применим хитрости уличной драки.
    Думаю,что они полезут драться во время обеда. Я очень опасаюсь, что будет групповая драка.Стенка на стенку. Они ,ребята физически сильные, чем мы .Могут искалечить многих. А чтоб этого не было, нам подготовится надо заранее. Главное в этом деле, не допустить их “к своему телу”,т.е. к ближнему бою. Поэтому после утренней проверки ,все берем с улицы по четыре-пять штук камешек речной гальки и все это несем к зданию столовой и оставляем все это, слева от парадной двери вдоль стены столовой. А после обеда если что ,все выходим группой из столовой и будем стоять возле стены в шеренгу и по моему сигналу кидаем их камнями . Наносим урон противнику на расстоянии. Ну,если кто-то из них подойдет к нам на ближний бой, берем в руки камешки и пользуемся ими в виде кастета при драке. И чтоб нас сзади не били,не отходим от стены. Главное не нарушать строй. Но групповая приведет к “крови”. Будет много искалеченных.Поэтому,я постараюсь не допустит этого , вызову их него главаря на драку .Один на один. Думаю что он согласится. А там посмотрим как “масть” ляжет!
    Тимир уолаттарыгар тугу толкуйдаабытын ити курдук кэпсээн быһааран биэрбитэ.
    Онуоха бэйэтэ Тааттаттан төрүттээх Чурапчы спорт оскуолатыгар үөрэнэн,улуу тренергэ Коркиҥҥа дьарыктанан тустууга маастар буолбут уол Тимиргэ кэлэн :
    -Биир -бииргэ охсуһуу буолар түгэнигэр,мин киирэбин ! –диэн бэйэтин санаатын эппитигэр Тимир:
    - Если даже вы бывший чемпион района, города, республики, страны, наконец, в карате, дзюдо, самбо и так далее - это еще не гарантия вашей победы в драке на улице. Схватка с хулиганами и показательные выступления перед судьями – это небо и земля. Рукопашные бои на улице не имеют правил и законов. Здесь есть только одно правило: должен быть победитель и должен быть побежденный.. Времени раздумывать о том, как победить в драке, не будет, будет только выбор – победить или проиграть.
    Многие думают, что в драке важны тактика, сила, навыки. На самом деле это не совсем так. Все это является, конечно, необходимым условием, но далеко не главным. А таковым всегда были и будут психологическая готовность и сила духа. А это все заложено мне с детства. У меня детство такое было.Все время “за свою правду” приходилось драться с кем нибудь.Поэтому драться буду я.
    Онно эбии“Беззубый” кэлэн:
    - Успокойся.земляк! Он такую школу жизни прошел,которая даже Вам не снилось.Он так просто побить себя не даст. Не смотри что он по росту и габариту уступает.Он его одолеет. Я сам лично видел,как он дрался с крутыми ребятами и выходил всегда победителем. У того то одна грубая -бычья сила.А Тимир это боевая машина! -диэн ол уолу төттөрү түһэрэн кэбиспитэ.
    Уолаттар сарсыардааҥҥы бэрэбиэркэ кэнниттэн , биир санааҕа киирэн охсуһарга туох дьаһал буолбутунан бэлэмнэнэн киирэн барбыттара. Ол курдук хомуйбут таастарын остолобуой истиэнэтин устатын тухары аҕалан тоҕон бэлэмнээн баран, ким ханан туруохтааҕын быһаарсан кэбиспиттэрэ.
    Күнүс аһыы кэлбиттэрэ,кавказтарын уолаттара остолобуойга суохтар. Ол иһин холку соҕустук олорон аһылыктарын аһаабыттара.Ол олордохторуна биир нуучча уола ааһан иһэн:
    -    Вас , ребята! На улице ждут. Будьте осторожны.-диэн сэрэтэн ааспыта.
    Арай Тимир уолаттарын көрбүтэ . Уолаттарын сирэйдэрэ чыҥыһырбыт!Харахтара уоттаммыт!Кини хамсаныытын кэтэһэ олороллор эбит. Тимир кинини биир дойдулаахтара тумус киһи оҥостон эрэнэ,кэтэһэ олороллоруттан, киниэхэ эбии күүс киирэн санаата бөҕөргүү түспүтэ.Кини билигин өйө-санаата толкуйа бэйэтин эчэппэккэ туран , хайдах охсуһууну бэйэтин туһатыгар түмүктүөхтээҕин толкуйдуу олороро.
    Дьылҕа хаан ыйыытынан,кини төһө да эдэр киһи буолбутун иһин ,бу аттыгар баар уолаттартан букатын атын –такыйыылаах ,өйдөбүллээх олох оскуолатын барбыта чуолкай. Кини курдук,кини сааһыгар Бүтүн Сойууһу Абхазиянан,Крымынан уонна Молдавиянан сиэбигэр биир харчыта суох “күлүк” өрүттэр сокуоннарынан салайтаран биир түгэҥҥэ кэрийэн кэлбит,алаас олохтоох,сылгы-ынах сүөһүлээх, кус-собо мииннээх,ньургуһун курдук тоҥ буору дьөлө үүнэн тахсар сибэккилээх, Лена диэн кэрэ кыыс аатынан ааттаах Улуу өрүстээх саха омугар урдьуус суох.
    Ол барыта кини оҕо сааһыгар Дьокуускайга кэлии дьон күргүөмүнэн кэлэн куорат күүскэ тутуллан сайдар кэмигэр, куорат тутулугун иһинээҕи олоҕо хайдах хамсыырыгар сөп түбэһиннэрэн кыра оҕолор бөлөхтөрө бэйэ-бэйэлэригэр утарыта туран “эн-мин” дэһиилэригэр,кини биир актыыбынай кыттааччы буолбутугар сытар. Ол онно кини “уулусса сокуонунан” салайтарбыт оҕо сааһыгар төһөлөөх элбэх айа,туһах иитиллэн турбутун сыыһа-халты,мүччү үктээн туораабытын “таҥара”эрэ билэрэ буолуо .
    Ол устатын тухары аҕата иҥэрбит “Эр киһи,бэйэтин уонна дьиэ-кэргэнин көмүскэлэ” буолуохтаах диэн өйдөбүлүн тута сылдьыбыта.Ол иһин бэйэтин эт-хаан өттүнэн күүскэ сайыннарбыта.Арҕаа эҥэрдэр боксаларыттан саҕалаан , илиҥ эҥэрдэр охсуһууга түөрт лабаанан киирсэр хамсаныыларын барытын үөрэппитэ,баһылаабыта. Ол түмүгэр балачча үрдүк таһымнаах, этин –хаанын тоҕус туочукатынан киирсэр “уулусса” байыаһа буолан тахсыбыта. Ол курдук икки илиитинэн,атаҕынан,тоҥолохторунан,тобуктарынан уонна төбөтүнэн биир тэҥҥэ туттан утарылаһааччытын утары охсуһуон , кыһалҕа тирээтэҕинэ тииһинэн кытта кыдырыйсыан сөбө. Оннук өйгө-санааҕа тиийбит “кыргыс”үөрэҕин барбыт уол буолан, бэҕэһээ тустуук уол этиитигэр сүбэлэспэтэҕэ.
    Онуоха эбии кини сирэй сирэйгэ охсуһууга үгүстүк киирсибит билиитэ уонна “уулуссаҕа” охсуһуу ис хоһоонун,ымпыгын-чымпыгын үчүгэйдик билэригэр сытара . Бу охсуһууга “быраабыла” диэн суох.Өйдөбүл боростуой. Өрөгөй эбэтэр умсуу!
    Уулуссаҕа охсуһуу ити киинэҕэ көрөр араас спортка баар охсуһуулартан букатын атын эйгэлээх, бириэмэтинэн кыл түгэнэ,түмүгэ киһи туругар улахан эчэйиилээхтик барар. Манна охсуһууну тохтотор, быраабыланы тутуһуннарар туораттан көрө сылдьар судьуйа суох. Эн өйгөр-санааҕар атын киһини убаастааһын,бэйэни үтүө киһи быһыытынан көрдөрүү ,утаралаһааччын доруобуйатын харыстааһын диэн өйдөбүл олох суох буолуохтаах. Ити тас өттүнэн маннык охсуһууларга үксүгэр көннөрү, охсуһуу көрүҥҥэригэр туох да тус аналлаах бэлэмнэниини барбатах дьон кыттааччылар. Онон маннык утарыта киирсиилэр туох да быраабылата,эн сатабылгар туох да ирдэбилэ суох барар.
    Тимир өйдөбүлүгэр маннык “эн-мин” диэн утары турууга,ким сатабыллаах буолбакка , маннык күчүмэҕэй түгэҥҥэ ким бэйэтин төбөтүн сүтэрбэт, хас хамсаныытын чуолкайдык толкуйдуур , бэйэтин ис туругун кытаанахтык хонтуруоллуур ол киһи кыайар диэн толкуйдаах .

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 октября  

    Ол иһин Тимир төһө да бэйэтиттэн модьу,сүҥкэн уонна күүстээх уолу утары киирсээри да сырыттар санаата күүстээх уонна туруга бөҕөх.Толкуй боростуой.Хаайыылаахтар ньымаларын туттуохтаах. Хайдах эрэ утарсааччытын албыннаан:
    -Куттаммыта буолан дуу? Эбэтэр атын ханнык эрэ хамсаныынан киһитин хараҕын баайан баран, мин эйиигин хайдах гынан кэһэтэрбин билэҕин дуо!-диэн кыайыытын билинэн өрөгөйдүү сылдьар уолу урут охсуохтаах.
    Манна сыыһа-халты туттуу сатаммат. Ол иһин бу түгэни хаһан? Ханнык кэмҥэ? Буолуохтааҕын чопчу тобулуохтаах. Биир охсуунан охсуһуу түмүгүн быһаарыахтаах. Ити курдук Тимир бэйэтигэр санаатын чөмөхтөөн баран уолаттарыгар:
    -Дьэ, уолаттар “сахалар” диэн туох омукпутун биллэрэр түгэммит тиийэн кэллэ. Барыта сүбэлэспиппит курдук хамсаныахтаахпыт.Мин ол бу буоллахпына, тумус уолгутунан Чехордун Бүөккэ буолуо. Кини дьаһайарын истиэххит.-диэн баран били тустууга маастар уолу солбуйааччытынан анаабыта.
    Бары чөмөҕүнэн остолобуойтан тахсыбыттара,кавказ уолаттара ахсаан өттүнэн элбээбиттэр.Кинилэри “аһыырга-сииргэ” туруммуттар аҕай. Кинилэри ханна да ыыппат гына суолларын бүөлүү туран кэбиспиттэр.
    Тимирдээх тахсыбыттарын көрөөт баһылык уоллара бэйэтин бөлөҕүттэн инники ойон тахсыбыта уонна хайа быыһыгар дойдутугар сүүрэ сылдьар “барс куоска” кыыл ырдьыгыныырын курдук саҥа-иҥэ таһаара-таһаара, икки илиитинэн күүскэ туора-маары дайбыы-дайбыы,харахтарын хааннааҕынан көрө-көрө, айаҕыттан сил бырдаҥалыы-бырдаҥалыы үөхсүбүтүнэн барбыта.
    –Вчера ,Вы “узкоглазые” нам “сынам гор” показали свое неуважение . Так негостеприимно нас встретили, оскорбили наш народ. А за свои слова надо ответить .Так что, мы сейчас всех вас проучим.Проведем воспитательный час. Здесь не ваша “тундра”. А с тобой я лично разберусь! Знаешь,кто я” Я сын великого рода “мамлюков” моего гордого народа.Мои предки были известными “абреками”по всему кавказу. А я их достойный потомок . Знаешь ? Сколько ребят, я поимел,так что очередь к онкологу очень длинная, и ты встанешь в конец.- дии –дии Тимири тарбаҕынан ыйбыта. Суоһурҕанан салгыны быһыта охсуталаан күүһүн-кыаҕын көрдөрбүтэ.Кэннигэр турар уолаттара кигэн биэрдэхтэрин аайы уоллара өссө тэбиэһирэн тыла-өһө быдьарданан,хамсанара-ипсэнэрэ элбээн испитэ.
    Тимир маннык ыгыыны элбэхтик көрсүбүт буолан ,маннык хамсаныылар туохха туһаайылларын билэр этэ.Бу сутуругунан киирсиэх иннинэ ,утарылаһааччыгын тылынан-өһүнэн самнары саҥаран, аллара түһэрэн,кини өйүн-санаатын тоһутуу, куттааһын көрүҥэ буолара. Ити түгэҥҥэ ,эн сыалгын ситистин да, бу охсуһууга кыайыылаах тахсарын чуолкай буола түһэрэ.Ол кэнниттэн тостон,самнан турар киһини бэйэ астыныытыгар,дьон көрүгэр охсон,тэбэн биэриэххэ сөбө.
    Ол иһин Тимир уолун тылларыгар охсуһуу иннинээҕи аан тыл курдук сыаналаан , улахан болҕомто биэрбэккэ кулҕааҕын тас өттүнэн аһара турбута. Ол оннугар уолун хас хамсаныытын олус болҕомтолоохтук көрө турара уонна боростуой дьонтон букатыннык атыннык көрөн ,сыана быһан турара.
    Кини көрүүтүгэр бу кавказ уолаттарын ортотугар кинилэр курдук хаптаҕай сирэйдээхтэр баалларын көрөн,төбөтүн иһигэр арааһа бу “калмыктар” буоллахтара диэн толкуйдаабыта.Онон Тимир бу кинилэр иннилэригэр турар уолаттар бары “грузин” буолбатахтар,бөлөхтөрүн иһигэр тус-туһунан омуктар бары бааллар эбит. Арааһа бары бары кавказ эҥэртэн бииргэ аармыйаҕа ыҥырыллыбыт уолаттар чөмөхтөһөн кэлбиттэр диэн толкуйдаабыта.Оччотугар бары биир санаалаах буолбатахтар эбит диэн түмүк оҥостубута

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 октября  

    Маннык түгэҥҥэ, кини сылдьыбыт эйгэтигэр ким кыахтаах,үгүс саҥата суох утарсааччытыгар кэлэн быһыта сынньан кэбиһиэхтээх.Онтон бу уол быдьар тылларынан бэйэтин күүркэтинэ сатыыра,кини бэйэтин кыаҕар эрэммэтэ,ойууланан сылдьара көстөрө . Онтон ити салгыны илиилэринэн быһыта охсон суоһурҕанарын көрдөххө,ханнык да охсуһуу көрүҥэр, кини курдук далайа-далайа ,маҕайа-маҕайа ким да охсубат. Онон сылыктаатахха ханнык да охсуһуу көрүҥүнэн дьарыктамматаҕа көстө сылдьара.
    Онон кырдьык,ити “Беззубый” эппитин курдук куттал бу уол бөдөҥүгэр-садаҥыгар,оҕус курдук күүһүгэр-уоҕуҕар сытара. Ол гынан баран күүс диэн күүс! Сатабыллаах киһи охсуһуу кэмигэр ол күүһү хаһаайынын утары табатык туһаннаҕына , хайдах баҕарар уолу охторуохха,дөйүтүөххэ сөп.
    Онтон атын өттүнэн көрдөххө,ханнык да киһи төһө да күүстээҕин,кыахтааҕын иһин син – биир киһи буоллаҕа.Син атын дьон курдук эттэн,хаантан оҥоһулуннаҕа.Кини эмиэ эчэйэриттэн,бу охсуһуу кэнниттэн сокуон иннигэр эппиэттиириттэн,син биир кини курдук долгуйар.Адреналина элбиир.Онон Тимир алҕаска таптарбатахха ,бу уолу кытта биир –бииргэ ,киһи хайдах баҕарар киирсиэҥ сөптөөх уола эбит диэн толкуйдаабыта.
    -Генацвале! Чего пургу гонишь? Это мы! Вам неуважение показали! А кто вчера вломился в нашу казарму? Тогда , когда мы почти “спали” . И кто первым нас “оленями”обозвал,”наехал” на нашего друга. Это мы должны обижаться на Вас ,а не Вы?
    - И Вы! Своим не ту дали информацию. Если какое-то обидное слово выскочило,это было в ответ.И я адресовал эти слова только на Вас ,а не на весь кавказский народ. А я здесь вижу ,что вы собрали весь свой призыв. Свою правду при помощи драки хочешь найти! А тебе это надо?А что без драки разобраться нельзя? Мозгов не хватает. Сто придурков-молокососов будут драться с сто придурками молокососами, из-за твоей обиды? Мы не на “гражданке” находимся. Если кого –то искалечим отвечать придется перед военной прокуратурой или думаешь в этой драке “стенка на стенку” никто искалеченным не будет.
    -Если хочешь “крови” , давай поступим по другому. Будем выставлять по одному бойцу из каждой команды. И пусть они дерутся между собой,как на Куликовом битве. Оговорим правила? По –типу “до первой крови”? Правда будет на той стороне,чей боец будет победителем.
    Онуоха уолу тулалаан турар “кавказ” бөлөх уолаттар ортолоругар “эн-мин” дэһии таҕыста быһыылаах бэйэлэрин икки ардыгар тугу эрэ быһаарыстылар , ол кэнниттэн хас да уол кэлэн ,уолларын тула туран сүбэлэстилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 октября  

    - Биһиги эйиигин билэбит! Эн бэйэҥ бэҕэһээ иирсиини саҕалаабыт буолуохтааххын.Тылынан оонньоон итиччэ бэйэтэ киирэн биэрбитин кэннэ ,ити эйиигиттэн аҥарын эрэ курдук көрүҥҥээх уолтан куттана сылдьыан дуо? Бэйэтин охсуһууга ыҥыр.-диэн кигэн биэрдилэр. Онуоха уоллара уолаттарыгар ойууланан уонна бэйэтин күөттэнэн өрө оргуйан турда:
    - Я тебе не “девка вокзальная”. Ты меня со своей женой перепутал. Я не стерплю твои оскорбления, вы вчера на мой адрес очень плохие слова, произнес! У нас на “кавказе” за такие слова “кровью” хархают. Если считаешь , что вчера было личное оскорбление ,тогда твое предложение будет принято только тогда , когда я буду драться только с тобой. Так что запасайся бинтами.
    Ити тыллары Тимир истээт, “эн-мин” дэһии кини толкуйдаабытынан баран эрэриттэн астынан туран,уолун өссө кыынньаан биэрэргэ санаммыта:
    - Базарить ты научился, людей унижать. А я хотел, чтобы мы разошлись “культурно”.
    У меня тоже есть кулаки. Так что, я тебе просто не сдамся. Поэтому фортуна на чьей стороне будет, еще неизвестно? А сам сейчас ведешь себя как крикливый “ишак”, под “хвост” которой попал шмель. “Пыли много”.
    - А чтобы не чувствовать боли-выпей утреннюю мочу молодого, глупого осла. Шучу...Пусть грубо,но шучу...-диэн уолун эбии кыынньаан биэрбитэ.
    Онуоха эбии уолаттары киксэртээн икки өттүттэн:
    - Бей его!Порви его!Дави его!Ол быыһыгар сахалыы : Кэһэт! Оройун тобул!Быардаа!- диэн ыһыы-хаһыы иһиллэр.
    Уолаттар бөлөхтөрүттэн арахсан инники күөҥҥэ тахсан охсуһарга бэлэмнэнэн утарыта турунан кэбистилэр.Бэйэ-бэйэлэригэр суоһурҕанан киирэн бардылар.
        Грузин уола охсуһууга бэлэмнэнэн салгынын бэрт түргэнник ылан тыынар.Ол аайы модун түөһэ үллэнниир,көхсө эһэ ырдьыгыныырын курдук бэрт бүтэҥитик кырдыргыыр .Өр тулуйбата, сылаас хаана оонньоото, атыыр оҕус курдук хараҕын хааннааҕынан көрөөт, орулаабытынан икки илиитинэн туора-маары дайбаабытынан Тимиргэ утары сүүрдэ.
    Онуоха Тимир туора хаҥас диэки халбарыйаат,эмискэччи атахтарын ыыра тэбээт “шпагат” түстэ уонна кинини сыыһа-халты дайбаан аттынан ааһан иһэр уолу уҥа илиитин сутуругунан маҕайа түһэн баран самахха саайда.Ол кэнниттэн эмискэччи икки атаҕар тура түһээт, ыарыытыттан бөкчөйбүт, самаҕын туттан турар уолу кэнниттэн эмэһэҕэ тэбэн умса хорутан түһэрдэ.Уола кыаҕын ыллаттаран ыарыытыттан охтубут сиригэр орулуу-орулуу сытар.
    Тимир бу түгэҥҥэ аһары барыа суохтааҕын олох чуолкайдык өйдөөн турара.Мантан аһары бардаҕына бу түгэн бөлөх бөлөххө киирсиитигэр тиэрдиэхтээҕэ.Ол иһин:
    - Не стоит так кричать, сердечко не выдержит. Отшить бы тебя , да опускаться не хочется- диэт ,бу түгэни ситэ өйдөөбөккө дөйөн турар,соһуйаннар сыҥаахтара аллараа түһэн хаалбыт ,охсуһуу түмүгэ маннык түргэнник түмүктэниэ диэн кэтэспэккэ турар уолаттарга:
    -Заберите своего,пока я его не искалечил-диэн саҥа таһаараатын кытта:

    0
  • 123
    7 октября  

    Эрдэьит бэрдэ эбиккин.
    Бэрт кэпсээн.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября  

    Махтал.Эрдэ турар буоламмын суруксуттаабыта буолабын. Дьоммун уһугуннарымаары.
    -Что тут происходит?!-диэн баргыытыыр саҥа иһиллибитигэр,ол диэки көрө түспүттэрэ,бу мунньар пуун начальнига Коковикин майор саллаат уолаттардыын кэлэн турар эбит. Мунньустан турар уолаттар буола турар түгэни “Так,просто”-диэн быһаарбыта буоллулар.
    -Разойдись! По своим казармам! Если не хотите, чтоб я вас всех отправил в дизбат!- диэн күүстээх ыһыы-хаһыы иһилиннэ. Коковикин Тимири ыйаат :
    -Как фамилия? Как имя? Откуда призывался?- диэн доппуруостаат :
    -А, этот. За мной!-диэт миэстэтигэр эргичис гынаат хонтуоратын диэки хаама турда,Тимир кинини батыһан иһэн Коковикин : “В губу”-диэбитин истэн хаалла.Тимир төһө да гаупвахтаҕа баран истэр бэйэтин иһигэр бу күөн көрсүү улахан маассабай охсуһууга тиийбэккэ маннык түмүктэммититтэн астына испитэ. Ол баран иһэн биирдэ өйдөөн көрбүтэ ,гаупвахта дьиэтин ааһан эписиэрдэр олорор уопсай дьиэлэригэр кэлбиттэр.Киһитэ иккис этээскэ тахсан биир квартира аанын күлүүһүнэн аһаат Тимири иһирдьэ киллэрээт:
    -Стой тут-диэтэ.
    Тимир аан хоско туран иһиттэҕинэ ,куукуна хоско майора тугу эрэ таҥкынатар,”топ” гына уурар,онтон хоһуттан тахсан кэллэ, аҥар илиитигэр толору убаҕастаах куруускалаах,аҥарыгар биилкэ төбөтүгэр оҕурсулаах.
    -На, выпей!-диэтэ.
    Тимир куруусканы муннугар чугаһаппыта-тыыннаах испиир сыта “дьар” гына оҕуста.Тимир салыннар даҕаны,хамандыыр тылын быһа гыныа дуо?-барытын биирдэ хантатан кэбистэ.
    Маҥҥай утаа амтанын да билбэтэ.Онтон куолайынан итии чэй истэххэ сылаас биллэрин курдук убаҕас сүүрэн куртаҕар түстэ.
    -Молодец! Так и надо себя в обиду не давать! Как вы его ловко из строя вывели,говорят одним ударом!Если сам не видел, не поверил бы. В этой должности я “сижу” давно. Бывало разное. И раньше такие драки бывали. Но,такого “бугая”,вот такой как вы парнишка с вашими габаритами уложил в три погибели одним ударом и вышел победителем в драке я еще не видел.Этот “мордушник” мне порядком надоел.Побил здесь несколько ребят.Ребята боятся, никто заявление не написал. И здесь такое место,”сегодня ты здесь,завтра там.”Дураку жизнь ломать и самому по прокуратурам” таскаться не хочется.Правильно, его уму-разуму научил. Сейчас перед тем наезжать кому-то, будет думать!-диэн Тимир бэйэтиттэн икки бүк улахан уолу охторо сытарын көрөн хайҕаабытын биллэрдэ.
    -А сейчас иди в свою казарму!Сегодня решу ,в какую часть тебя отправить.
    Губаҕа барда диэбит уоллара бэрт нэһиилэ түҥ-таҥ үктэнэн кэлбитигэр казармаҕа бииргэ сытар сахатын уолаттара улаханнык соһуйдулар.Тимир маныаха дылы өйүн-санаатын күүһүнэн бэйэтин көрүнэн кэлбитэ,уолаттарын үөрбүт-көппүт сирэйдэрин көрөөт ыһыктынан кэбистэ. Ол кэнниттэн ханна барбытын-кэлбитин да өйдөөбөт.Арай биир саллаат уол кинини ырбаахытын саҕатыттан тардыалыырыттан уһуктан кэллэ:
    -Ужин. Приказали тебе доставить двойную порцию.- дии турар эбит.
    ..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября  

    Онтон сарсыҥҥы күнүгэр Коковикин Тимири бэйэтигэр ыҥыттаран ылбыта. Онно кинини мэктиэлиир кумааҕыҕа тиһиллибит суруктарыгар үлэлээбит тэрилтэтиттэн кыһамньылаах ,үтүө майгыннаах үлэһит уонна маҥҥайгы разрядтаах боксер диэн суруллубутун сүрүн болҕомтоҕо ылан,ол пуунтан Улуу дойдубут кыраныыссатын харабыллыыр пограничник буолар дьылҕаланан тахсыбыта .
    Ити күн уон икки уол буолан Куланбаев диэн старшай лейтенаны кытта икки пограничник саллааат уол арыалдьыттаах Киргизия сойууһунай республикатын киинигэр Фрунзе куоракка поеһынан айаннаабыттара.
    Поезтара лиһирҕээн-лаһырҕаан ,эргиирдэргэ кыычыгыраан ыла-ыла наҕыллык айанныыр., түннүк нөҥүө тыалар, хонуулар бэрт бытааннык усталлар. Сотору-сотору станцияларга тохтуур.Ол аайы дьон халҕаһа курдук устар. Тахсар да,киирэр да дьон элбэхтэр.Биир станцияттан аармыйаттан демобилизацияланан иһэр саллаат уол кинилэр хамаандаларыгар кыттыста.Ону кытта Тимир билсэн,ирэ-хоро кэпсэттэ.Уола Монголияҕа сулууспалаан баран , дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит. Харчыта суох. Дэлби аччыктаабыт.
    Инники станцияларга уолаттар ол-бу ас ,итирдэр утах ылбыттарын,вагоҥҥа киириигэ арыаллыы сылдьар саллаат уолаттар “шуруйдаан”итирдэр утахтарын көҥүллэммэт диэн тутан ылбыттара. Атыыласпыт астарын байыаннай чааска тиийдэххэ үчүгэй дуоһунаска тиксиннэриэхпит диэн сорох өттүн “бэлэх” быһыытынан бэйэлэригэр хаалларбыттара. Уолаттар дьиэлэриттэн кэтэн кэлбит сэҥэх соҕус таҥастарын мантыкаҕыт сулууспалыыр кэмнитигэр туһата суох диэннэр уолаттартан мүччү туттаран ылбыттарын станцияҕа атыыһыттыы олорор эмээхсиннэртэн ол-бу аска, самогоҥҥа атастаһаллар.Кинилэргэ эрэ кыһамматтар бэйэлэрэ туспа дуйданан үөрэр-көтөр саҥалара эрэ иһиллэр. Инньэ гынан сулууспалыы баран иһэр уолаттар бары да аччык туруктаах сылдьаллар.
    Кинилэр аттыларыгар баар плацкартка түөрт сирэйдэрин –хараҕын олорууларыттан көрдөххө атын-атын омук дьоно бэйэлэрин икки ардыгар хаартыга улахана суох сууммаҕа бытахайдаһаллар.Маҥҥай поездка киириигэ Тимири биир киһилэрэ:- Хаартыга оонньоспоккун дуо?- диэн ыҥыра сылдьыбыта. Онуоха Тимир сэрэхэчийэн харчым суох диэн аккаастанан кэбиспитэ.Онтон бэйэтэ ол дьон оонньуулларын туораттан балачча уһун кэмҥэ көрөн-үөрэтэн баран боростуой көннөрү дьон эбиттэр эбит диэн бэйэтигэр түмүк оҥостубута. Ол иһин Тимир уруккутун санаан уолаттарын чөмөхтөөн ким төһө үптээҕин ыйыталаста.
    – Ребята! Если хотите сегодня сытно поесть , а нам еще сутки ехать. Сдаем мне свои деньги.Обещаю через час возвратить ваши деньги в двойном размере!
    Бииргэ айаннаан иһэр уолаттара бары эҥин араас сиртэн ыҥырыллыбыт буолан сатаан чөмөхтөспөккө,саҥардыы билсэ сатыы сылдьаллар.Ол гынан баран Тимир бэйэтиттэн икки төҕүл улахан уолу биир охсуунан охторбутун сорохтор көрбүт, атыттара истибит буолан кини тылыттан тахсыбаттар.
    Элбэх киһи аата элбэх. Барыларыттан холбоон хаарты оонньуурга сөптөөх үп тахсан кэллэ.Ону көрө олорон хаарты оонньуу олорор дьон үөрүүнү кытта Тимири оонньууга кытыннардылар.Ол кэнниттэн бэрт кылгас кэм иһигэр хаарты оонньооччулар биир-биир Тимиргэ сүүйтэрбит харчыларын биэрэ-биэрэ туран баран хааллылар. Тимир “тыл” биэрбитин курдук уолаттарыгар харчыларын төннөрдө,онтон ордубут харчытынан кэлэр станцияттан ас-үөл ыларга көрдөстө.Уолаттара сөҕүү бөҕөлөр.Ордук Одесса куораттан ыҥырыллыбыт Щварцман диэн еврей уола сөҕөр-махтайар:
    -У нас в Одессе такие “каталы”живут, все картежники мирового уровня ,которые все могут при игре с картами.И крутят очень огромные деньги. А Тимир тоже такого уровня игрок оказывается. Он при одной игре три раза “туза червей” из колоды вытащил.
    -“Абрам”! Если вы увидели ,что я так “мохлюю”, то я не такой уж игрок “высшего пилотажа”. Но,кое-что умеем.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 октября  

    Ити курдук харчыланаат олохторо тупса түстэ. Кэлбит тохтобулга атыыһыттартан ас-үөл ыланнар тото-хана аһаатылар. Саллаат уолларын кэпсээнин истэллэр.
    Уоллара кинилэри аһынар,сороххут эмиэ мин курдук уута суох сиргэ кумах куйаарга баран сулуусбалыыр буолбуккут диэн бэйэтин саллаат олоҕуттан ону-маны быһа тардан кэпсиир.Бу эҥэр Каракум уонна Кызыл кум кумах куйаарыгар турар эрэ чаастарга түбэһимэн диир .Ол курдук кини Монголияҕа Гоби кумах куйаарыгар сулуусбалаан баран дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит.Улаханнык саллан,сүрэҕэр астарбытын кэпсиир.Ол курдук, ол дойду ото-маһа мэлигир,үүнээйитэ суох, хайыр таас , кумах куйаар дойду үһү. Күн уотуттан итийбит таастарга сымыыт да буһарыахха сөп.Сөрүүкүүр сир дьиэ иһэ,атта.Онно-манна айаннаатаххына массыына анныгар киирэн күн уотуттан куотаҕын. Ол айанныыргар холуодьастан холуодьаска дылы сырыттахха табыллар. Онтон сыыһа туттардын да бүтэҕин,өлөр өлүүгэ бараҕын!Оннук сүппүт-өлбүт саллаат элбэх үһү. Олохтоох монголлар яктарын,верблюдтарын убаҕастарын иһэ сылдьаллар Чэйдэрэ үһү. Олох ыксаатаххына бэйэҥ убаҕаскын кытта иһэҕин диэн кэпсээн уолаттары улаханнык салытыннарда.
    Инньэ гынан икки суутка устата айаннаан сулууспалыахтаах олохтоох сирдэригэр Фрунзе куоратка тиийэн кэллилэр.Манна кинилэри “Газ -66” массыына кэтэһэн турар эбит. Онно олордон түүннэри айаннаатылар. Бу эҥэр түүннэрэ ыас хараҥа буолан массыына фаарата тугу тыктарарын эрэ көрөллөр. Сотору кэминэн куорат иһиттэн тахсыбыттарын эрэ өйдөөтүлэр.
    Бу Фрунзе куоракка кэлин кэмнэргэ Афганистан сэриитинэн сибээстээн үтүмэн элбэх байыаннай чаастары Сойуус үрдүттэн бу эҥэр муспуттар. Онон урут турбут байыаннай чаастар дьиэлэрэ-уоттара саҥа кэлбит чаастары ситэ хааччыйбатынан, кинилэри сулуусбалыыр сирдэринэн Фрунзе куораттан чугас , биир көстөөх сиргэ палаточнай городокка түһэрдилэр.Түүн диэн аахсыбакка биир “каптерщик” диэн дуоһунастаах саллаат уолтан байыаннай форма,утуйар таҥас ылан, атын-быһыыга майгыга биирдэ баар буола түстүлэр. Сүгүн –таҕын утуйбакка утуктуу сылдьан,онон-манан ыйанан турар лаампалар уоттарыгар көрдөхтөрүнэ,бэрт элбэх балааккалар бэрээдэктээх баҕайытык тардыллыбыттар.Олор быыстарынан хааман тиийэн биир балааккаҕа барыларын симэн кэбистилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 октября  

    -Это Вас родной дом в ближайщее время ,во время прохождения “Курса молодого бойца”. А я буду у вас “отцом”,т.е. командиром Вашего отделения. - диэт арыаллаан кэлбит ефрейтор уол им-дьимҥэ сүтэн хаалла
    Бары түҥ-таҥ түһэн оннуларын булан саҥардыы нухарыйан эрдэхтэринэ “сирена” тыаһын холбоон “подъем” хамаанданан барыларын ойутан туруордулар.Кинилэри, сорох-сорохтор олус кытаанахтык утуйбуттарын бу түүн арыаллаан кэлбит уоллара-ефрейтордара сарыннарыттан сахсыйталаан уһугуннартыы сылдьар эбит.Тимир оҕо дьиэтигэр улааппыт буолан улаханнык ыарырҕаппакка ойон турда уонна хайдах дьаһал бэриллибитинэн гимнастерката суох ,үөһээ өттө сыгынньах таһырдьа балаакка тас өттүгэр ойон таҕыста.
    Арай онно өйдөөн көрбүтэ бары балааккалар иннилэригэр саллаат уолаттар биир кэккэнэн кэккэлэспиттэр.”За,мной ! Бегом марш” диэн хамаанда биэрээттэрин кытта илиилэрин тоҥолохторунан токурутан баран , сутуруктарын түөстэригэр тутаат ханна эрэ отделенияларын хамандыырдарын батыһан сүүрэ турдулар.
    Кинилэр дьылҕалара эмиэ оннук буолла.Кэккэлэччи тураат хамандыыр уолларын батыһан палаточнай куорат аттыгар баар киэҥ-нэлэмэн хонууга сүүрэн таҕыстылар.Олохтоох саллаат уолаттар сарсыардааҥҥы хамсаныыларын,эттэрин –хааннарын уһугуннаран ырааппыттар. Саҥата суох кинилэри көрө-көрө күлэллэр.
    Кырдьык киһи эрэ күлүөх курдук.Атын уолаттар бары күн уотугар эттэрин быһа сиэтэн хап-харалар.Баттахтара биир тэҥ гына кырыллыбыт.Таҥастара-саптара бэйэлэрин эттэрин быһыытыгар лоп бааччы олоро сылдьаллар.Онтон кинилэр ол уолаттар ортолоругар “үрүҥ тураах” буола сылдьаллар.Бары саҥа кэлбит буоланнар муус маҥаннар. Онтон икки уоллара циркаҕа тахсан көстөр клоуннарга майгынныыллар, кыра размердаах форма суох буолан ,улахан размердары биэрбиттэрэ, галифе ыстааннарын хоннохторун анныгар дылы тардыммыттар. Атын хас да уол портянкаларын сытаан эрийэн кэппэккэлэр, онтукалара кирзовай саппыкыларыттан быга сылдьаллар.Баттахтарын кырыттарыыта да эҥин араас.
    Эт-хаан уһугуннарыытын кэнниттэн,хайдах кэккэлэччи турбуттарынан балааккаларыгар төттөрү сүүрэн кэллилэр.
    -Из-за нехватки места в столовой . Будем завтракать после первого потока . Поэтому завтрак в 8 часов.До этого! Это время -Ваше личное свободное время! Но,мы сейчас научимся как правильно застилать постель.Показываю один, первый и последний раз!За вами закрепляется,для хранения личных вещей тумбочка и табуретка! Во время дня сидеть и спать на кровати нельзя!
    Орон бэрээдэктээхтик хомуллара ,улахан үөрэх эбит. Бары биир халыыбынан,устаап хайдах ирдииринэн утуйар таҥаскыт ороннугутугар хомуллуохтаах диэн буолла уонна Тимир сөҕүөн иннигэр ефрейтор уоллара икки илиитигэр “колотушка” диэн ааттанар тутаахтаах икки хаптаһыны илиитигэр тута сылдьан утуйар таҥаһын уонна сыттыгын икки өттүттэн охсуолаан кырыылаан биэрдэ.
    Ол кэнниттэн табуреткаҕа уочаратынан биир-биир олордо-олордо төбөлөрүн оройунан баттах кырыйар массыына биир суолунан сүүстэриттэн –кэтэхтэригэр дылы сүүрдэн баттахтарын кырыйталаат, онтон атын өттүн бэйэ-бэйэҕит кырыйсын диэн дьаһайда.Ити курдук Тимир аармыйаҕа сулууспалааһынын орону хайдах бэрээдэктээхтик хомуйууга үөрэтииттэн уонна баттах кырыйсыытыттан саҕалаата.

    0
  • Баба5а баатыр
    10 октября  

    Аҕыйах хонугунан букатын атын дьон буола түстүлэр. Маҥҥай утаа бирисээгэ ылыахтарыгар дылы хаһаайыстыбаннай үлэнэн дьарыктаннылар. Кинилэри аҕалан түһэрбит байыаннай палаточнай городоктара саҥардыы оннун була сатыы сылдьар эбит. Инньэ гынан эҥин араас үлэ көрүҥэ элбэх. Кыратык да сыыһа- халты тутуннахтарына нэрээти харса суох биэрэллэр.Нэрээт диэн “хара” үлэ. Буор хаһыыта. Байыаннай техниканы БТР-дары,таанкалары уонна массыыналары өстөөх хараҕыттан кистээн диэн улахан аҥардара тимирэр гына сири хаһан баран онно туруораллар. Уонна маскировочнай сетканан саба тардаллар. Оччотугар күлүк сиргэ, күҥҥэ салллаат уолаттарга аһылыктарыгар аҕыстыы куул хортуосканы хастааһын олох “үрүҥ” үлэ курдук көстөр.
    Тимир бэйэтэ да соһуйда, сүгэнэн таба туһанарга сыстыҕастаахтарынан кини буолан таҕыста.Уолаттар үгүстэрэ куорат сиртэн ыҥырыллыбыт буолан, сатаан мас да хайыппат дьон эбит. Ол курдук биир күн Тимир Москваттан ыҥырыллыбыт Турин диэн нуучча уола куукуна оһоҕор оттук маһы бэлэмнииргэ дүлүн мастары сатаан хайыппакка турарын көрөн,ол мастары аҥар илиитинэн өйөөн баран иккис сүгэлээх илиитинэн бэрт боростуойдук хайыта охсуталаан кэбистэ. Ону ааһан иһэн рота хамандыыра старшай лейтенант Самойлов көрө охсон:
    -Как имя? Фамилия? –диэн ыйыталыһаат :
    -Будешь у меня заниматься строительством столовой !- диэн дьаһайда.
    Ол күнтэн саҕалаан,Тимир атын уолаттарга холоотоххо “ырай” олоҕор түбэстэ.Ол-бу үөрэҕинэн,сүүрдүүнэн-көтүүнэн,караулга туруоруунан моһуоктаабаттар.Биир өр сылларга тутууга үлэлээбит олохтоох нуучча киһитэ маастардаахтар, кини дьаһалынан урукку аһыыр сиргэ ,биэс саллаат уол буолан, эбии миэстэ тутан биэриэхтээхтэр. Бу урукку аһыыр сирдэрэ балааккалаах куорат күнтэн-күн улаатан иһэринэн ирдэбилгэ кыайан эппиэттээбэт. Онон манна мунньубут саллаат уолаттарын хос-хос аһаппакка, барыларын биирдэ олордон аһатар сорук турар эбит.
    Үлэлэрэ да боростуой. Дьиэ тутуута буолбатах. Сарай тутуута.Күрүө эрэ баҕанатыттан уһун мастары остуолба курдук сиргэ хаһан олордоот,үөһээ өттүн мастарынан баайталаат,хаптаһынынан туора ууран саайталыыллар. Ол хаптаһыннарга шифери ууран үөһээ өттүн сабаллар. Ис өттүгэр бэрт боростуойдук икки эрээтинэн турар гына остуоллары уонна ыскамыайкалары оҥороллор. Маастардара үлэ чааһынан сылдьар.Ол иһин сарсыарда тоҕуска дылы,киэһээ алта чаас кэнниттэн бэйэлэрэ-бэйэлэригэр хаалаллар.Үлэ түргэнник барыаҕын ,тутуу матырыйаала кэмиттэн кэмигэр кэлэн биэрбэт.Инньэ гынан күннэрин улахан аҥарын түөстэригэр силлии-силлии сылдьаллар.Айахтарыгар да табылыннылар. Остолобуой эҥэр сылдьар буолан аһыыр бириэмэни,нуорманы тутуспакка аһыыллар. Онтон ордук саллаатка туох нааданый? Эписиэрдэртэн ыраах,аһыыр сиргэ куукунаҕа чугас сылдьарын - ол эн дьолун!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября  

    Тимир чуут “пропискаланан” иһэн бу үлэҕэ ананан өрүһүннэ.Эрдэ кэлбит саллаат уолаттар саҥаттан-саҥа балааккалаах куоратка саҥа ыҥырыллыбыт уолаттар кэллэхтэринэ:
    -Кто здесь “артист театра”?-диэн ыйыталлар.
    -Здесь,среди нас нет ни одного артиста –диэн эппиэти истээт күлэн тоҕо бараллар.
    -Не горюйте! Все будете артистами. А мы посмотрим бесплатный спектакль-дэһэллэр.
    Манна кэлээттэрин кытта медбрат Сахно саллаат уол этэр:
    -Уважать меня будете!Всех я Вас поимею!
    Ол тыллар ис хоһоонун аҕыйах хонугунан биллилэр.Кинилэр сытар балааккаларын эрээтэ барыта саҥа кэлии саллаат уолаттар.Аан маҥҥай икки маҥҥайгы балааккаларга уолаттар маатыра-куутара бөҕө буоллулар.Истэрин уонна ыстааннарын тутта-тутта чугастааҕы талахтарга сүүрэллэр.”Болезнь грязных рук!” “дизентерия диэн ыарыыны хаптылар.Эҥин араас сирэй-харах,туттунуу-хаптыныы манна буолла.Аһаабыт аһын тобоҕо кэннигинэн эн санааҕыттан тутулуга суох ииккинээҕэр убаҕас буолан тахсар.Ким талахтарга тиийбэккэ ыстааныгар кыаһаланан, ким эрэ чохчойон,ким эрэ буут быстарыныы сүүрбүт манна баар буолла.Сорохтор балаакка иһиттэн олох да ыстаана суох туруусугунан эрэ сүүрэн тахсаллар.
    Балааккаҕа бииргэ сытар уолаттара бары “тигистилэр”. Бары иһинэн моһуоктаммыт саллаат оруолун эҥин араастык “артыыстаан” толордулар. Кини балааккатыттан ол ыарыы кинини эрэ тумнан ааста.Уолаттарыттан туспа сылдьар буолан быыһанна быһыылаах уонна остолобуой эҥэр сылдьар буолан илиилэрин харса суох хлордаах ууга сууна сылдьар.
    Ол кэнниттэн “моһуоктаммыттар”медбрат Сахно илиитигэр киирдилэр.Тимирдээх үлэтэ суох иллэнсийэн хааллахтарына,туох да улахан аралдьыйаллара суох буолан:
    -Ребята!Пойдем “телик” посмотрим !-дэһэн олохтоох медпууҥҥа Сахно хаһаайыстыбатыгар “телевизор” көрө бараллар.
    Дьэ,манна эмиэ туспа сокуоннаах саллаат олоҕун биир көрүҥэ көстөр. Ол курдук “Пропискалааһын”хайдах ыытылларын көрдүлэр.
    Медпууннара балааккалаах куораты кытта кэккэлэһэ, ол гынан баран ойуччу турар.Ол онно медпуун начальнига капитан Белых хамаандатынан сотору –сотору “госпиталь”диэн ааттанар уһун балаакка иһиттэн уончалыы уолу ойутан таһаараллар:
    -В одну шеренгу,стройся!Галифе и трусы опустить!Наклонись!-диэн хамаанда үөһээ хамаанда оргуйа түһэр.
    Ол төҥкөйөн турар саллаат уолаттар “олорор” миэстэлэригэр биир медбрат саллаат уол бэрт сымсатык испиирдээх баатанан укуол туруохтаах сирин сото-сото, иннэлээх шприһы тобулу быраҕан иһэр,ону иккис медбрат уол укуол биэрээт төттөрү хомуйар.
    Ол кэнниттэн сержант Сахно ол саллаат уолаттарынаан “пропискалааһыны” саҕалыыллар. Ол курдук биир уолуттан туох эрэ эмтээх улахан кээмэйдээх иннэ курдук төбөлөөх шприһы ылан уолаттар “очколарыгар” батары биэрээт истэрин-үөстэрин ыраастыыр эмин онно кутан кэбиһэр. Туһаммыт шприһын иккис медбрат уолга биэрэр. Ол курдук уочаратынан барыларын эмтиир.Ол кэнниттэн эмп ылбыт уолаттар ыстааннарын тардыммакка бууттара быстарынан чугас турар уборнайдарга ыстаналлар.
    Ол уолаттар хайдах эҥин араастаан туттан ыстаммыттарын көрө, манна нэрээткэ хаалбыт уолаттартан иллэҥ саллааттара ”олохтоох “телепередачаны”көрө кэлэллэр.Күлсүү-салсыы,үөрүү-көтүү саллааттар ортолоругар оргуйа түһэр.
    Кинилэргэ туһаайан:
    -Рядовой “Иванов” процедуру “прописки” прошел. С этого момента он уже не “мальчик” ,а мужчина .Отныне он для “молодых” является “дедом” -диэн ордоотуура иһиллэр.
    Ити кэнниттэн биир үтүө сылааҥы күн Ийэ дойдубутун көмүскүөхпүт диэн бирисээгэ биэрдилэр.Кинилэргэ ,тус бэйэлэригэр аналлаах сэрии сэбин “Калашников аптамаатын” туттартаатылар.Ол күнтэн саҕалаан хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ кинилэри ыытыы биллэ аччаата.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября  

    Күннээҕи саллаат олоҕо барыта бэрээдэк биир үү-дүкчү ситиминэн күнтэн күн бара турар. Байыаннай үөрэххэ такыйыы күүстээхтик барар. Ол курдук Калашников аптамаатын ыһыы-хомуйуу,күнүскү-түүҥҥү кэмҥэ ол аптамааттан ытыы,бойобуой гранатаны быраҕыы,окуопа хаһыыта уонна үрдүлэринэн Т-54 таанканан сүүрдүүлэрэ бииртэн биир солбуллан истэ. Строевой хаамыыттан саҕалаан, турникка бэйэни тардыныыга , мэһэйдээх кэрчиги туорааһыҥҥа, сэрии сэптээх уонна быһахтаах киһини утары табатык киирсэргэ,ыты киһи хамаандатын дьэҥкэтик толорорго хайдах үөрэтэргэ уонна противогаз,ОЗК кэтэрдэ-кэтэрдэ марш бросок оҥоруутугар тиийэ дьарыктаналлар. Ол быыһыгар бойобуой-политическай үөрэххэ Аан дойду балаһыанньатыттан,устаабтан саҕалаан баран БТР-ы ыытарга тиийэ үөрэтэллэр.
    Бары бииргэ кэлбит уолаттар биир отделенияҕа түбэһэн ийэ кус ууһун курдук бары бииргэ сылдьаллар.Ол сылдьан киһи үөйбэтэх түбэлтэлэрэ буолуталыыр.Москваттан ыҥырыллыбыт уоллара Турин барыларын ууга-уотка түһэртиир. Москвичтар диэн дьиҥ олоххо тугу да сатаабат,тугу да билбэт дьон эбит. Кинилэртэн букатын атын эйгэлээх,улахан куорат ирдэбилинэн иитиллибит уол.
    Отделение көрдөрүүтэ киниттэн сылтаан атын отделениялары кытта күрэхтэһиилэргэ биир бүтэһик миэстэлэргэ сылдьар. Ол курдук бары тэҥҥик хаамыыга,кини икки илиитинэн тэҥҥэ дайбыы сылдьар буолан отделение тас көстүүтүн барытын буортулуур.Марш-бросокка олох эстэн хаалбыт охто сылдьар уолу уолаттара соһон аҕалан биэтэккэ тиксэрэллэр. Онтон туох баар байыаннай норматив туттарыыта тус биирдии киһи көрдөрүүтүнэн буолбакка ,отделение бүтэһик киһитэ көрдөрүүтүн түмүгүнэн ааҕыллар.
    Араас хайысхаҕа үөрэтэр кэлбит-барбыт эписиэрдэр бары Туринтан иннэллэр.Сатаан таҥаһын сууммат уонна өтүүктэммэт буолан кинилэр ортолоругар “ала тураах” курдук сылдьар.Барыларыттан сирэй-харах анньыллар.
    Бойобуой тус сэриигэ туһааннаах дьарыктарга взводун хамандыыра лейтенант Синайский титирэстии-титирэстии уолугар чугаһыыр.Уоллара саа диэни үйэтигэр көрбөтөх уонна атын сэрии сэптэрин кытта саҥардыы билсэр буолан хамандыырын сүрэҕин хаста да хайытта . Ол курдук түүҥҥү аптамаатынан ытыыга хамандыырын кытта инники уот аһар күөҥҥэ киирэн баран ытарыгар кутталыттан аптамаатын босхо тутан туран , тарбаҕын чыыбыстан араарбакка эрэ ботуруона бүтүөр дылы уочарат биэрбит. Ол аайы ыппыт буулдьалара муннуларын анныгар окуопа иннигэр сытар таастарга охсулла-охсулла эҥин араастык көтөн тахсаллар.Онтон сорохторо төттөрү тэйэн кэлэн бэйэлэрин дьөлүтэ түһэ сатыыллар .
    Ол эрэ буолуо дуо? БТР-ы сүүрдэн иһэн ойоҕоско баар хайаҕаһынан ытыыга ,аптамаатын уоһун ол хайаҕаска ситэ укпакка эрэ ытан кэбиһэн ,буулдьата БТР иһигэр истиэнэттэн истиэнэҕэ тэйэн ,хата кинилэр дьоллоругар тула “күүлэйдээн” баран халлааҥҥа көтөн хаалбыт.Ол көтөрүгэр Синайский фуражкатын куондарын тоҕо көтөн ааспыт.Ол кэнниттэн Синайский үс күн палаточнай куоратка көстүбэтэх.Ону рота хамандыыра Самойлов:
    -Он обмывает,что остался живой!-диэн уолаттарга кэпсиир.
    Онтон таанка үрдүлэринэн барыытыгар ,Турин таанка бу сабардаан кэлбитигэр окуопатын иһиттэн ойон тахсыбыт.Окуопатын сыыһа-халты тэбэн сууллан түспүт.Ону хамандыыра бэлэм турар буолан, бэрт түргэн хамсаныынан таанка суолуттан уолу туора тардан таһааран, таанка үнтү тэпсэриттэн быыһаабыт. Ол кэнниттэн танкист уол таанкатын тохтотоот, ойон тахсан, Турины охсоору биир айдаан.
    Ол быыһыгар ,таҥара барытын тэҥҥиир диэбиккэ дылы Турин көмөтүнэн лейтенант Синайский старшай лейтенант званиетын ылла, ону кытта взвод хамандыырын дуоһунаһыттан рота хамандыыра дуоһунаһыгар үрдэтилиннэ .

    0
  • Аа5ааччы
    12 октября  

    Хата бу кэпсээн урут аармыйа5а сылдьыбыппын санатта.Эдэр .дохсун кэмнэрбин. Дьэ кытаат суруйан ис кыах баарынан.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября  

    Ол курдук үрдүкү былаастан ,Ортоазиатскай пограничнай байыаннай уокуруктан бэрэбиэркэ кэлэн көрүүтүгэр кинилэр отделениялара бойобуой гранатаны быраҕыы нормативын толорор кэмигэр түбэстэ. Хас биирдии саллаат араспаанньата ааттаннаҕына отделенияҕыттан арахсан хамандыыргын Синайскайы кытта “огневой “ рубежка киирэн, кини хамаандатынан граната быраҕаҕын.Барыта этэҥҥэ баран иһэр.Саллаат уолаттар биир-биир граната быраҕан тахсаллар.Турин уочарата кэлэр.Арай уолаттар көрдөхтөрүнэ гранаталара өрө күөрэйэн тахсан баран, олох окуопаларын аттыгар эстэр. Бары соһуйаллар,сүүрэн тиийэн көрбүттэрэ.Синайский окуопа түгэҕэр Турины бэйэтин анныгар хам баттаан баран сытар эбит.Кэлин Синайский арыый уоскуйан бэттэх кэлбитин кэннэ ,кини кэпсээнин иһиттэххэ маннык буолбут:
    -Рядовой Турин окуопаҕа киирэригэр кутталыттан тип-титирэс үһү.Граната кольцотын тарбаҕынан туура тардаат,быраҕарын оннугар гранататын окуопа түгэҕэр мүччү тутан кэбиспит.Ону көрөөт Синайский ол гранатаны үөһээ элиппит уонна уолун үрдүгэр баран көмүскүү түспүт.
    Ол кини хамсаныытын бэрэбиэркэлээччилэр үчүгэй өттүнэн бэлиэтии көрөннөр. Синайский бочуотка уонна чиэскэ тиксэр
    Биир күн саллаат уолаттар бэйэлэригэр биир дьээбэ көрү-нары булуннулар.Ол курдук урукку өттүгэр ханнык эрэ сыаллаах тутуллубут байыаннай объект тула туппут күрүөлэрин тутуутугар туһаныллыбыт тимир турбалар сиргэ тобулу сааллыбыт тобохторун аттыгар “отделение в наступлении” диэн темаҕа дьарыктанананнар, бэрткэ сэниэлэрэ эстэн сынньалаҥҥа тохтоотулар.Сорох уолаттар кааскаларын ол турбалары саба ууран кэбистилэр.
    Онуоха Турин:
    -Это же ,самые настоящие минометы!-диэн саҥараат биир турба иһигэр “взрывпакеты”граната эстэр тыаһын үтүктэр тэрили быраҕан кэбистэ.Бары ходьох гыныахтарыгар дылы бүтэҥи тыас иһилиннэ даҕаны, ол турбаны саба быраҕыллыбыт кааска өрө көтөн баран турба аттыгар икки-үс миэтэрэлээх сиргэ көтөн тиийэн түстэ. Оччону көоөн баран кинилэри кытта бииргэ сылдьар сержант уолаттар взрывпакеттары эһэн “ким кааската ыраах көтөр эбит” диэн күрэхтэһэ сырыттылар.
    Ону көрөн турбут Шварцман:
    -Фигня, все это..
    -А что?
    -Смотрите что я могу - гордо заявил он.
        Ол кэнниттэн взрыв пакет детонаторнай шнурун уматар.Уолаттар бары интириэһиргээн кини тула мусталлар.Шварцман взрывпакетын турба иһигэр уурар уонна ону кааскатынан саба уураат үрдүтүгэр олорунан кэбиһэр.
    Дьэ,доҕоор! Мюнхаузен кэпсээнэ диэн сымыйа буолар. Бары соһуйуохтарыгар дылы,Шварцман миэтэрэ аҥара сиртэн өрө көтөн тахсар.Бу кэнниттэн саллаат уолаттар Шварцманы үтүктэн бары уочаратынан өрө көтө оонньоотулар.Бары даҕаны астыннылар.Ол сылдьан саамай бүтэһик хаалбыт взрывпакеты былдьаһыы буолла.Ону дуоһунастаах буоланнар сержаннартан биир уолга тигистэ.
    Саллаат уолаттар болҕомтолоро киниэхэ туһаайыллыбытынан дьоллонон сержант уол кааскатыгар олорбута.Туох биричиинэнэн эбитэ буолла? Взрывпакета эстиэхтээх кэмигэр эстибэтэ.Сержант уол балачча кэтэһэн баран дьиибэргээн өндөйөн туран эрдэҕинэ, взрывпакета эстэр. Ону кытта тэбис тэҥҥэ 3-4 киилэ ыйааһыннаах кааска туох баар күүһүнэн уолу олорор миэстэтигэр саайар.Ол кэнниттэн эткэ ыттарбыт эһэ часкыйыытыттан,сүүһүн халты оҕустарбыт атыыр оҕус орулааһыныттан итэҕэһэ суөх ыһыы-хаһыыны кытта бииргэ маат-муут бөҕө кутулла түстэ.Уоллара улаханнык айманна .Били оҕо оҥорор тэрилэ ,атыыр оҕус сымыытынааҕар улахан гына иһэн таҕыста.Олорор миэстэтэ хаан туран күөх баламах.
    Инньэ гынан уолларын өйөөн медпууҥҥа илдьэн туттардылар.
    Капитан Белых уолу көрөн баран:
    -Придется яйца резать!-диэн түмүк оҥорбутугар.Уолун баттаҕа чуут маҥхайа сыста.Ол быыһыгар уолун уоскутар:
    -Это я пошутил. Ничего страшного. Жить будете. А вот детей у вас не будет.
    -Доктор, - диэн биһиги дьоруойбут ынчыктыыр саҥата иһиллэр.
    - Не настаивайте, больной. Вам вредно волноваться.
    - Так, что капитан он больше не мужик? - интересуется командир взвода Синайский.
    - Все возможно, если процесс запустить.
    - Ну парень теперь тебе одна дорога будет.
    - Куда? - стонет клиент.
    Не кудыкай. В голубые.
    Сержант воет.
    - Ничего не выйдет. С такой жопой его даже в педики не примут, - успокаивает капитан медицинской службы.
    Ити курдук икки эписиэр уолларын дьээбэлииллэр.
    Онтон бииргэ сулуусбалыыр уолаттара баанньыкка сылдьан көрдөхтөрүнэ,уолларын олорор миэстэтэ “кустук” өҥүн арааһынан оонньуур.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября  

    Ол кэнниттэн палатачнай куоратка бирикээс аахтылар.Сержант уолбутун рядовойга түһэрэн кэбистилэр.Хоройон турар тимир турбаларын таанкаларынан тоҕута тартартаан кэбистилэр.
    Туриннарын этигэр онон –манан хастыы да төбөлөөх кутургуйалар тахсыбыттар диэн Сахно көмөтүнэн справка ылан медпууҥҥа туттараннар,үөрэх бүтүүтүгэр төһө үчүгэй билиини ылбыттарын бэрэбиэркэлиир түһүмэххэ кинилэр инники күөҥҥэ тахсан, отделениялара биир үчүгэй бэлэмнээх аатыран махтал суругунан наҕараадаланнылар.
    Ол кэнниттэн үөрэхтэрэ бүтэн дьиҥҥээх сулуусбалыыр чаастарыгар ыыталаатылар.Аҕыйах хонугунан бары тутуспутунан Таджикистан өрөспүүблүкэтин Бадахшан автономнай уобалаһыгар Тянь-Шань хайаларын ортотугар турар пограничнай заставаҕа биирдэ баар буола түстүлэр.
    Тула өттүлэрэ олус кэрэ хартыына .Кини өйдөбүлүгэр арай учуутала Уйбаан Уйбаанабыс кэпсиир Өймөкөөнүн хайаларыгар майгынныыр курдук, үрдүк күөх халлааҥҥа чарбачыспыт хаарынан бүрүллэн турар очуостардаах Памир таас киллэм хайалара .Тимир оҕо сылдьан Кавказ хайаларын көрбүт буолан улаханнык соһуйа көрбөтө. Ол гынан баран тулалыыр эйгэтэ,үүнээйитэ ото-маһа,дьоно –сэргэтэ букатын атын эйгэлээх-итэҕэллээх ,кус-хаас саҥалаах дьон эбиттэр.
    Биир өттүнэн Сэбиэскэй былаас илиитэ ситэ тиийбэтэх дойдута.Олохтоохторо төһө да бу сир Таджикистан өрөспүүблүкэтин сиригэр-уотугар киирбиттэрин иһин аттынааҕы Афганистан государствотыгар олохтоох букатын туора тыллаах “Айни” диэн хайа быыһыгар олохтоох көс бииһин дьоно эбиттэр.Бу көс бииһин ууһа Сэбиэскэй былааһы утары Афганистан сэриитигэр актыыбынай кыттыыны ылбыт аҕа бииһэ буолар.Былыр былыргыттан ,үйэлэрин тухары аһылыктарын сэрии сэбинэн булунан,манан ааһар “солко суолу” манаан онон ааһар караваннары халаан астанан-таҥастанан олорбут көс бииһэ эбит .
    Ону таһынан бу эҥэр эмиэ сэбиэскэй былааһы утары охсуспут басмачтар тобохторо дойду оҥостубут сирдэрэ буолан биэрдэ.
    Онтон кинилэр сулуусбалыыр сирдэрин турар миэстэтэ Улуу дойдулары кытта ыкса сытар.Ол курдук Кытай,Индия,Пакистан уонна Афганистан государстволара кинилэр пограничнай заставаларыттан илии уунар эрэ сиргэ сыталлар. Бу хайалар быыстарынан икки улахан атыы-эргиэн суола,биирдэһэ Кытайтан,иккиһэ Индия,Пакистан,Афганистан курдук дойдулартан Европа диэки саамай кылгас суол буоларынан билигин даҕаны таһаҕастаах караваннар быыстала суох субуллаллар.Онтон киирэр суолларын Сэбиэскэй Сойуус пограничниктара быспыттарынан, көҥүллээх эрэ табаардаах караванннар государствоҕа нолуок төлөөн туран таможня пуунун нөҥүө туорууллар.
    Онон бу манна турар пограничнай застава соруга дойду национальнай интириэһин көмүскээн манан ааһар былыргы кытайтан,индияттан кэлэр быһа атыыһыттар суолларын быһан олорор соруктаах эбит.
    Инньэ гынан билигин улахан караваннар нолуок төлүүртэн куотан атын суолунан табаардарын Турция нөҥүө Европаҕа таһа сылдьаллар. Ону олохтоохтор олох сөбүлээбэттэр эбит. Урукку өттүгэр ол араас табаардаах караваннар атыыһыттарын кытта мэнэйдэһэн астанан-таҥастанан олорбуттар. Онтон билигин ,ол дьарыктара уларыйан сокуону утарар дьаллыгынан “контрабанданан” дьарыктанан олороллор .
    Ол курдук олохтоохтор хайдах баҕарар кыраныыссаны хайалар быыстарынан,барааннар суолларынан кэһэ сылдьаллар .Сэбиэскэй пограничнай заставалар бэйэ бэйэлэриттэн ыраах буоланнар, кыраныысса барыта бүтүннүү хонтуруолламмат эбит. Ону барытын кэлбит күннэригэр застава начальнигын политическай боппуруоска солбуйааччыта Усамбаев диэн майор кинилэргэ сырдатта уонна олохтоох дьону кытта кэпсэтиигэ киирбэттэрин сэрэттэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    13 октября  

    Ити тыллар ис хоһооннорун Тимир аҕыйах хоноот да биллэ.Олохтоохтор биһиги хоту кыра омуктарбыт курдук бары сааларын,быһахтарын сүгэ-иилинэ сылдьаллар. Ким эрэ кэргэнин кытта кыыһырсыбыт,бэйэ-бэйэлэрин кытта өйдөспөтөх буоллахтарына кишлак ортотугар кыра болуоссат курдук баарыгар, “аксакаллар” –аҕа ууһун баһылыктара мустаннар буруйдааҕы бар дьон ортотугар талаҕынан таһыйтараллар. Ити курдук күннээҕи олохторун Сэбиэскэй былаас сокуоннарынан салайтарбакка ,былыр-былыргаттан бэйэлэрин дьаһаммыт сиэрдэрин –туомнарын сүрүн дьаһал быһыытынан илдьэ сылдьаллар. Манна туох баар үөскүүр боппуруоһу барытын “аксакаллар” быһаараллар диэн кэпсээтилэр.
    Ону Тимирдээх кыраныыссаны харабыллыы баран иһэннэр көрөн ааһаллар. Сэбиэскэй былаас “вертолет” көтөн кэллэҕинэ эрэ биллэр. Оскуолаҕа ,араас үөрэххэ үөрэнэр оҕолор,ыччаттар кэлэллэр-бараллар. Ол барыта Тимир урут оҕо сылдьан көрбүт “Джульбарс” диэн пограничниктар тустарынан киинэтин саҥатта.
    Ас-таҥас өттүгэр кыраныысса тас өттүттэн кэлэр табаардар бобуллар курдук буолбуттарын иһин олохтоох баһаарга ити ааттаммыт государстволар астара-таҥастара барыта атыыланар.
    Инньэ гынан олохтоохтор кыраныысса икки өттүгэр талбыттарынан мэнэйдэһэ сылдьаллар диэн өйдөбүлгэ кэлэҕин!
    Ол гынан баран пограничниктар онно кыттыспаттар,тарбах быыһынан көрөллөр эбит.Олохтоохтор бары тутуспуттарынан аттынааҕы омук государстволарыгар көһөн хаалыахтарын сөп диэн уонна утары афганистаҥҥа сэриилэһэ үөрэхтээх “айни” аҕа бииһин улахан этэрээтэ турарыттан дьиксинэллэр эбит.
    Онтон пограничниктар сулуусбалара барыта “устаап” ирдииринэн барар.Ол гынан баран ити киинэҕэ көрдөрөллөрүн курдук ыт тутан баран кыраныысса устун хаамсыбаттар. Уолаттар икки күн өрүү-өрүү бойобуой дьуһуурустубаҕа тахсаллар.. Памир хайаларын сирэйдэрин быһыта түһэн устар икки хайа үрэҕэр КПП оҥостон ,онно уончалыы саллаат буолан урукку кэмҥэргэ караваннар айанныыр суолларын быһан олороллор. Кыраныысса нөҥүө ааһар караваннар бобуулаах табаардарын бэрэбиэркэлииллэр.Таможня нөҥүө ыыттаран нолуок төлөттөрөллөр.
    Онтон Турин манна кэлэн улаханнык олоҕор табылынна.Үчүгэй,ыраас буочардаах уонна тыллары табатык суруйар,үрдүк үөрэхтээх буолан штабка “писарь” дуоһунаһыгар түбэстэ.Инньэ гынан уоллара “ дуоһунастанан”кинилэртэн олох туспа сылдьар, киэһээ биирдэ эрэ көрөллөр.
    Онтон Вова Щварцман бэйэтэ олох тылланан заставаны этинэн хааччыйа олорор “сибиинньэ” ферматыгар “свинарник” дуоһунаһыгар барда.Уолаттар ааҥ-маҥҥай күлүү гыналлара,онтон кэлин “еврей везде еврей” диир буоллулар. Ол курдук уолаттар бары кэриэтэ,кэм аастаҕын аайы мусульман итэҕэллээхтэртэн уратылар Шварцмаҥҥа тиийэн эбии аһыыр буоллулар.Вова аһа дэлэй.Кинилэр кэллэхтэринэ сэргэхсийэр.Уолаттар ким туох сонуннааҕынан кэпсээннэрин тоҕо тардан кэбиһэллэр. Оччотугар остуол үрдүгэр туустаммыт сибиинньэ сыатыттан,шашлыктан саҕалаан баран ,арыт нуучча водката даҕаны кылапычыс гынан тахсыан да сөп.
    Кинини көрүөхтээх застава начальнигын хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы капитан Николашин үлэтэ элбэҕинэн ый баһыгар-атаҕар биирдэ эмэтэ охсуллан ааһар эбит.Ону даҕаны киниттэн сибиинньэ оҕотун астатан ылаары гыннаҕына .
    -Мы ,евреи считаем ,что самое большое достижение нашего народа это то, что мы придумали деньги. И вместо старой религии человечества “тенгрианства” мы создали новую религию в виде христианства.Одурманиваем другие народы и выкачиваем от них деньги –диэн кэпсээн уолаттары кыһытар.
    Ол быыһыгар Одессаттан төрүттээх буолан “хохуол” буолан ылар:
    -Знаете,ли Вы почему мы “хохлы” стали разводить у себя свиньи. Потому-что во время своего нашествия монголы-татары ,как мусульмане не ели свинью.Они забирали себе всю живность подчистую,кроме свиней. И наш народ хотя находился под игом татар триста лет ,никогда не голодал.Поэтому свинья для нашего народа- самое святое животное.

    Уолаттар Щварцван еврей хааннаах буолан олоҕу букатын атын муннугунан көрөрүн сөҕөллөр. Еврейдар салгынтан да харчы оҥорор дьон.Кинилэртэн ким даҕаны кини курдук “сибиинньэ көрөөччү” дуоһунаһа аата-суола мөлтөҕүн иһин маннык барыстаах миэстэ буолуо диэн төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.Кинилэргэ холоотоххо олус көҥүллүк олорор.Бэйэтэ бэйэтигэр..Бэйэтин өйүгэр-санаатыгар сөп түбэһэр миэстэтигэр сулууспалыы сылдьар буолан,олохтоохтору уонна эписиэрдэри кытта олох чугастык эн-мин дэһэ сылдьар Атыы-эргиэн ,мэнэйдэһии бөҕөтүн ыытар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    14 октября  

    Онтон кинилэри кытта кэлсибит Красноярскай кыраай уола булчут идэлээх уол Дудкин баҕа өттүнэн кинолог идэтин баһылаан Рекс диэн ааттаах овчарка боруодата ытын кытта күн аайы дьарыктанар.
    Онтон атыттар бары таможня пуунугар уонна кыраныысса харабылыгар дьиннээх пограничник сулууспатын бараллар.
    Тимир төһө да куоратка улааттар,сахата өтөн ,норуотун мунньуммут баайын илдьэ сылдьар буолан барытыгар сыстыгас. Бэстилиэтинэн ,автоматынан ытыыга барыларын баһыйа тутар. Эт-хаан эрчийиитин дьарыгар, күүс-уох бэлэмнэтиитигэр бэйэтин кыана туттар буолан эмиэ инники сылдьар. Кыраныыссаны кэспиттэри тутууга-хабыыга “бэйэни көмүскэниини “ ыытар бойобуой самбоҕа маастар лейтенант Самойлов Тимири кытта биир –икки төгүл дьарыктанаат уопсай бөлөхтөн арааран бэйэтэ-бэйэтигэр дьарыктанарыгар көҥүл биэрбитэ.
    Онон кинини бэлиэтии көрөннөр застава начальнига майор Войтич бэйэтин бирикээһинэн бэрт тургэнник ефрейтор сыбаанньатын иҥэрэн баран туспа соруктаах пограничниктар бөлөхтөрүн салайааччытынан анаабыта. Кинилэр застава көрөр –истэр харабыллыыр сирэ уһунунан ыйга биирдиитэ –иккилиитэ Памир хайаларын быыстарынан сатыы застава көрүөхтээх бүтэһик муҥур бүтэһик туочукатыгар диэри кыраныыссаны кэһии баарын-суоҕун көрөн кэлэллэр.Атыннык эттэххэ манан кыраныысса “ в замке” диэн этэр кыах суох.Онон олохтоохтор туһаналлар , төһө да бу туруору халлааҥҥа өрө хоройон тахсыбыт хайалар нөҥүө улахан караваннар сылдьыбатахтарын иһин сатыы дьон биллибэт хайа суолларынан кыраныысса нөҥүө көҥүлэ суох табаардары таһаары бэрт босхотук киирэ-тахса сылдьаллар. Ол суолларынан эмтээх сибэккилэри-оту үүнээйилэри хомуйа,хайа барааннарын бултаһа уонна атын да сыаллаах-соруктаах көҥүл-босхо афган өттүттэн дьоннор эмиэ утары киирэн тахсаллар.
    .
    Тимир бөлөҕө аан маҥҥайгы кыраныыссаны харабыллыы тахсыытыгар, кинилэри кини солбуйуохтаах , сотору сулууспалаан бүтэн бараары сылдьар сержант Киселев салайан бүтэһигин Тимир бөлөҕөр ханан,ханнык хайысханан хааман кыраныыссаны маныахтаахтарын көрдөрбүтэ уонна бэйэтин дуоһунаһын Тимиргэ туттарбыта.
    “Приказываю Вам выступить на охрану государственной границы”- диэн застава начальнигын бойобуой чааһыгар солбуйааччы капитан Кипиани бирикээс ааҕаатын кытта,”Слушаюсь выступить на охрану государственной границы!-диэн Киселев араапардаат бэйэтин бөлөҕөр “кругом” хамаанда биэрээт наряд заставаттан тахсан хайалар диэки хаама турбуттара.
    Бу пограничнай наряд сүрүн соругунан сержант Киселев быһаарыытынан хайа суолларынан биирдиилээн дьон кыраныысса нөҥүө киириилэрин-тахсыыларын бопсуу эбит. Ону кытта кэккэлэһэ сытар застава пограничныктарын кытта көрсүһэн бииргэ үлэлииллэрин быһаарсыахтаахтар.

    0
  • Даша
    14 октября  

    Салгыыта 🙏🏻

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 октября  

    Ааҕар дьоммор махтал.!Даша курдук санааҕытын этэн иһэргит буоллар. Киһи күүс-уох ылыа этэ.төттөрү сибээһэ суох суруйуу хайдах эрэ халтайга суруйуу Сержант Киселев бириэмэ элбэҕинэн уонна сотору сулууспалаан бүтэн дойдутугар бараары сылдьар буолан айаҕа хам буолбат. Кини кэпсииринэн олох аҕыйах сыллааҕыта бу эҥэр сэбиэскэй былаас суоҕун кэриэтэ эбит.Олус элбэх наркотик уонна сэрии сэбэ бу эҥэринэн Сойууска сокуону кэһэн туран киирэринэн кинилэр сулууспалыы сылдьар заставаларын бу эҥэр олохсуппуттар. Ол курдук бу манна Памир хайаларын быыһыгар бүгэн “Вахи” диэн Афганистан норуоттарын биир аҕа ууһа олорор сирдэрэ, кинилэр баччааҥҥа дылы ким да былааһын үйэлэрин тухары билиммэккэ, кимиэхэ да баттаппакка-бэриммэккэ ,бэйэлэрин бэйэлэрэ дьаһанан , урукку олохторун тосхоллорун уларыппакка олороллор эбит. Билиҥҥи дьалхааннаах кэмҥэ эҥин араас былаас уларыйа турдаҕына уонна Афганистан да сэриитин кэмигэр, кинилэр бэйэлэрин сирдэрин көмүскээн бары былааһы утары: олохтоох,янкилары,нууччалары барыларын кытта сэриилэһэ олорбуттар. Былыр былыргыттан олохсуйбут сирдэрэ атыы-эргиэн суолун үрдүгэр олорор буолан, бэйэлэрин саа-саадах көмөтүнэн көмүскэнэн, манан кэлэн ааһар караваннартан түһээн ылан, онон астанан-үөллэнэн олорор аҕа ууһа буолар эбит.
    Ол курдук билигин застава турар сирин утары ,бу аҕа ууһун биир күүстээх бөлөҕүн, бу эҥэр Рахими диэн уруккута Сэбиэскэй Сойуус аармыйатын эписиэрэ баһылаан –көһүлээн салайан олорор диэн сержант Киселев кэпсиир. Кини кэпсээнин иһиттэххэ бу Рахими “Вахи” аҕа ууһун атын аҕа баһылыктарыгар тэҥҥэээтэххэ бэйэтин хамсаныыларын сиэрдээхтик урукку ирдэбиллэринэн салайтаран атыыһыттартан түһээн хомуйуутунан эрэ муҥурданан олорор аҕа баһылык эбит. Онтон атын баһылыктар ортолоругар атын тас күүстэр буккуһаннар ,бу аҕа ууһун иһигэр олоҕу атын муннугунан көрөр аҕа баһылыктар үөскээннэр, опиум үүннэрэн, ону тарҕатыынан дьарыктанар наркокартелларга сыстаннар , улахан үп-харчы эккирэтииһитиигэр ыллаттаран,бу дьаллыгынан дьарыктанар буолбуттара балачча кэм буолбут.
    Онон билигин “Вахи” аҕа ууһун дьоно-сэргэтэ улахан караваннар суолларын Сэбиэскэй сойуус кыраныыссаҕа кытаанахтык саппытын түмүгэр , кыраныысса нөҥүө ол-бу контрабанднай табаардары киллэрииттэн саҕалаан баран,наркотиктары уонна Сэбиэскэй Сойууска Коммуньуус партиятын күүһэ-уоҕа мөлтөөн Таджикистан атын республикалар курдук туспа государство буола сатыырынан, Сэбиэскэй былааска утары турар партиялар былааһы күүс өттүнэн сууллараары сэрии сэбин мунньуналларынан, сэрии сэбин кыраныысса нөҥүө былааннаахтык тарҕатыынан дьарыктана олороллор эбит.
    Биричиинэ көһүннэҕинэ сэрииһит омук буолалларынан олох кылгас кэмҥэ Рахими бэйэтин дьонуттан аттаах биир тыһыынчаҕа чугаһыыр буойуну туруоруон сөп. Онон кыраныысса да нөҥүө күүс да өттүнэн киирэр кыахтаахтар. Манна застава кэлиэн иннинэ талбыттарынан айбардаан олорбуттар.
    интириэһиргиир дуу,суох дуу диэн боппуруос мунаардар буолар эбит.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 октября  

    Онон олохтоохтор пограничниктарга сыһыаннара икки өрүттээх эбит.Биир өттүнэн Афганистан уһун унньуктаах сэриитин сабыдыалыттан тэйэннэр үөһээ тыына сылдьаллар, иккис өттүнэн контрабанданан дьарыктанан астарын-таҥастарын булунар буолан син-биир кыраныысса тас өттүгэр олорор аймахтарын кытта ыкса сибээстээхтэр эбит. Онон кыраныысса аттынааҕы балаһыанньа уустук, тыҥааһыннаах, күүркэтиилээх диэн түмүк оҥорон сержант Киселев кэпсиир.
    Кинилэр бөлөхтөрүгэр чечен уола Алимджан Джабраилов – тустуук,радист быһыытынан,Сибииртэн кинолог Иван Дудкин-штангист,Молдавияттан сылдьар гагауз омук уола Хамса Харачура-самбист,латыш Сабонис –баскетболист сүрүн пограничниктар быһыытынан киирэллэр. Бэйэлэрин көхсүлэригэр күннээҕи хааччынар таһаҕастарын , ол курдук аһыыр астарын сухой паегы кытта утуйар-аһыыр тэриллэрин илдьэ сылдьаллар. Ол тас өттүнэн сэриилэрин сэбэ. Онтукалара сөбүгэр ыйааһыны тэбэр.
    Кыраныысса хайаны үнтү солоон түһэр урэх устун барар эбит.Үрэх икки өттө халлааҥҥа чарбачыһар туруору хайалар.Онон хайа очуос таастарын устун хаамыы суоҕунан хаамарга чэпчэки курдук..Өрө эрэ дабайыы. Ол гынан баран суолларын сорох өттүн сымара таастар хайа оройуттан төкүнүйэн түһэн таас “быһыттар” үөскүүллэр.Ол устун хамыы туспа дьарыгы уонна ньыманы ирдиир.
    Уолаттар бары даҕаны спортсмен буоланнар эт-хаан сайдыытыгар бэйэлэрин кыанар уолаттар.Ол иһин кинилэри бу бөлөххө анаабыттар.
    Ол гынан баран түөрэ-лаҥхы.үөһээ-аллараа түһүүлээх-тахсыылаах суоллаах кыраныысса устун хаамыыга , балачча сири барбыттарын кэннэ үһүс хонуктарыгар Харачура уонна Сабонис, биирдэстэрэ лис курдук барыта быччыҥ уол ыйааһыннаах буолан,атына икки миэтэрэ уһуннаах уол тиэрэ-маары үктээннэр улаханнык эстэ быһыытыйдылар. Күҥҥэ төһө усталаах сири бараллара сүрүннээн эрдэттэн быһаарыллыбыт. Ол курдук хонук сирдэрин аайы боростуойдук бытархай таастары тэлгээн балаакка тардынарга сири көннөртөөбүттэр. Күөс өрүнэргэ мас хаһааналлар эбит. Төрдүс күннэригэр соруктарын ситэн аттынааҕы застава пограничниктарын кытта көрүстүлэр.Бэйэ-бэйэлэригэр пакеттаах сурук бэристилэр,чаас курдук ону-маны кэпсэтэн баран “на границе все спокойно” дэһэн баран төттөрү айаннаатылар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 октября  

    Ол иһэн айан ыараханын биллэттимимээри Тимир уолаттарын кытта кэпсэтэр.Бары да саҥа билсэ сатыы сылдьаллар.
    Сабониһы уһун-үрдүк уҥуохтааҕын иһин дьээбэлииллэр:
    -За чем тебя в нашу группу “воткнули?” Тебя надо было поставить на месте “вышкаря”, никакой караульной вышки строить не надо было-дииллэр.
    Ол аайы уоллара урукку “викинг” хаана кыайа тутан холку, кымаардаан да көрбөт.Үөһээттэн уолаттарын сэнээбиттии таҥҥары көрөн эрэ кэбиһэр.
    Онтон Тимир Харачураны Молдавияҕа сылдьыбыт буолан олус чугастык ылынар.
    - Я в Ваших краях был. Знаю как Вы там живете.В нашем языке если дословно перевести слово “гагауз” означает “черный бык”, соответственно вы из рода “черных быков”. Мы же тюрки,из одного племени .А я из рода “саки” .что означает “солнце”,т.е мы преклоняемся по своей вере “Тенгри” к солнцу.
    И предки твои наверно занимаются табакопроизводством .Раз тебе дали имя “Хамса”.
    Уола улаханнык соһуйа истэр:
    -Да,я из рода “черных быков”.Когда через Европу прошелся огнем и мечью Аттила вождь скифов. Он нас род оставил дозорным в территории нынешней Молдавии.И откуда узнали ,что мои предки занимаются табаком.
    -    Я просто предположил ,я же видел как в Молдавии целые поля занимает табак. А в нашем языке “хамса” означает трубку для табака.
    -    А я насчет тебя, впервые удивился когда было сдача норматива при стрельбе из автомата. Тогда Тимир !Вы начали считать патроны”биир,икки,үс......” и я тогда думал:
    - Откуда он знает по нашему?
    Ити курдук Тимир гагауз уолу кытта бэйэлэрин норуоттара төһө даҕаны ыраах тэйсэн дойду икки уһугар баалларын иһин биир төрүттээхтэрин дьиибэргииллэр.
    Онтон чечен уолун кытта бииргэ хаамсан иһэн Тимир этэр:
    -Эх, был бы я сейчас у себя дома, в Якутии, ногой пнул камень и под камнем алмаз нашёл.
    Онуоха уола соһуйан өрө көрө түһэр:
    -Как Алмаз? Прям ногой?
    Онтон Тимир уолун хараҕа уоттаммытын көрөн аһары баран:
    - Вот здесь когда какаешь, ты попу листочком вытираешь, а я песца бы поймал мимо пробегающего им бы и вытер.
    Ол аайы уола итэҕэйбэтэҕин биллэрэн өрө хаһыыра түһэр:
    -Врёшь!
    Ол аайы Тимир уолун өссө тарбаан биэрэр:
        - А когда я с реки пью, в рот золото лезет, приходится выплёвывать...
    Итэҕэйбэтэҕин биллэрэн уола:
    - А если такой богатый, почему здесь служишь?-диэн ыйытта.
    Онуоха Тимир:
    -Ответ простой. У нас вера не позволяет. Мы исповедуем самую старую веру “тенгри”.Преклоняемся солнцу. Мы люди природы. Природа наша нас накормить и напоить.Она требует бережного отношения со стороны людей.Человек должен накопить свое добро, только своим усердным трудом.
    А все драгоценности то что добывается из под земли с порчей окружающей природы, ни к чему хорошему не приведут. У нашего народа ,понятие золота и алмаза как у индейцев. Золото и алмаз для нашего народа никакой ценности не имеют, они приносят только зло.
    Уола Тимири олох анекдотка кэпсэнэр “чукча” курдук көрөр:

    -Я после армии в Якутию поеду! Разбогатею.Оплачу калым и женится буду Альмире.Это моя девушка-она меня ждет-диир.
    Онтон сибиряк Иван Дудкины кытта Тимир өйдөрө санаалара сөп түбэһэр. Тулалыыр эйгэлэрин биир хабааннаахтык көрөллөр. Иккиэн сибиряктар буолан буоллаҕа буолуо.Кэпсэтиилэрэ булт уонна Рекс тула эргийэр. Рекс бу бөлөх эмиэ биир дьиҥҥээх чилиэнэ.Өйдөөх баҕайы ыт. Буруйа диэн саҥарбат эрэ.Куруутун Иванын кытта биир киһи курдук сылдьар,кини сирэйин-хараҕын манаан тахсар.
    Ити курдук Тимир бэйэтин бөлөҕүн уолаттарын кытта билистэ.Мантах антах бу кинилэр эппиэттиир учаастактара.Атын икки бөлөҕү кытта уочаратынан маныахтаахтар.Ону таһынан кыраныыссаны үөһээттэн вертолетунан көрөн маныыллар. Олор көтөр кэмнэрэ бэйэтэ туспа сокуоннаах.Ол гынан баран кинилэри кытта бөлөхтөр сибээһи ыксатык тута сылдьаллар.
    Рахими дьонноро бу эҥэр күүс өттүнэн киириэхтэрин, бу вертолеттартан куттанан киирбэттэр диэн сержант уоллара кэпсиир. Ол курдук аҕыйах сыллааҕыта Афган сэриитин кэмигэр өтөн киирэ сылдьыбыттарыгар, бу вертолеттар өтүүктээн ааспыттар.Икки өттүттэн киһи бөҕө өлбүт.
    -Жаль, что это было раньше до моего призыва,а то домой возвращался бы в орденах.Все девчонки моего города были бы мои-диэн кэпсиир.Ол быыһыгар кини сулууспалыыр кэмигэр туох да буолбатаҕыттан эмиэ да үөрэр курдук тыллаһар.
    -Могли убить!-диир.
    Ити курдук көрүөхтээх учаастактарын билсэн төттөрү кэлэн иһэн,Тимир иһигэр сулууспабыт куруутун бу курдук ааһар буоллаҕына,сулууспа диэн күүлэй тэбиитэ эбит диэн толкуйдуу испитэ.

    0
  • Марфа
    16 октября  

    Наьаа учугэй кэпсээн, аагар , кэтэьэр дьоннор баарбыт

    0
  • .Сандаара_
    16 октября  

    Бэрт кэпсээн, кэнники бу топкун ааҕа эрэ киирэр буоллум thumbs up signclapping hands signclapping hands signclapping hands sign

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 октября  

    Үтүө-мааны тылгыт иһин махтал.Санааҕытын атастаххытына өй-санаа эбиллэр. Дьог итириэһиргиир эбит диэн өйдөбүл хаалар. Тыл үөрэҕим суох ,онон тыла-өһө уонна нууччлыы-сахалыы суруллара уопсай ирдэбилгэ эппиэттээбэтин бэйэм да өйдүүбүн..
    Ол гынан баран бу тулалыыр чуумпу эйгэ көрдөххө эрэ манныгын,харах баайыыта буоларын бэйэтинэн билбитэ
    Ол курдук саамай бүтэһик күн ,хонуктарыгар оттук мас хомуйа бары тарҕаһан көрдүү сылдьыбыттара. Ол сылдьан Тимир биир сымары тааһы эргийэ хаамаат ,түөһүнэн пистолет уоһугар иннэ түспүтэ. Иннигэр биир “душман” таҥастаах киһи бэстилиэтин уоһун киниттэн араарбакка кыҥыы сылдьан,ыйар тарбаҕынан уоһун таҕайбытынан кэннинэн тэйэн атын сымара таас күлүгэр киирэн хаалбыта.
    Тимир хайыыр да кыаҕа суоҕа. Аптамаатын атын уолаттар курдук балаакка таһыгар хаалларбыта,онтон уолаттара отучча миэтэрэлээх сиргэ бу хаамса сылдьаллар, хаһыытаатаҕына бэйэтин да аттыгар баар уолаттары бу киһи эчэтэлиэн сөбө. Ол курдук бэстилиэтин кытта аҥар илиитигэр “лимонка” гранатаны тута сылдьара.
    Ол иһин киһитэ таас кэннигэр киирээтин кытта ,Тимир атын сымара тааска кулуктэнээт уолаттарыгар:
    -Ребята! Все ко мне! Здесь нарушитель границы ! –диэн хаһытаабыта.
    Уолаттар сүүрэн кэлээт Тимир ыйбыт сымара тааһын төгүрүйэн баран көрбүттэрэ,ким да суох.Ол гынан баран Тимир ыйбыт сиригэр киһи атаҕын суола баарыгар ытынан сыт ыллаттараат Дудкин Рексын мүччү тутаат ол киһини көрдөтө ыыппыта. Ыттара сымара таастар быыстарынан сүүрүкэлээн баран, биир сымара тааска кэлэн баран үр да үр буолбута.Ол кэнниттэн суолун сүтэрэн кэбиспитэ.Ыт сыт ылбатын диэн туох эрэ”химиятын” киһитэ туттубут. Кэлин ыттара олох биир сиргэ тохтоон турунан кэбистэ,буруйдаммыт курдук ыйылаа да ыйылаа буолла.
    Киһи үөйбэтэх өттүнэн түбэлтэ буолбута,ол курдук ол сымара таастар сытар сирдэрин кинилэр хас да төгүл туора-маары хаампыттара.Онтон хайа үрэҕин икки өттүнэн туруору сирэйдээх халлааҥҥа чарбачыспыт хайалар. Ол хайалары ханнык да кыахтаах киһи өрө ойон тахсан дабайар кыаҕа суоҕа.Ол курдук Тимирдээх көрбүтүнэн киһилэрин сүтэрэн кэбиспиттэрэ.
    Тимири сымыйанан кэпсиигин диэхтэрин ,киһи суола баар.
    Бу таастар быһыттааннар түмүктэнэр сирдэригэр, чүөмпэ үөскээбитин сэрэххэ эмиэ бэрэбиэркэлээбиттэрэ.Уулара хайа аннынааҕы уулары кытта ситимнээх буолан ,сир анныттан оргуйбут уу күөрэйэн таҕыстаҕына, фонтан курдук өрө тыга түһэр уонна уонтан тахса миэтэрэ дириннээх уу буолан биэрбитэ.Ити курдук оргуйа турар итии ууга ким киирэн бысталаныай? Онон туох да эппиэти ылбатахтара.
    Бөлөх заставаҕа кэлээтин кытта барыларын буолбут түгэнинэн биирдии-биирдии оһуобай отдел үлэһитигэр капитан Ермоловка ыҥыран быһаарыы сурук бөҕөтүн суруттарбыттара. Ол түмүгүнэн бирикээс тахсан бөлөх салайааччытыгар сержант Киселевка бэйэтэ эппиэттир бөлөҕөр кыраныыссаҕа сулууспалааһын устаабын ирдэбиллэрин сымнаппытын иһин быыгабар,онтон ефрейтор Поповка тус бэйэтигэр бэриллибит аптамаатын устаабы кэһэн балаакка аттыгар хаалларан баран, оттук мас көрдүү сылдьыбытын иһин сэрэтии биэрбиттэрэ.
    Тимир кыраныысса кэһээччини көрбүт сиригэр, пограничниктар суолларын ыйар картаҕа “манан кутталлаах сир” диэн бэлиэ турбута, ол иһин тус-туһунан бөлөх пограничниктар хас бу сиринэн кэлэн аастахтарын аайы ол сири сирийэн бэрэбиэркэлээн ааһаллар да ,тугу да булбатахтара. Кэнникинэн бу түгэн умнуллан да барбыта.
    Ол гынан баран бу буолбут түгэн Тимир төбөтүттэн олох тахсыбат этэ.Ол курдук ,кини толкуйугар ,бу балачча уһун сымара таастар хайаттан төкүнүйэн түспүт сирдэригэр, кыраныыссаны кэһээччи хайа баҕарар таас кэннигэр саһыан сөп,ол гынан баран кини “ чыычаах” буолан көппөтө биллэр. Эбэтэр аптаах киһи буолан көстүбэт киһи буолар кыаҕа суох? Онон бу түгэн таайыллыбат таабырын буолан Тимир төбөтүн куруутун дьөлө үүттүү сылдьар толкуй буолбута.

    0
  • Ааҕар
    17 октября  

    Наһаа бэрт кэпсээн.Салгыытын күүтэбин.

    0
  • Марфа
    17 октября  

    Куутэбит, киьи биир тыынынан аагар

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 октября  

    Ол гынан баран уһун кэмҥэ бу эҥэр быһылаан тахсыбатаҕынан, маннааҕы пограничник уолаттарга Тимир кураанахха айдааны тардыбыт курдук өйдөбүлгэ сылдьыбыта. Ол гынан баран буолар түгэн “хос суола” суох буолбат эбэтэр тапталлаах күн күбэй ийэм “уулуссаттан дьиэҕэ киирдэххинэ син-биир кир-хах ,буор-сыыс киллэрэҕин “дииригэр дылы ,биир түгэҥҥэ латыш уоллара бу таас сымара таастары эргийэ барарын сүрэҕэлдьээн таастар үрдүлэринэн хаамабын диэн мүччү үктээн , сымара таастан сууллан сиһин өлөрөн сыыллан хаалла.Онуоха бииргэ сулуусбалыы сылдьар уола “Хамса” биһиэхэ маннык түгэҥҥэ ыалдьар сиргин кымырдьаҕас дьаатынан эмтиигин диэн этии киллэрэн уу аттыгар баар бугул саҕа кымырдаҕастар уйаларын ыһаннар уолларын көхсүнэн онно сытыардылар.Уоллара сотору “Хамса” эппитин курдук сиһэ ыалдьарын билиммэт буолан хаалла,уруккутун курдук бэрт сымсатык хамсанан ойон турда.Кымырдаҕас дьаата киирэн ниэрбэтин сүһүрдэн, киһини ыарыытын билиммэт оҥорон кэбиһэр эбит.
    Ол сылдьан Тимир кымырдаҕастар үрэллибит уйаларын иһигэр уонча күлүмүрдүү сытар алмааска майгынныыр таастары көрөн улаханнык соһуйда. Ол таастары оннуларыттан хамсаппакка эрэ,Тимир бэрткэ сэрэнэн биир тааһы ылан күн уотугар эргитэн-урбатан көрдө.Кини “огранщик” идэлээх буолан бу таастар дьиннээх алмаас таастар эбит диэн эндэппэккэ биллэ.Эмискэччи Тимир төбөтүгэр бу эҥэр алмаас хостоммот,оччоҕо бу алмаас таастара хантан кэллилэр?-диэн ыйытыы кини чөмчөкөтүн иһигэр таайыллыбат боппуруос быһыытынан киирдэ.
    -Ребята! Эти камни похожи на алмазы! Поэтому ,ничего не трогаем. Отходим от этого места и занимаем боевые позиции для охраны данного места ,т.е круговую оборону-диэн бирикээстээн уолаттарын ол кымырдаҕас уйатын тула сытыартаан кэбистэ.

    0
  • Марфа
    19 октября  

    Саамай интэриэьинэйигэр кэлэн буттэ , кэтэьэбииин

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 октября  

    Бу дойду кымырдаҕастара Саха сирин кымырдаҕастарын курдук буолуо дуо? Быдан бөдөҥҥөр 3-4 сантиметр уһуннаахтар.Онтон ол кинилэр туох кыһалҕаттан салайтаран маннык таастары уйаларыгар таһалларын биир эмэтэ киһи билэрэ дуу? Суоҕа дуу?- диэн эмиэ да атын өрүттээх толкуйдар төбөтүн иһигэр киирэн таҕыстылар.
    Ол гынан барант Тимир төбөтүн үнтү сынньыбакка эрэ , устаап ирдэбилинэн салайтаран ,бөлөх хамандыыра буоларын быһыытынан кыраныыссаҕа буолбут өйдөммөт түгэни заставаҕа радиостанциятын холбоон биллэрдэ .
    Өр-өтөр буолбата вертолет көтөр тыаһа иһилиннэ.Ол кэнниттэн Тимирдээх тохтобул биллэрбит сирдэригэр тобус толору байыаннайдар буола түстүлэр.Застава начальнигын кытта кэлсибит олох билбэт эписиэрдэрэ кэлэн Тимирдээҕи барыларын биир сиргэ чөмөхтөөтө уонна кинилэри миэстэтигэр тута барыларын биир-биир доппуруостаата. Түмүгэр көстүбүт алмаастарын барытын биир-биир ааҕан,ыйааһыннаан кыра тимир сейфаҕа уган баран, биир көннөрү таҥастаах киһи илиитигэр наручниктаан кэбистэ уонна көтөн кэлбиттэрин курдук биирдэ суох буолан хааллылар.
    Кинилэри кытта кэлсибит саллаат уолаттар биир эписиэр хамаандатынан кымырдаҕастар уйаларын тула эҥин араас көннөрү киһи билбэт тэриллэрин туһанан тугу эрэ чиҥчийэн бардылар.
    Онтон Тимирдээх көҥүл ылан бэйэлэрин эбээһинэстэрин толорон салгыы кыраныысса устун хаама турдулар.
    Бу түгэн кэнниттэн Тимирдээх заставаҕа кэлбиттэригэр , кинилэри барыларын застава начальнигар ыҥыран ыланнар кимиэхэ да бу түгэни кэпсээбэттэрин курдук докумуоҥҥа “хааннаах баппыыска” илии баттаппыттара.
    Онон тас көрүүгэ застава олоҕо туох да буолбатаҕын курдуга,бэйэтин урукку бэрээдэгинэн үлэлии турара.Ол гынан баран бу көстүбүт “алмаастар дьыалалара силистээх-мутуктаах буолан барбыта. Чиҥчийэн көрүү түмүгэр ити алмаастар Саха сириттэн, олох чуолкайдаатахха “Мир” трубкатыттан ылыллыбыт алмаастар буолан тахсыбыта. Онон бу түбэлтэ Дойду куттала суох кэмитиэтин хонтуруолугар ылыллан күүстээх дьаһаллар ылыллан барбыттара.
    Итинэн сибээстээн Застава иһигэр Орто азиатскай пограничнай уокуруктан хамыыссыйа кэлэн үлэлээн барбыта.Олор бу эҥэр үөскээбит балаһыанньаны бары өттүттэн үөрэтэн баран, бу застава турар сиринэн кыраныыссаны кэһии саамай кутталлаах таһымыгар тиийбит диэн түмүк оҥорбуттара.
    Ол хамыыссыйа оҥорбут түмүктэригэр олоҕуран, застава көрөр учаастаҕын кылгатан биэрбиттэрэ,ол оннугар кинилэр эппиэттиир сирдэрин иһирдьэ диэки олох кишлак аттыгар дылы тиэрдэн кэҥэтэн биэрбиттэрэ. Онон олохтоохтор онно-манна бараллара-кэлэллэрэ пограничниктар хонтуруолларыгар киирбитэ. Застава начальнигынан төттөрү майор Войтич анаммыта.Урукку өттүгэр сүрүн болҕомто наркотик ,сэрии сэбэ көҥүлэ суох киириитин бопсуу эбит буоллаҕына,онно эбии күндү таастары кыраныысса нөҥүө тахсыытын-киириитин бэрэдэктээһин биир сүрүн сорук быһыытынан эбиллибитэ.Итинэн сибээстээн застава иһигэр бу хайысхаҕа үлэлиир бөлөх тэриллибитэ.Ол бөлөххө Тимири саха уонна огранщик үөрэхтээҕин быһыытынан киллэрбиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 октября  

    Бу буолбут түгэн Тимири тоҕо эрэ улаханнык долгуппута уонна дьиксиннэрбитэ. Кини бу түбэлтэни бэйэтин олоҕун кытта сыһыары тутан толкуйдаан көрдөҕүнэ , тоҕо эрэ бу бриллианнар кини дохсуннаах оҕо сааһын кытта сибээстээх буолан тахсыахтарын сөп курдуга. Кини бу бриллианнар Саха сириттэн хостонон кэлбит алмаастар диэн быһаарыыны истээт , урут Красноярскай куоратка бииргэ сылдьыспыт ”Сема-кулагын” саныы түспүтэ. Тоҕо диэтэххэ,кини Миирнэйгэ үөрэнэ-үлэлии сылдьан истэр этэ,бу куоратка Красноярскайдар” баһылаан-көһүлээн олороллор диэн.Ол кэмҥэ кини ити сураҕы төрүт да болҕомтоҕо ылбатаҕа,кулҕааҕын тас өттүнэн аһаран кэбиспитэ. Онтон ол кэпсииллэрэ кырдьык эбит буоллаҕына .ол өйдөбүл биир киһи “Сема-кулак”сирэйинэн ойууланан тахсан кэлэр. Хайдах да эргит-урбат киниттэн атын бу маннык дьаллыгынан дьарыктанар кыахтаах киһи суох.
    Дьэ кырдьык, “Сема-кулак” Красноярскай куоракка туох баар бары күлүк өрүттэри барыларын биир сүрүн сутурук иһигэр чөмөхтөөн муҥур ыраахтааҕы буолан кыаҕын ылан олороро.Кини бэйэтин бардам санаатыгар биир куоратынан көрөөччү буолан олорорун ,бу мин таһымым буолбатах диэн толкуйдуура.
    Кини бэйэтин кырата Сибиир уонна кытыы илин уокурук уобаластарын барытын көрөн-истэн олорор бас киһинэн буолуон баҕарара.Ол иһин толкуйдаммытын курдук инники өртүгэр кини хапытаалын хаҥатар , тохтоло суох кутулла турар “көмүс” үрэҕэ буолуохтаах хайысхаҕа саҥа тутуллан сайдан эрэр Саха сирин алмааһын хостонор сиригэр Мииринэй куоратка сүрүн болҕомтотун уурбута. Өйдөөхтүк,чиҥҥик толкуйдаммыт үлэ түмүгэр бэрт кылгас кэм иһигэр ,үп-харчы өттүнэн кыаҕын ылан бэйэтин күлүк өрүттэргэ ыйааһынын үрдэппитэ.Кини билигин Сойууска баар күлүк өрүттэр бас-көс дьонун кытта биир таһымҥа турар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    22 октября  

    Тас өттүгэр биллибэтэҕин иһин Мииринэй куоратка кэлэн үлэлиир дьон олохтоох дьон буолбатахтарынан,бары сүрүннээн дойду киин сирдэриттэн тиийбит идэлээх дьон буолалларынан ,олохтоох былаас сабыдыала бу куоратка мөлтөҕүнэн,куорат туох баар бытархай боппуруостарыттан саҕалаан баран, ким маҥҥайгы сирэй буолан куораты дьаһайыахтаах киһитигэр тиийэ кини быһаарара.Ол курдук бу куоратка күүскэ бэйэтин кыаҕын ылбыта. Хас биирдии сиртэн хостонор ону-маны дьаһайар тэрилтэлэргэ барыта Красноярскайдааҕы хайа институтун бүтэрбит специалистар “Сема-кулагы” кытта илии тутуһан баран үлэҕэ ылыллыбыттара.Ол тас өттүнэн күүстээх тэрилтэлэргэ “Норуот судьуйалара ,Прокуратура уонна милииссийэ “ эппиэттээх үлэһиттэрэ эмиэ кини дьоно этилэр.
    Киэҥ далааһыннаах үлэ ыытыллан,араас таһымнаах сололоох,үрдүк дуоһунастаах тойотторго илин-кэлин түсүһэн,ньылбардаһан,ньыланнаһан харчынан,баайынан-дуолунан ымсыырдан,илиилэрин дуйдаан туох баар кыаллар-кыаллыбат барыта оҥоһуллан дойду экономикатын сайыннарыыга Сэбиэскэй Сойуус правительствотын уурааҕа тахсан Красноярскай уонна Мииринэй куораттар икки ардыларыгар хайа баҕарар өттүттэн барыстаах гына дуогабар түһэрсириллибитэ. Ол түмүгэр ”Мир” туруупкатыттан хостоммут алмаастар бары Красноярскай куорат алмааһы кырыылыыр собуоттарын нөҥүө ааһаллара ситиһиллибитэ.
    Ол түмүгэр сүрүн уоруу алмаастары кырыылыыр собуоттарга оҥоһуллара.Ол биричиинэтинэн ,маннык саҥа хайысхаҕа алмааһы кырыылыыр собуоттар тэриллиилэригэр, кинилэр атахтарыгар турууларыгар алмаас -бриллиант буолан тахсарыгар, булуллубут алмаастан төһө чааһын быыл оҥорон көтүтэн бриллиант буоларын кээмэйэ ситэ быһаарыллыбатыгар сытара.Бу түгэни табатык туһананнанар ,докумуону аҥардас табатык оҥоруу түмүгэр ахсаана биллибэт алмаас уоруллубута.
    Дьэ манна “Сема-кулак” кини өйө кырыылааҕа , бу Саха сиригэр хостонор алмаастар Госохрана нөҥүө дуогабар түһэрсэн Красноярскай куорат собуоттарыгар кырыылаан бриллиант оҥорон таһаарыытын ситиспитигэр сытара.Ол түмүгэр алмаас да,харчы да сааскы уу устарын курдук устан барбыта.Ол барыта сокуон хараҕын иһинэн оҥоһуллара.
    Ол тас өттүнэн “күлүк” алмаастар баайга-дуолга кубулуйуута эмиэ кини нөҥүө хонтуруоллана олороро.
    Бу хайысхаҕа эмиэ туох баар кыаллар-кыаллыбат албастар барыта оҥоһуллан “күлүк алмаастар” кинилэр эрэ нөҥүө атыыга тахсаллара ситиһиллибитэ. Ол түмүгэр тугу эрэ толкуйдаан, хайдах эрэ гынан мүччү туттаран “Мир” трубкаттан” алмаастары уоран тахсыбыт дьоннор ,геолого-разведочнай экспедицияларга сылдьыбыт,быстах биирдиилээн дьон булбут алмаастара, араас алмааһы хостуур драгалартан,атын да хамсаныыларынан уоруллубут алмаастар барыта кини дьонун нөҥүө атыыга тахсан харчыга кубулуйара.
    Алмааһы хостуур драгалар быһахтарын эрдэ ситэ туһанылла илигинэ “туора сотон” туһата бүттэ диэн түмүк оҥоһуллан, онно туһаныллар бытархай алмаастары , кэлин олус кытаанах бэйэ оҥоһуу таастарын тоҥоон ыланнар ,төттөрү туһаҕа таһаарар буолбуттара.Учуотка ылыллыбатах ордук бытархай алмаастар Индия курдук государствоҕа таһаарыллара.
    Аҕыйах тылынан этэр буоллахха алмаас эҥэр оҥоһуллар “үрүҥ-хара” үп-харчы барыта кини холбуйакатынан толкуйданан салаллан олороро.
    Онтон ол алмааһы кырылыыр собуоттар кини бас билиитэ буоларынан уонна алмаас бриллиант буолан тахсыытыгар ол тааһы кини дьоно-“сыана быһааччылар” бары өртүттэн үөрэтэн баран бачча үпкэ-аска турар диэн быһыыларыгар олох алын өртүнэн сыаналаан быһаллара, ол түмүгэр Саха сирин хас биирдии алмааһа ,манна кырыыланан күлүмүрдүү,киһи хараҕа саата сылдьар , бриллианыгар кубулуйдаҕын аайы ,кини холумтаныгар өлүүтүн үбэ таммалыы турара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    23 октября  

    ”Сема-кулак” атын “күлүк өрүттэр” көрөөччүлэриттэн букатын атын толкуйдаах уонна көрүүлээх киһи этэ.Кини бэйэтин хамсаныыларынан уонна дьоҥҥо сыһыанынан Красноярскай куорат олохтоохторун өйүгэр-санаатыгар манна мин “хаһаайыммын” уонна кини эппит тыла-сокуон диэн өйдөбүлү бэрт кылгас кэм иһигэр олус чиҥҥик уонна “сиэрдээхтик” тиэрдибитэ.
    Кини хас да сытыы тыллардааҕа : “Былаас киһитэ хамнаска олорор!”. “Былаас киһитэ,эн курдук киһи, кини эмиэ тоттук олоруон баҕарар!”. “Өйдөөх уонна үөрэхтээх киһи элбэх –тойон буоларгар өйөбүллээх буолуохтааххын.Онтон ол өйөбүл биһиги!””Үптээх-астаах киһи,ааттаах-суоллаах дьону кытта булсуохтаах! Кинилэри кытта бииргэ сылдьан , бэйэ аатын оҥостуохтаах”. Кини ити өйдөбүллэрин тумус өйдөбүллэр быһыытынан сорук оҥостон бэйэтин хамсаныыларын түмүгэр “Сэбиэскэй сойууска – дойдуга” “олохтоох былаас” уонна “күлүк өрүттэр” күүстэрин биир чөмөххө холбообут маҥҥайгы киһинэн буолбута.
    Ол гынан баран бэйэтин олоҕор сүрүн сокуон быһыытынан : -Эн бэйэҥ төһө баҕарар бай,ол гынан баран боростуой дьон олохторун тот олоххо таһаар,оччоҕо эйиигин куруутун ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьыахтара! –диэн өйдөбүлүнэн салайтарара.
    Кини ити өйдөбүлүн туһанан бэйэтин иннин эрэ көрүммэккэ,куорат сайдыытын бары хайысхатын бэйэтин өйүгэр-илиитигэр дьүөрэлии тутан бэйэтин хамсаныыларын оҥороро. Ааҥ маҥҥай Красноярскай куорат спорсменнарыгар тирэнэн кинилэри өйөөн ,тустуу холбоһугун тэрийэн онно грузияттан талааннаах тренердэри аҕалтаан олимпийскай оонньуулар,Аан дойду ,Европа,Азия дойдуларын кыайыылаахтарын таһаарбыта.Сэбиэскэй Сойууска эрэ буолуо дуо? Аан дойдуга биллэр тустуу киинэ тэриллибитэ. Атын да спорт көрүннэригэр эмиэ өйөбүл буолбута.Ол түмүгэр мээчиктээх хоккейга тэрийбит “Енисей” диэн кулууба бу хайысхаҕа баар кулууптары барытын түҥҥэртээбитэ.Футболга ,атах мээчигэр эмиэ “Спартак”,”ЦСКА”,уонна “Динамо” курдук кулууптары кытта эрбии биитин курдук тэҥҥэ оонньуур “Сибиир”кулууп тэриллибитэ. Культура эйгэтигэр ити кэмҥэ дойдуга суох сүдү улахан театр тутуллубута. Ол түмүгэр Красноярскай куоратка дойдуга биллэр культурнай-спортивнай киин тэриллибитэ Кини өйөбүлүнэн Сибиир Россия госудаарстыбатыгар холбоһуутун туһунан “Угрюм-река” диэн киинэтэ уһуллубута.Ол түмүгэр дойдуга биллэр улуу спорсменнар Лариса Латынина, Иван Ярыгин,Александр Карелин,Сергей Бубка,Юрий Власов,Владислав Третьяк олору кытта Аан дойдуга биллибит боксер Мохаммед Али,Георгий Жженов,Татьяна Пельтцер,Кирилл Лавров,Василий Шукшин,Николай Крючков,Аркадий Райкин курдук улуу артыыстар, София Ротару,Иосиф Кобзон,Эдита Пьеха,Аяк Йоала норуот тапталлаах ырыаһыттара, Расул Гамзатов,Алексей Толстой,Борис Пастернак курдук улахан ааттаах суруйааччылар кэлэ сылдьар сирдэрэ буолбута.
    Ити тас өттүнэн куорат Аҕа дойду сэриитин кэмигэр манна кэлбит байыаннай собуоттар билигин олох сайдыытын түмүгэр обороннай промышленноска стратегическай сэрии сэбин оҥорор буолалларыгар өй-санаа,үп-харчы уган , бу тэрилтэлэр саҥа кэрдиискэ сайдан тахсыыларыгар тирэх,кытаанах акылаат ууруллубута. Ол түмүгэр Красноярскай куорат дойду маҥҥайгы сирэй салайааччылара кэлэн-барар куоратыгар кубулуйбута, куорат аата-суола Аан дойду үрдүнэн сураҕыран ,бэйэтэ улаатан-сайдан киирэн барбыта.
    Бу куоратка кэлбит-барбыт норуокка убаастанар уонна биллэр дьону , хас биирдиилэрин кытта тус бэйэтинэн билсэн ,улахан сололоох,ааттаах-суоллаах дьон ортотугар элбэх билсиилэммитэ,доҕордоммута. Кинилэри кытта тэҥҥэ “Сема-кулак” аата-суола Сойуус үрдүнэн үрдүк таһымнаах,дьаһаллаах,кыахтаах бизнесмен аатын ылан киэҥ сураҕырбыта.
    Куорат бэйэтин олохтоохторо кини туох киһитин төһө да дьэҥкэтик биллэллэр,истэригэр төһө да дьиксиммиттэрин иһин ,кинини киһи быһыытынан убаастыыллара,өрө туппуттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 октября  

    Ол гынан баран бу иннэлээх сап курдук бэйэ-бэйэтин батыһа сылдьар ситимҥэ, саамай кыаттарбатах ситиминэн бу уоруллубут алмаастары кыраныысса нөҥүө таһааран атыылааһын этэ.Тоҕо диэтэххэ алмаас государствоҕа сүдү суолталаах сир баайа диэн өйдөбүлгэ киллэриннэн ,бриллианнары атыылыырга Госохрана эрэ бырааптааҕа,атыттарга көҥүллэммэт этэ.
    Ол курдук ааҥ-маҥҥай кини Грузия республикатын төһүү “күлүк” өрүттэрин кытта булсан уоруллубут алмааһы кыраныысса нөҥүө туоратар канаалы булбута. Израильга баар “Де Бирс” алмаас бизнеһин саамай кыахтаах хампаанньатын кытта ыкса сибээс олохтоммута. Балачча уһун кэмҥэ барыта этэҥҥэ баран испитэ.
    Маҥҥай утаа алмаас күн сырдыгын ууну кытта тэҥҥик аһарарын быһыытынан ,ууга куттахха сүтэн хааларын учуоттаан ,араас убаҕас эттиктэргэ уган,сүрүннээн аквариумҥа балыктары кытта бииргэ уган кыраныысса нөҥүө күрэтэр буолбуттара.
    Ол гынан баран бириэмэ аастаҕын аайы пограничниктар таһымнара үрдээн уонна саҥа бэрэбиэркэлиир тэриллэри туһанар буолалларын кытта ,итинник алмааһы кыраныысса таһыгар таһаарыы кыаллыбат буолбута.
    Ол курдук биир түгэҥҥэ утары Ингушетияттан үлэлиир “күлүк” өрүттэр , кинилэри бу бизнестэн туоратар иһин киксэннэр кинилэр алмааһы илдьэ сылдьар киһилэрин күүстээх тэрилтэлэргэ ыйан биэрбиттэрэ. Сойуус үрдүнэн Саха сиригэр хостонор алмаас уоруллара биллэн “Москва “ таһымнаах киэҥ айдаан тахсан кэлбитэ.
    Ол түмүгэр эбии дьаһаллар ылыллан “ күүстээх өрүттэр”өттүлэриттэн Саха сиригэр алмааһы хостуур Мииринэй куоратыгар хонтуруол күүһүрбүтэ.
    Ааҥ-маҥҥайгынан Мииринэй куорат сабыылаах куоратынан биллэриллибитэ.Онон атын сиртэн үлэҕэ кэлэр хас биирдии киһи,кини тугун-ханныгын ? Туох киһитин? бэрэбиэркэлээн эрэ баран үлэҕэ ылар буолбуттара.Куорат тэрилтэлэригэр баар массыыналар бары көҥүл пропуск кумааҕытын ыллахтарына эрэ онно-манна куорат тас өттүгэр айанныыр бырааптаах, “ Мир” трубкатыгар үлэлиир бары үлэһиттэри барыларын хас күн аайы анал сиргэ сыгынньахтатан дьиэтээҕи таҥастарын туспа хааллаттаран баран тэрилтэ суотугар анал үлэ таҥастарын биэртэлээбиттэрэ ол таҕаскын уларыттар кэмҥэр эйиигин курдаттыы көрөр тэриллэринэн бэрэбиэркэлиир буолбуттара. Мииринэй куорат көтөр аалын пордугар пограничнай таможня тэриллэн үлэлээн барбыта.
    Ити курдук төһө даҕаны хонтуруол күүһүрбүтүн иһин “Дема-кулак” бэйэтин күлүк бизнеһэ эрдэттэн ситимнээхтик тэриллибит буолан бэйэтин оҥкулугар оҕустарбатаҕа.Уруккуттан атыҥа диэн хас биирдии хамсаныы чып-кистэлинэн,киһи хараҕар көстүбэтинэн оҥоһуллар буолбута.
    Онон “Сема-кулак” дьоно алмаастары кыраныысса нөҥүө таһаарарга саҥа суоллары көрдөөн барбыттара.Олортон биирдэстэрэ саамай кылгас суолунан Таджикистан республикатын нөҥүө Индияҕа таһаарыы суола этэ.
    Улахан үп-харчы тугу оҥорботоҕо баарай? Сотору кэминэн санаалара сөп түбэһэр дьон көстүбүттэрэ. Ол дьон этиилэринэн бу Памир хайаларыгар кыраныыссаны толору хонтуруоллаабаттарын ыйан туран, бу хайысханан тугу баҕарар кыраныысса нөҥүө таһаарыахха сөп диэн эрэннэрбиттэрэ.Ол түмүгэр араас өйдөбүллээх-санаалаах дьон:- Таджикистан республиката туспа госудаарыстыба буолуохтаах диир националист-политиктар,Афганистан наркобароннара ,Индия алмааһы кырыылыыр собуоттарын магнаттара уонна онно сүрүн оруолу ылыахтаах хайа быыһыгар олорор Рахими баһылыктаах “Вахи” аҕа ууһа бары биир хайысхаҕа өйдөрүн санааларын холбообуттара. Ол түмүгэр Саха сириттэн уоруллубут алмаастар кыраныысса тас өттүгэр таһаарыллалларыгар Грузия өттүнээҕи суол сабыллыбытынан, манан Таджикистан сиринэн күрэтии билигин сүрүн суолунан буолбута.Маҥҥай утаа бытархай уонна техническай алмаастар күрэтиллибиттэрэ.Барыта дьэнкэтик ааспыта. Итинэн Сэбиэскэй былаас кэмигэр бастакылар ахсаанннарыгар киирсэн “Сема-кулак” хас да госудаарыстыбалар “күлүк” өрүттэрэ холбоспут күүстээх холбоһуктарын биир тутаах киһитинэн буолбута.

    0
  • Марфа
    24 октября  

    Бэртээхэй, куутэбит, бу кэпсээни аагаары форумна киирэр буоллум

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    25 октября  

    Ол курдук алмаас атыыланыытын бүтүннүүтүн хонтуруоллуу олорор , “Де Бирс” алмаас хампаанньатын төрүттээбит Оппенгеймердары - Аан дойдуга биир саамай кыахтаах , саамай баай аҕа ууһун кытта илии тутуһуута, мэктиэлэһии буолбута. Бу курдук таһымҥа кэпсэтии чиҥ буолуоҕун ,бу ситимҥэ саамай мөлтөх сүһүөҕүнэн кыраныысса нөҥүө бриллианнары туоратыы боппуруоһа дьэҥкэтэ суоҕар сытара.
    Ол гынан баран “Де бирс” хампаанньа сорох кыра,орто государстволартан ордук үптээҕин быһыытынан бу боппуруоска кыраныысса эҥэр сытар государстволар саамай кыахтаах-үптээх,ааттаах-суоллаах дьоно кытыспыттара.
    Ол түмүгэр брилианнары атын дойдуга таһаарыы, кыраныысса аттыгар олохтоох “Вахи” аҕа ууһун нөҥүө, кинилэр көмөлөрүнэн эрэ быһаарыллыан сөп диэн түмүк оҥоһуллубута.
    Биир күн Рахимига Афганистан государствотын биир саамай баай киһитин итэҕэллээх киһитэ кэлэн этии оҥорбута :
    -Эн көрө олорор сиргинэн Сэбиэскэй сойуустан Израилга атыыга алмааһы уонна көҥүлэ суох кырыыламмыт алмааһы-бриллианнары киллэриэххэ сөп.Тоҕо диэтэххэ,манан Сэбиэскэй Сойууһу кытта кыраанысса саамай мөлтөхтүк көрүллэр сирэ, онон-манан аһаҕас туруктаах кыраныысса. Биһиги дьоммут кыраныысса икки өттүгэр талбыттарынан киирэ-тахса сылдьаллар.Аннараа өттүгэр интириэстээх дьон бааллар.Кинилэр ол бриллианнар кыраныыссаҕа дылы кэлиитин хааччыйаллар,онтон эн оруолун кыраныысса нөҥүө таһаарыы.Эйиэхэ табаар уон бырыһыанын бэйэтинэн ,эбэтэр ыраас харчынан биэрэбит.Толкуйданаргар 10 хонугу биэрэбит. Сөбүлэнэр буоллаххына биллэрээр-диэн бэйэлэрин санааларын тиэрдибиттэрэ.
    Бу саҥа табаар көрүҥүнэн ким урут дьарыктаммыт барыстаах,үптээх-астаах өттүгэр сылдьара чуолкай.Ол курдук үбэ-аһа “опиум” курдук. Онтон ороскуота букатын кыра этэ.Ол курдук улахан караваннары тэрийэр кыһалҕа туһаайбата,сулумах киһи ханан баҕарар кыраныысса нөҥүө бэйэтин кытта илдьэ тахсара суолтаҕа ылыллыбыта.
    Ону Рахими бэйэтин бас-көс дьонун кытта ырытан,сүбэлэһэн баран бу этиини ылынан олоххо киллэрэн барбыттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    26 октября  

    Онтон Рахими бу эҥэр икки улахан караваннар суолларын быһан олорор “Вахи” биир сүрүн аҕа ууһун баһылыга , кинини манна аҕа ууһун “аксакалларын” сүбэтин быһаарыытынан Афганистан сэриитин кэмигэр байыаннай үөрэхтээҕин иһин баһылык быһыытынан талбыттара. Онтон кэлин эйэлээх олох кэлиитигэр кини бэйэтин “буойун” быһыытынан эрэ буолбакка муударай салайааччы буоларын көрдөрбүтэ.
    Кини олоҕо боростуойа суоҕа. Кини төрөппүттэрэ сурах быһыытынан атыыһыттар, бу кини дьаһайан олорор аҕа ууһун кытта кыргыһыыга өлөрүллүбүттэр.Онон тулаайах хаалбыт оҕону бу аҕа ууһун “аксакалларын”сүбэтин быһаарыытынан ол кэмнээҕи аҕа ууһун баһылыгар “курбашига” “буойун” быһыытынан анаабыттара.
    Кинилэр “курбаши” “аҕа ууһун бас киһитин” тус бас билэр буойуннара буола иитиллибиттэрэ. Ол курдук Рахими оҕо эрдэҕиттэн бэйэтин курдук оҕолору кытта сэрии эйгэтигэр “боотур” үөрэҕин баран “кыргыс” өйүн-санаатын иҥэринэн улааппыта.
    Атыннык эттэххэ бу аҕа ууһа сүрүн идэтэ былыр –былыргаттан “ороспуойдааһын” этэ. Бу эҥэринэн атын дойдуларга табаарын эргитэр атыыһыттар, бу аҕа ууһугар кэлэн “түһээн” төлөөтөхтөрүнэ эрэ туох да куттала суох бу эҥэринэн табаардарын тустаах сирдэригэр тиэрдэллэрэ.
    Ол курдук бу Памир хайатын быһа түһэргэ Пакистан,Иран,Индия курдук улуу государстволар атыыһыттара “Инд” ,онтон Кытай атыыһыттара”Хуэнхэ” курдук улахан өрүстэр тардыыларынан өрө тахсан баран ,Памир хайаларын оройуттан орто Азия республикаларын устун ууларын сүүрдэр “Аму-Дарья”,”Сыр-Дарья” уонна “Пянж” өрүстэр тардыыларын тутуһан олох быһа суолунан Европа государстволарыгар тахсан табаардарын эргинэр суоллара бу эҥэр кэлэн түмсэр сирдэрэ.Онон былыр былыргаттан атыы-эргиэн табаара субуллубут аҕай сирэ. Ону бу аҕа ууһун биистэрэ бэйэлэрин тустарыгар ас таһаарынар сир оҥостон, бу суолу быһан олороллоро.
    Ол ону ким да сөбүлээбэт этэ ,сорох кыахтаах атыыһыттар бэйэлэрэ саалаах-саадахтаах дьону тутан күүс өттүнэн суолларын солоноллоро. Онтон атын атыыһыттар бэйэлэрин табаардарын көмүскэтэр айдааннарын дорҕооно тустаах дойду баһылыктарын таһымыгар тахсан , хас уһун сүүһүнэн сыллар усталарыгар “Вахи” аҕа ууһун утары эҥин араас сэрии урдустара кэлэн кинилэри эһэ сатаабыттарын ,бу Памир хайалара бэйэлэрэ кириэппэс буолан кинилэри быыһаан олорор.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 октября  

    Билиҥҥи кэмҥэ сыстыһа сытар государстволар Афганистан уонна Сэбиэскэй сойуус кыраныыссаларын чуолкайдык быһаарсыыларыгар эмискэччи Рахими олорор кишлага Таджикистан республикатын сирэ буолбута.Инньэ гынан “Вахи” аҕа ууһа икки аны государстволарга хайдыһан хаалбыта.Ол гынан баран урукку тутул өйдөбүлэ , олохтоох былаас сабыдыала мөлтөҕүттэн манна пограничнай застава кэлиэр дылы ыһыллыбакка турбута.
    Онтон сэбиэскэй пограничниктар заставалара манна олохсуйуутугар туһааннаах,олохтоох дьоҥҥо алдьатыылаах кыргыһыы буолбута.
    Ол курдук олохтоохторго кинилэр үгүс үйэлэр тухары олохторун тускулун, ороспуойдаан ас-таҥас булуна олорор төрүт дьарыктара үнтү сынньыллар курдуга,ол иһин олохтоохтор бары саа-саадах тутан бэйэлэрин төрүт дьарыктарын көмүскээн саҥа тэриллэн эрэр пограничнай застава пограничниктарыгар саба түспүттэрэ.
    Ол кыргыһыыга кыра аҕа ууһугар улахан государство дьэгиэ тыҥыраҕын көрдөрбүтэ.Кыһыл аармыйа туох да үгүс кэпсэтиитэ суох,манна олохсуйан олорор дьону үөһээттэн байыаннай вертолеттарынан үнтү өтүүктээн кэбиспитэ.
    Инньэ гынан олохтоохтор бары тутуспутунан Афганистан сиригэр көһөн хаалбыттара.Ол иһин манна олорбут дьону төрөөбүт сирдэригэр төнүннэрэр туһугар кэлин олохтоох былаас сымнатыылаах сокуоннары таһаарбыта, көһөөччүлэргэ харчынан көмө оҥортообутугар. Ол түмүгэр үгүстэрэ дойдуларыгар төннөн кэлбиттэрэ.
    Бу түгэн икки өттүттэн улахан айдааны аан дойду таһымыгар таһаарбатаҕа. Кыра таһымнаах кыраныысса таһыгар буолар быстах кэмҥэ “эн-мин” дэһии курдук көрдөрүллүбүтэ. Афганистан государствотын салайа олорор былаас өттүттэн эһиги сыыһа быһыыланныгыт ,олохтоох гражданскай нэһилиэнньэни утары бэлэмнэниилээх сэрии дьонун уонна сэбин туһанныгыт диэн туруорсар сурук ООН таһымынан киирбэтэҕэ.Тоҕо диэтэххэ Афганистаны салайа олорор былаас ,бу аҕа ууһун дьайыылара бэйэлэригэр буортулаах буоларынан,тарбах быыһынан көрбүтэ. Онтон Сэбиэскэй Сойуус маннык бэйэтин дьайыытын аан дойду таһымыгар таһаарар интириэһэ суоҕа.
    Ол кыргыһыыга Рахими 15-16 саастаах уол саа-саадах тутан бүтэһигэр дылы кыргыһан баран контузия ылан билиэҥҥэ түбэспитэ.Ол утары киирсии түмүгэр пограничниктар ,кинилэри утары саа-саадах тутан утары киирсибит ,билиэн ылыллыбыт дьоннорун Душанбе куоратка ыыппыттара.
    Балачча өр араас хайыыларынан таскайдаан баран, былаас таһымынан кыраныыссаҕа туох да буолбатаҕын курдук өйдөбүлү биэрэн Рахиминалааҕы төрүт даҕаны суут көрүүтүттэн босхолоон кэбиспиттэрэ. Онтон бэйэтин ремесленник үөрэҕэр ыыппыттара. Онно үөрэнэ сырыттаҕына Афганистан сэриитэ буолбута. Кини баҕа өттүнэн сэриилэһэ барарга тылламмыта. Кини Афган тылын билэрин учуотка ылан , олохтоох байыаннай хамыссырыйаат боппуруоһу бэрт түргэнник быһаарбыта.
    Кини манна Холбоһуктаах Америка штаттара уонна НАТО өйүүр “талибтарын” утары киирсиилэргэ харса суоҕун,хорсунун көрдөрөн бойобуой уордьаннарынан,мэтээллэринэн наҕараадаламмыта уонна младшай -лейтенант эписиэр дуоһунаһын быһа ылбыта.Ол сылдьан,хаана тардан хаһыаттартан ааҕан, кини бэйэтин аҕатын ууһа “Вахилар” Афганистан иһигэр “үгүс бырааптаах автономия” көрдөөн олохтоох былааһы утары сэриилэһэ сылдьалларын истэн,ол дьонугар тоҕоостоох кэм көстүбүтүгэр көһөн хаалбыта.
    Бэрт сотору кэминэн “Вахи” аҕа ууһун байыаннай күүстэрин биир күүстээх салайааччыта буолан тахсыбыта. Кини салалтатынан сүрүннээн олохсуйан олорор сирдэрин , халлааҥҥа чарбачыспыт Памир хайаларын хахха оҥостон ,онно баар хайа хайаҕастарынан киирэр сирдэргэ өстөөхтөрүн таанкаларын киллэртээн баран тоҕута ытыалаан кэбиспиттэрэ. Онтукалара бэйэлэрэ “быһыт аан” буолан ,кинилэр сирдэригэр киирэр “аан буола турбут” хайа быыстарын биир да техниканы аһарбат гына бүөлээн кэбиспиттэрэ.
    Урукку буолбатах үп-харчы көмөтүнэн реактивнай зенитнай комплекстары атыылаһан ылан элбэх вертолеты суулларбыттара. Үгүс сүтүк тахсыбытынан американецтар толкуйдара уларыйан ,бу Памир хайаларын быыстарыгар бүгэн олорор “Вахи” аҕа уус биистэрин кытта кытта сэриилэспэт курдук илии тутуһан ,бэйэ бэйэлэрин манаһар эрэ буолбуттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    28 октября  

    Ол кэнниттэн ,аны ол кэмҥэ ,политика сирэйэ суох буоларынан,кирдээҕин быһыытынан Афганистаҥҥа сэбиэскэй былааһы өйүүр былаас күүһүрэн,аны кини бэйэтэ урут бииргэ сулуусбалаабыт дьонун кытта утары сэриилэһэр турукка киирбитэ. Бу да сэриигэ “Вахи” аҕа уустара иннилэрин биэрбэтэхтэрэ.
    Онон билигин государство иһигэр туспа “государство” курдук олороллор.Сэриитэ суох олох кэлбитигэр Рахиминыны бэйэтин аҕа ууһун дьоно “курбашинан”талбыттара. Онон бэйэтин дьонун ортотугар туох баар политическай,экономическай уонна байыаннай былаас киниэхэ сүктэриллибитэ.
    Тус бэйэтэ Рахими бу олоххо үгүстүк охсуллубут,дьон сэнээһинин-атаҕастабылын ,аччыктааһыны-хоргуйууну,сэрии алдьархайдарын этинэн-хаанынан билбит буолан ,атын аҕа уустар баһылыктарыттан дьонугар сыһыана букатын атын этэ.Ол курдук дьонун чыыныттан тутулуга суох, барыларын бу олоххо интириэстэрин тэҥҥэ тута сатыыра уонна былыр –былыргаттан хас да уонунан үйэлэр усталарыгар илдьэ кэлбит олохторун тускулларыттан туоруон баҕарбат этэ.
    Ол иһин кини билиҥҥи олох ирдэбиллэрин утаран , бэйэҥ кыһалҕалаах олоххо олорон, уотунан оонньуур сатаммат диэн өйдөбүллээҕэ. Кини Сэбиэскэй Сойуус курдук улуу,улахан-күүстээх государство кыаҕын ис өттүттэн билэрэ.Онон сыыһа-халты тутуннаххына ,эн бэйэҥ норуоткун бүтүннүүтүн толук ууруоххун сөбө.
    Онон кини билиҥҥи кэмҥэ: наркотигы кытта сэрии сэбин кыраныысса тас өттүгэр тарҕатыынан дьарыктанары олох утарар этэ.
    Онтон бэйэтэ Аан дойду атын государстволарыттан туспа дуйданан олорор социалистическай лааҕыр государстволарыгар суох, ас-таҥас ,бытовой техниканан мэнэйдэһиини,дьэ бу биһиги дьарыкпыт диэн толкуйдуура.
    Ол гынан баран кини норуотуттан кыахтаах,силистээх-мутуктаах дьон сыдьааннара, атын сиргэ үөрэнэн кэлбит кэнники көлүөнэ ыччат толкуйа букатын атын этэ. Кинилэр туох баар сыһыаннаһыыны барытын харчы сыһыаныгар кубулута сатыыллар.
    Үтүмэн үбү-харчыны Америка холбоһуктаах штаттара”Даллес былаанын” олоххо киллэриигэ, Сэбиэскэй Сойууһу эһиигэ укпуттара.Ол былаан биир сүрүн хайысхатынан эдэр ыччаты”арҕааҥы культураҕа” уһуйуу, оҕо,эдэр дьон өйүн-санаатын сүүйүү буолбута.Онно сүрүн хайысханан эдэр дьону наркотигынан сүһүрдүү,эдэр үүнэн иһэр көлүөнэ наркотиктан тутулуктаах буолалларын ситиһии идеологиялар охсуһууларыгар кыайыы төрдө диэн өйдөбүлүнэн салайтарбыттара.
    Кинилэр Афган норуотугар этэллэрэ:
    -Нефть диэн улахан баай буолбатах,кини саппааһа аҕыйах,уһаатаҕына биир үйэ иһинэн бүтүө.Онтон мак эһиги сиргитигэр куруутун үүнүөҕэ.Харчы онно сытар дииллэрэ.
    Ол түмүгэр бу Афганистан курдук сайдыыта суох государство түргэнник харчы тобуланар инниттэн, бэрт кылгас кэм иһигэр атын государстволарга сүрүн наркотик тарҕатааччы государствоҕа кубулуйбута. Афганистан өттүттэн Таджикистан нөҥүө Европаҕа тарҕанар наркотиктар саамай кылгас суола сытарынан кыраныысса нөҥүө төһө кыалларынан –кыаллабатынан барыта оҥоһуллан үтүмэннээх элбэх опиум,героин Европаҕа таһыллара.Ол курдук 100 грамм героин Афганистаҥҥа 100 доллар эрэ буоллаҕына,Душанбеҕа тиийдэҕинэ 1500 доллар,Москваҕа 15000 доллар,онтон 45000-50000 доллар буолан тахсара.Ити курдук барыстаах хайысха үп-харчы сыһыаннаһыытыгар ханна да суоҕун быһыытынан наркотиктар араас көрүҥҥэринэн дьону сүһүрдүү тохтооботугар тиийэр.
    Ити тас өттүнэн “чэпчэки,кирдээх харчы “ киһини ханна-ханна тиэрдибэтэҕэй? Ол курдук “Вахи” аҕа уустарыгар Таджикистан өттүттэн ,биһиги Сэбиэскэй Сойуустан арахсабыт,бэйэбит туспа госудаарыстыба буолабыт диэн өйдөбүллээх куомуннаспыт дьон бөлөхтөрө сэрии сэбин бэйэлэригэр хоро таспыттара.
    Ол өйдөбүлэ бириэмэ ааһан истэҕин аайы бу кыраныысса аттыгар олохтоох “Вахи” аҕа уустарыгар эмиэ дьайбыта. Аҕа уустар кырдьаҕастарын сүбэтин иһигэр дьоһун да саастаах дьон ортотугар даҕаны хайдыһыылар тахсар буолан барбыттара. Ол курдук сорох “аҕа уустар” үтүмэн харчыны өлөрөөрү, наркотигы уонна сэрии сэбин кыраанысса нөҥүө көҥүлэ суох тарҕатыыга кыттыһан киирэн барбыттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    29 октября  

    Ону атын аҕа уустар баһылыктара утарсаллара. Олор ортолоругар Рахими киирсэрэ.Кинилэр этэллэрэ:
    -Сэрии сэбин тарҕатыы уонна наркотигынан дьарыктаныы биһиги төрүт идэбит буолбатах.Эн илиигэр “граната” тута сылдьар буоллаххына ,онтукан хаһан эрэ эн илиигэр эстиэ.Онтон киһини сүһүрдэр наркотигынан дьарыктаннаххына,онтукан ааҥ-маҥҥай бэйэҥ омуккар,ыччаккар дьайыаҕа диэн өйдөбүлү тутуһаллара.
    Бу сиэрдээх этии буоларын бириэмэ көрдөрбүтэ.Ол курдук ити аҕа уустар дьоно быстах кэмҥэ байбыт-тайбыт курдук буолтарын иһин ыччаттара наркоман буолан барбыттара.Онтон сэрии сэбинэн дьарыктанааччылар, онно-манна кыттыһан ыччаттарын өлөр өлүүгэ угуталаабыттара.
    Ол гынан баран,хайдах да эргит-урбат, бу аҕа уустара бары араас табаардары кыраныысса таһыгар көҥүлэ суох тарҕатан ,онон үптэрин-астарын,таҥастарын –саптарын,баайдарын-дуолларын булунан олорор дьон буолаллара.
    Ол иһин Рахими дьоно бу эҥэр олохтоох пограничнай застава ис олоҕун күн аайы маныы-кэтии сылдьалларын өссө күүһүрдэн биэрбиттэрэ. Рахими сорудаҕынан төһө кыалларынан застава иһигэр пограничниктар хас биирдии хамсаныыларын ымпыгар –чымпыгар тиийэ ,застава командирыттан саҕалаан ,хас биирдии пограничник аатыгар-суолугар тиийэ тус докумуоннарын үөрэтэн билэр сорук турбута.Араас албастары,ньымалары туттан Застава салалтатын бары дьонун хантан төрүттээхтэрин, ханна-хайдах сулуусбалаабыттарын,туох дьаллыктаахтарын ,дьиэ-кэргэннээхтэрин барытын үөрэппиттэрэ.
    Билиҥҥи туругунан пограничнай застава бириэмэ аастаҕын аайы сыыйа атаҕар туран бэйэтин кыаҕын хаҥатан күнтэн-күн күүһүрэн иһэр.Ол барыта застава начальнига кадровай байыаннай,икки уот сэрии Аҕа дойду уонна Афганистан бэтэрээнэ майор Войтич үтүөтэ буолара биллибитэ. Онон Рахими дьоно маҥҥайгы сүрүн охсууну застава үлэтин сахсарытар,атахтыыр инниттэн кини начальнигын Войтиһы үлэтиттэн ууратарга туһаайбыттара.
    Ону бэрт судургутук быһаарбыттара. Ол курдук застава иһигэр киһи өлүүлээх түгэни таһаарбыттара. Кэлэн бэрэбиэркэлээбит хамыссыыйа боротокуолугар суруллубутунан:
    -Үөрэтэр полигоҥҥа миинэ иитиитигэр дьарыктана сылдьан бэйэни харыстаныы өттүгэр сөптөөх үлэ ыыттыллыбакка, сыыһа туттаннар икки пограничник тыыннара быстыбыт диэн суруллубута. Онно сирэй буруйдааҕынан застава начальнига Войтич ыйыллыбыта.
    Онтон дьиҥҥээх биричиинэтэ Рахими дьоно кэтээн сылдьаннар ити түгэни соруйан таһаарбыттара.Ол курдук пограничниктар миинэ иитиитинэн дьарыктаныахтарын билэ сылдьаннар “кыраҕы харахтаах” бинтиэпкэнэн миинэни ытан, тоҕо тэбэригэр тиэрдибиттэрэ.Туораттан көрүүгэ пограничник уолаттар сыыһа туттууларыттан миинэ эстибитин курдук көстүбүтэ.Пограничнай заставаҕа киһи өлүүлээх “ЧП” тахсыбытынан ,онно застава начальнига Войтич буруйдааҕынан ааҕыллан үлэтиттэн ууратыллыбыта.Кини оннугар застава начальнигын хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы капитан Николашин анаммыта.
    Сэрэйиллибитин курдук капитан Николашин бэйэтин таһымынан ыраахтааҕы генералын уолугар,үйэтин байыаннай дьыалаҕа анаабыт,икки уот сэриини ааспыт майор Войтичка ханан да тиийэр кыаҕа суоҕа.Онон застава үлэтэ-хамнаһа тас көрүүгэ уруккутун иһин ис өттө сатарыйан барбыта. Хас биирдии киһи сулуусбатыгар ээл-дээл сыһыаннаһыытыгар тиэрдибитэ. Ол курдук ким туох ордук тэриллээҕинэн олохтоохтору кытта кыраныысса тас өттүттэн киирбит араас табаардарга мэнэйдэһии саҕаламмыта.
    Ону көрө сылдьан,ордук харчыга ымсыылаах дьону үөрэтэн баран Рахими дьоно бэйэлэрин болҕомтолорун аҕа саастаах,сотору пенсияҕа бараары сылдьар застава старшинатыгар, Волга өрүс немецтэриттэн төрүттээх Иван Гейдрихха уурбуттара.Кинилэр бу киһи билиҥҥи туругун,өйүн-санаатын оонньуутун олус сөпкө таайбыттара. Сулумах кэргэнэ суох киһи, пенсияҕа таҕыстаҕына олоҕун аҥардас пенсияҕа олорорун ыараханын билинэн бэйэтин кырдьар сааһыгар тирэх буолар үбүн оҥосторун сэрэйбиттэрэ.Ол курдук старшина застава туох-баар баайын-дуолун дьаһайар киһи буоларынан,хамыыссыйа быһаарыытынан ол бу ордук туһата суох “устууга! барбыт малларын,ол курдук сулуусбалаан бүппүт пограничниктар кэтэ сылдьыбыт таҥастарын,портянкатыгар тиийэ олохтоохтору кытта мэнэйдэһэрэ,онтуката балачча улахан сууммаҕа тахсара.
    Ол гынан баран кини күннээҕинэн олорбокко,барытын харчыга кубулутан сбербааҥҥа харчы оҥорон уурунар Рахими дьонунан учуотка ылыллыбыта.
    Онон туһанан Рахими дьоно бу киһини бэйэлэрин диэки үлэлииргэ үлэ ыытан киирэн барбыттара.Ааҥ-маҥҥай оннук-маннык суолтата суох түгэннэргэ ылсан-бэрсэн баран ,улахан харчыга ымсыырдан бэйэлэригэр туһалаах информацияны ылар буолбуттара.Өр буолбатаҕа сотору кэминэн Рахими дьоно застава ис олоҕун олох чуолкайдык билэр буолбуттара.Ити тас өттүнэн олохтоохтор бары кэриэтэ Рахими диэки санаалаах дьон буолалларынан пограничниктар олохторугар тугу көрбүттэрин-билбиттэрин быһа Рахими дьонугар тиэрдэ тураллара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 октября  

    Ити үлэлэр тас өттүлэринэн , кыраныысса нөҥүө туоратыыга тоҕоостоох сүрүн суоллар пограничниктарынан эрэллээхтик сабыллан туралларынан,атын суоллары көрдөөһүн саҕаламмыта. Онуоха биир олохтоох кырдьаҕас бараан көрөөччү киһи ,хайалары дьөлүтэ үүттээбит хайа аннынааҕы хайаҕастар ситимнэрэ кыраныыссаҕа тахсарын, урукку өттүгэр ону туһанан сатыы дьон сылдьыбыт суолларын ыйбыта.Ол гынан баран ол суол билиҥҥи кэмҥэ кэккэ биричиинэлэринэн туһаныллыбат буолан умнууга сылдьарын эппитэ.
    Ол курдук хайа үрдүттэн сымара таастар түһэн хайаны быһа охсон түһэр сыркыс ууну быһыттаан, уу таһымын үрдэтэн ,ол ситим кырааныссаҕа сыста сытар хайаҕастара уунан туолан тураллара. Онтон кыраныысса ол сиртэн илии уунар сиригэр сытара,сүүсчэкэ миэтэрэ буолара дуу? Суоҕа дуу? Өскөтүн киһи уу аннынан уһуннаҕына, ол уунан туолбут хайаҕастан кыраныыссаны уҥуордаан , хайа сыркыһа оҥорбут күөлүгэр тахсан кэлэрэ.
    Маны Рахими дьоно үөрэтэн көрөн баран саамай табыгастаах кыраныыссаны туоруур суол эбит диэн түмүккэ кэлбиттэрэ.Ол курдук аныгы үйэҕэ уу аннынан устуу, аналлаах тэриллэри туһаннахха улахан мэһэй буолбатах.Ол гынан баран, бу уу ситимэ хайа аннынааҕы уулары кытта ситимнээҕэ улахан кутталы угара. Ол курдук кэмиттэн кэмигэр хайа анныттан оргуйбут уу тахсан “гейзер” курдук өрө тыбыыран өрө ыһылла, уу бүтүннүүтэ оргуйан өрө баллыгырыы түһэрэ.Ону кытта киһиэхэ кутталлаах дьааттаах гаас тахсара.Ол гынан баран ол оргуйан тахсар ууну үөрэтэн көрдөххө күн устата ахсааннаахтык тахсара.Онон киһи быыс-арыт булан бириэмэтин таба тайаннахха уҥуор-маҥаар хайа баҕарар тахса-киирэ сылдьыахха сөп этэ.
    Олохтоохтор бу күөлү сотору-сотору уута оргуйан тахсарын иһин уонна киһини тумнарар дьааттаах гааһы таһаарарын иһин атын “хараҥа”,сир анныҥааҕы күүстэр буулаабыт сирдэринэн ааҕаннар “Шайтан-озеро” диэн ааттыыллар.Онон олохтоохтор ити сиргэ биирдэ эмэтэ охсуллан ааһаллар ,киһи сылдьыбат,бүтэҥи дойду.Онтон быстах кэмҥэ,сып курдук туттан-хаптан оҥостон киирдэххэ ким баҕарар киирэн тахсыан сөп. Ити сиртэн олох ырааҕа суох сиринэн манна баар кишлак олохтоохторо барааннарын хайа хапталларыгар мэччитэ таһаарар суоллара тыргылла сытар буолан , ханнык баҕарар киһи ханна баҕарар Рахими ыйбыт сиригэр күндү таастары кистиэн сөбө.
    Рахими бу сиринэн тус бэйэтинэн хаста да туоруу сылдьыбыта. Олортон биирдэстэригэр кини ити азиат уолу кытта сирэй көрсө түспүтэ. Ол курдук бу сиргэ Тимир көрсүбүт “душмана” Рахими бэйэтэ этэ. Ол көрсүһүүтүн Рахими олус ыарыылаахтык ылыммыта.Хара маҥҥайгыттан пограничниктары кытта көрсүһүү куһаҕан бит дии санаабыта.
    Ол гынан баран улахан “үп-харчы” сыта ону хам баттаабыта.Онтуттан үөрэх ылан ,итинник сыыһа хамсаныылар суох буолалларын туһугар, пограничнай застава иһигэр бэйэ киһилээхтэр. Онон билигин Рахими застава олоҕун олох чуолкайдык, ол иһигэр застава тас өттүгэр тахсар пограничниктар бөлөхтөрө кыраныыссаны кэрийэ барар кэмнэрин олох чуолкайдык билэ олорор.Сити курдук бары өттүнэн үөрэтиллэн баран кыраныыссаны туох да мэһэйэ суох алмаастары уонна бриллианнары туоратар суол булуллубутунан бу барыстаах дьыалаҕа Рахими үлэлэһэн барбыта.Бэрт сотору кэминэн туох да тохтобула суох,саамай кылгас суолунан туруоруллубут соругу ситиһэр ситим тэриллибитэ.Кыраныыссаҕа тиэрдиллибит күндү таастар тохтоло суох кыраныысса тас өттүгэр таһаарыллар буолбуттара.Ол түмүгэр үп-харчы эмиэ кинилэр хармааннарыгар хайа сүүрүүктээх үрэҕин уутун курдук кутуллубута.
    Күндү таастары кыраныысса нөҥүө күрэтиигэ ,бары өттүттэн куттала суох буолуу ирдэбиллэригэр сөп түбэһэр үлэлэр ыытыллан, онуоха-маныаха дылы харчы оҥоруу сүнньэ барыта лып-лап кэпсэтии ыытыллыбытынан, хайдах илии тутуһуллубутунан баран испитэ.Ол гынан баран, ити бары өттүнэн үчүгэйдик толкуйдаммыт кыраныысса нөҥүө сыаналаах күндү таастары туоратар ситимҥэ үөн-көйүүр кэлэн кыттыһыа диэн ким даҕаны толкуйдаабатаҕа.Ити кымырдаҕастар айылҕаларыгар алмаас таас туох оруоллааҕын ,туохтан сылтаан уйаларыгар бытархай алмааһы муспуттарын ким билиэй?
    Онон бу дьыалаҕа бары интириэстээх өрүттэр кыраныыссаҕа буолбут түгэни бэрт суһаллык үөрэтэн баран ,Сэбиэскэй былаас улахан айдааны тардыан иннинэ,бу суолунан бүтэһигин кыраныысса аһаҕаһын туһанан олус улахан кээмэйдээх,аһары үтүмэн сыаналаах күндү таастары туоратарга уонна инникитин атын суолу көрдүүргэ сөҥҥөспүттэрэ.
        Онно сотору кэминэн Лондон куоратыгар ааҥ маҥҥайгы алмаастар атыыларын аукциона саҕаланыахтааҕа биричиинэ буолбута. Атыыга барыта ювелирнай хаачыстыбалаах бөдөҥ кээмэйдээх алмаас тахсаллара ирдэнэрэ.
    Ол иһин “ Сема –кулак” бу түгэн төһө да кутталлааҕын иһин иҥсэ-обот баһыйа тутан Саха сириттэн уоруллубут дэҥҥэ көстөр саһархайдыҥы өҥҥөөх 70 тахса карааттаах алмааһын (маннык бөдөҥ уонна ыраас алмаас айылҕа сэдэх көстүүтэ буолар) кыраныысса нөҥүө туоратарга быһаарыммыта.

    0
  • аа5ааччы
    30 октября  

    Ааптар киьи соьуйар эруттээх кэпсээннэрдээх суруйааччы буоллун.Аа5арбар аныгыскы сырыыга тугу толкуйдаан таьаарара буолла диэн интириэьиргээн аа5ар буоллум.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    31 октября  

    Онтон ол алмааһы “Мир” трубкатыттан уоран ылыы сытыы толкуйу, чуолкай тэрээһини уонна сатабылы эрэйбитэ.Ол түмүгэр мэнээк боростуой киһи толкуйдаабат элбэх бэйэ-бэйэтиттэн тутулуга суох сүнньүөхтээх кэрдиис хамсаныылар оҥоһуллубуттара.
    Манна үлэлиир дьон хостуур алмаастара төһө үпкэ-аска турарын бэрткэ билэллэрэ.Онон төһө кыалларынан,сатанарынан хонтуруоллуур үлэһиттэртэн уонна тэриллэртэн мүччү туттаран,бэйэлэрин кытта кистээн илдьэ тахса сатыыллара. Ол маҥҥай утаа хонтуруол таһыма мөлтөҕүттэн табыллара. Онтон кэм аастаҕын аайы,сыыйа күүстээх тэрилтэлэр хонтуруолу күүһүрдэн киирэн барбыттара,көннөрү үлэһити ийэттэн төрүөх сыгынньахтаан нэндьийэн көрүү тас өттүнэн, курдаттыы көрөр уонна бу кэмҥэ ааҥ маҥҥай миэстэтигэр туох буолбутун барытын уста турар тэриллэри туһаныы тэриллибитэ.
    Ол гынан баран ити кэмҥэ ,устар тэриллэр саҥардыы олоххо туһаныллан, туттуллан эрэр буоланнар ааҥ-маҥҥайгытынан ахсаан өттүнэн аҕыйах этилэр,иккиһинэн уһуллуу хаачыстыбата бөрүкүтэ суоҕа,үрүҥ-хара дьүһүнүнэн көрдөрөрө.
    Ол курдук маннык тэрил үс эрэ сиргэ баара: үлэһиттэри көрөр , алмааһы рудаттан араарар уонна туттарар сирдэригэр эрэ турара.
    Ол курдук рудаттан алмааһы араарар сиргэ маҥҥайгы устар тэрилгэ, үнтү сынньыллар боруода таастары рентген сардаҥаларынан тыктарыыга улахан сабардамнаах алмаас таас кылапачыс гына түспүтүгэр итиннэ эппиэттиир үлэһит үлэтин ирдэбилэ ирдииринэн , тутатына бириэмэтин сөкүүндэтигэр тиийэ ыйан туран ,сэдэхтик көстөр алмаас көһүннэ диэн бэйэтин үрдүкү салалтатыгар дакылааттаабыта ,онтуката ыйыллыбыт кэмигэр алмааһы туттарар сиргэ тиийбэккэ аара ууга тааһы бырахпыт курдук сүтэн хаалбыта.
    Үлэ хамсааһына тохтотуллан алмааһы рудаттан араарар уонна туттарар пууннар икки ардыларыгар үлэлиир дьону тутатына хас биирдиилэрин ,алмааһы рудаттан араарар уһун ситим хас биирдии муннугун .ымпыгын-чымпыгын барытын хаста даҕаны сирийэн бэрэбиэркэлээбиттэрэ,көрбүттэрэ – истибиттэрэ. Ол гынан баран тугу да булбатахтара.
    Саамай дьиктитэ диэн үлэһит үлэтин миэстэтиттэн ханна да халбарыйар кыаҕа суоҕа,хас биирдии алмааһы хостуур ситимҥэ турар үлэһит үлэтин миэстэтигэр кылгас да кэмҥэ суох буоллаҕына ситим тохтоон хаалара,ол тас өттүнэн хас биирдии үлэһит аттынааҕы киһи тугу хамсанарын көрө сылдьара уонна тус бэйэлэрэ режимнай зонаҕа үнтү сынньыллар алмаастаах руданы кытта сирэй кыттыспакка, араас өйдөөх бытарытар,уунан сууйар,алмаастары сабардамнарынан араарар уонна да атын сүрүннээн электричество күүһүн нөҥүө үлэлиир тэриллэри холбоон руданы үнтү сынньаллара,рудаттан алмааһы араараллара.
    Онтукалара бүтэр уһукка оператордарга тиийэн, бэйэлэрин сабардамнарынан көрүллэн ыраас туох да буккаһына суох бытархай ,орто уонна улахан алмаастарга араарыллаллара.
    Алмааһы хостооһун дойду биир сүрүн үбүн булунар салаатынан буоларынан,манна туттуллар үлэ технологияларын,ол курдук рудаттан алмааһы араарыы үлэтэ уонна алмаас бэйэтэ атын минераллартан туох туспа уратылааҕын үөрэтиини , дойду инники сылдьар Хайа үөрэҕин үрдүк үөрэҕин кыһаларыгар үлэлии сылдьар учуонайдартан Коммунистическай партия Киин комитета бэрт суһаллык кылгас кэмҥэ үлэни тупсарар саҥа көрүүлэри ирдээбитэ.
    Ити уураахха сөп түбэһиннэрэн “Сема-кулак” Миирнэй куоракка көрөөччүтүнэн анаабыт “ 2+3” диэн итэҕэллээх киһитин сүбэтинэн үбүнэн-харчынан өйөөн Красноярскайдааҕы хайа үөрэҕин үрдүк үөрэҕин кыһатыгар бу хайысхаҕа эдэр учуонайдары чөмөхтөөбүттэрэ уонна үлэлэппиттэрэ. Олор кураанах рудаттан алмааһы арааран ылар технологияны үөрэтэн баран алмааһы көннөрү рудаттан олох боростуойдук арааран ылар хас да ньыманы-албастары толкуйдаан таһаарбыттара.
    Ити учуонайдар айбыт саҥа көрүүлэрин госудаарыстыба олоххо киллэриэр дылы, кинилэр айбыт ньымаларын ”Сема-кулак” бэйэтин туһатыгар туһана охсубута.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    1 ноября  

    Ити кэмҥэ “Сема-кулак” дьоно Миирнэйдээҕи алмааһы байытар фабрика буола турар үлэ түгэннэрин тэрилтэ салалтатынааҕар ордук билэ олороллоро.Үлэ эргийиитин бары сүнньүөхтэригэр алмааһы хостуур көннөрү “Мир” карьерыттан күүстээх,бөдөҥ руданы таһар массыыналар суоппардарыттан саҕалаан баран ,алмааһы байытар фабрика иһигэр үлэлиир инженер – технологторга тиийэ бэйэ дьонноордохторо.
    Ол дьон бэйэ-бэйэлэрин кытта төһө да билсиспэтэхтэрин иһин,кинилэр хас биирдии хамсаныыларын саахымат оонньуутун курдук чуолкайдык толкуйдаан дьаһайан ,ити бөдөҥ алмаас кураанах рудаттан араарыллан ылыллыбыта уонна уоруллубута.
    Ол курдук улахан,бөдөҥ алмаас көстүөхтээҕэ эрдэттэн биллибитэ. “Мир” карьерыгар кимберлитовай трубканы тоҕо тэптэрии кэмигэр улахан кээмэйдээх алмаас тоорохойо көстүбүтэ.Онон сотору кэминэн ити алмаас сорҕото көстөн кэлиэхтээҕэ.Ол алммаһы мүччү туппат туһугар ити учуонайдар этитэлээбит ньымаларын туһаммыттара.
    Көннөрү рудаҕа алмаас баарын –суоҕун рентген сардаҥаларынан сабаҕалыыр сиргэ барытын уста турар тэрил эппиэттээх үлэһитэ бэйэтин үрдүкү салалтатыгар биллэриэн иннинэ “Сема-кулак” эрэллээх киһитигэр “2+3” биллэрбитэ.
    Ити алмаас конвейер устун айаннаан истэҕинэ биир тоҕоостоох сиргэ үрдүгэр ууллубут тимир кутуллубута уонна дьиэ үрдүнэн сүүрэ-хамсыы сылдьар, электрическай уот көмөтүнэн үлэлиир күүстээх электромагнит нөҥүө кураанах рудаттан араарыллыбыта.Бу электромагнит көннөрү рудаттан тимир рудатын араарарга туһаныллара.
    Онтон режимнэй зона иһиттэн бэрт боростуой хамсаныынан туһааннаах киһи туалетка киирэн унитаз нөҥүө ол алмааһы уунан сайҕаан таһырдьа ыытан кэбиспитэ.Ол кэнниттэн ол алммаһы дьон куһаҕанын таһар массыынанан оботторон ылбыттара.
    Бу түгэн Сэбиэскэй Сойууска саамай бөдөҥ уонна сүрүн алмааһы хостуур тэрилтэтиттэн итинник улахан сабардамнаах алмаас барытын уста турар тэрилгэ бэлиэтэнэн баран сүтэн хаалыыта тэрилтэ уонна дойду салалтатыгар улахан аймалҕаны таһаарбыта.
    Бу түгэн алмааһы байытар фабрика иһигэр тэрээһиннээх алмааһы уорарга үлэлир күлүк өрүт бөлөҕө баарын арылхайдык көрдөрбүтэ.Ол иһин аҥардас бу боппуруоска Коммунистическай партия Киин комитетыгар туһааннаах эрэ дьон кыттыылаах сабыылаах мунньах ыытыллан уорууну уодьуганныырга эбии күүстээх дьаһаллар ылылыбыттара

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 ноября  

    Онно ылыллыбыт уураах биир пуунугар , бу алмааһы хостуур тэрилтэ Саха автономнай сэбиэскэй социалистическай республикатын сиригэр-уотугар үлэлии олороро учуотка ылыллан, бу тэрилтэҕэ уонна уорууну уодьуганныыр күүстээх тэрилтэлэригэр олохтоохтору үлэҕэ ылыы ирдэммитэ.Ити уураахха сөп түбэһиннэрэн Саха сиринээҕи уобаластааҕы Коммунистическай партия Бюрота уураах таһааран хас биирдии оройуонтан инники күөҥҥэ сылдьар .актыыбынай позициялаах эдэр комсомолец ыччаттары дойду куттала суох буолуутун комитетыгар үлэҕэ ыытарга дьаһайбыта.
    Онтон ити уураах олоххо киириитэ эдэр учуутал идэлээх Уйбаан Уйбаанабыс олоҕун төрдүттэн уларыппыта.
    Ол курдук биир үтүө күн Уйбаан Уйбаанабыһы эмискэччи Ленинскэй оройуон оройуоннааҕы комсомольскай тэрилтэтин 1 секретарыгар ыҥырбыттара.
    Кини оройуон киинигэр комсомол чилиэнэ буоларын быһыытынан араас общественнай үлэлэргэ актыыбынайдык кыттар буолан улаханнык соһуйбатаҕа.Кини болдьоммут кэмигэр тиийбитигэр кэтэһэ олороллоро. Кинини бэйэтин саастыылаҕа эдэр уол көрсүбүтэ. Кэпсэтии да судургу буолбута. Үгүс кэпсэтитэ суох ,эн-мин дэһээт курдары оройуоннааҕы Хоммуньуус партиятын маҥҥайгы секретарыгар барбыттара.Кини үлэлиир хоһугар икки киһи олороро.Кинини уола ол хоско киллэрээт уонна билиһиннэрээт даҕаны хостон тахсан барбыта. Арыаллаан кэлбит уол тахсаатын кытта ,ол дьон Уйбаан Уйбаанабыһы ыҥыран ылан бэйэлэригэр утары олордубуттара.
    Ол дьон этэр этиилэрэ Уйбаан Уйбаанабыска тоҕо бу оройуон “Үрүҥ дьиэтигэр” ыҥырдахтарай диэн толкуйдуу сылдьар уонна онно эппиэт көрдөөн эҥин араас толкуйга барытыгар тиийбит киһиэхэ ,олох үөйбэтэх өттүттэн , олох соһуччу ,кини олоҕун олох төрдүттэн уларытар кэпсэтиини оҥорбуттара.
    Хос хаһаайына,оройуону дьаһайа олорор Михаил Аркадьевич Никифоров ,кинини балачча уһуннук саҥата суох,сүрдээх болҕомтолоохтук супту көрөн баран ,тоҕо кинини манна ыҥырбыттарын быһааран киирэн барбыта:
    -Саха сирин Хоммуньуустарын Уобаластааҕы комитетын уурааҕынан дойду куттала суох кэмитиэтыгар олохтоох каадырдарынан бөҕөрҕөтөр уураах ылыллан турар.Онон сибээстээн биһиги манна олохтоох ыччаттарбытын үөрэтэн баран эйиигин бу тэрилтэҕэ ыытарга ыйыы оҥорорго быһаардыбыт. Ол оннук ыйыыны оҥорорго эйиигин бары өттүнэн үөрэтэн баран этии киллэрдибит. Ол курдук эн аармыйаҕа сулууспалаабыт,онно үтүө суобастаах сулууспан иһин махтал уонна бэлиэ мэтээлинэн наҕараадаламмыккын,үрдүк үөрэхтээххин,байыаннай кафедраҕа үөрэнэн лейтенант запаса-эписиэр званиелааххын,эт-хаан өттүнэн сайдыылааххын ,тустууга спорт маастараҕын,бу эйгэҕэ ситиһиин да улахан Россия “Урожай” уопсастыбатын чемпионаҕын уонна ыччат сойууһун чилиэнэ буолан тураннын оройуон олоҕор эмиэ актыыбынайдык кыттыһа олороҕун.Ол курдук Убайааннааҕы бэрээдэги көрөр дружинниктар тирэх пууннарын салайан үгүс тэрээһиннээх үлэни ыыттын уонна бэйэҥ тус үлэҕэр учуутал быһыытынан эмиэ тэрилтэн салалтата үчүгэй эппиэттээх үлэһит быһыытынан сыаналыыр. Кэргэннээхин,оҕолооххун. Онон бу уураахха сөп түбэһиннэрэн эйиигин бу эппиэттээх тэрилтэҕэ улэлиэн сөптөөх диэн Оройуоннааҕы коммунистическай партия комитетын аатыттан этии киллэрэбит.Бу манна миигин кытта ол тэрилтэ эппиэттээх үлэһитэ баар.Мантан атын боппуруостарга ,эн кинини кытта кэпсэтиэн -диэн туос-маас курдук этэн баран хоһуттан тахсан барбыта.
    Ол түмүгэр кинини оскуолаҕа боростуой учуутал үлэтигэр үлэлии сылдьар эдэр киһи,бу хостон дойду куттала суох буолуутун комитетын эппиэттээх үлэһитэ буолар дьылҕалаах тахсан кэлбитэ. Букатын атын эйгэлээх,кыахтаах тэрилтэҕэ баран эрэрин өйүнэн-санаатынан,этинэн-хаанынан билбитэ. Ол курдук туох баар дьыалатын-куолутун,хамнаһын нэдиэлэ эрэ иһинэн чөмөхтөөн-ылан ,саҥа тэрилтэтигэр көспүтэ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 ноября  

    Бу кэмҥэ Мииринэй куоратка “Мир” трубкаттан алмааһы хостуур уонна байытар фабрикатыттан алмааһы уоруу тэрээһиннээхтик ыытыллара уонна ол алмааһы Сэбиэскэй Сойуус тас өттүгэр таһаараллара быһаарыллыбыта.Ол курдук Турция уонна Грузия кыраныыссатыгар Саха сириттэн хостонуллубут алмаас улахан партията тутуллубута. Онтон сүрүн биричиинэнэн бу куорат күүстээх тэрилтэлэригэр күлүк өрүттэр бэйэлэрин итэҕэллээх дьонноро бааллара биллэн, бу куораттан чугас Республикатааҕы куттал суох буолуу комитетын Нюрбатааҕы салаатын иһигэр “сиртэн хостонор баайы куорҕаллааһыны утары охсуһар” отдел тэриллибитэ.
    Үлэтигэр кэлээтин кытта биир сыллаах үөрэххэ Москваҕа ыыппыттара. Ол кэнниттэн кэлэн Республикатааҕы куттала суох буолуу комитетын Нюрбатааҕы салаатыгар сиртэн хостонор баайы куорҕаллааһыны утары охсуһар отделга үлэһитинэн анаммыта.
    Онон бу отдел сүрүн сорудаҕынан ол баар ситими бүтүннүүтүн төрдүттэн саҕалаан баран бүтэһик кэрчигэр тиийэ үөрэтэн билэн баран, бу ситими суох оҥоруу соруга турара. Билиҥҥи туругунан сабаҕалааһын быһыытынан алмааһы уоруунан соҕуруу куораттар күлүк өрүттэринэн салаллар тэрээһиннээх бөлөх дьарыктанара билиллибитэ уонна ол уоруллубут алмаастар биир суолларынан ,бу Нюрба көтөр аалын пордун нөҥүө ааһара буолуо диэн барыллааһын оҥоһуллубута.
    Ол курдук маҥҥай утаа бу тэрээһиннээх бөлөх төрдүн-төбөтүн булар уустук этэ.Ол гынан баран туһааннаах хайысханан күн аайы ыытыллар сыралаах оперативнай үлэ түмүгэр бииртэн биир уруһуй уруһуйданан истэҕин аайы уопсай хартыына чочуллан тахсан испитэ.
    Ол үлэлэр түмүктэринэн маҥҥайгы күүстээх өрүттэр өттүлэриттэн маҥҥайгы хардыылар оҥоһуллубуттара.
    Кинилэр этиилэринэн бэрт кылгас кэм иһигэр тэрилтэ иһигэр олохтоох салалтаҕа бэриммэт куттал суох буолуутун хааччыйар ситим тэриллибитэ.Ол ситимҥэ тус бэлэми барбыт күүстээх тэрилтэлэр үлэһиттэрэ үлэлиир буолбуттара.Урут уорууну бопсууга Ис дьыала министиэрстибэтэ эрэ ылсан үлэлии сылдьыбыт буоллаҕына , кинини кытта кэккэ Дойду куттала суох буолуутун комитета эмиэ бу боппуруоска кыстыспыта.Онон алмааһы уорууну утарсыыга икки өрүттээх хонтуруол бу күүстээх тэрилтэлэртэн тэриллибитэ. Хайа боруодатын байытар фабрика дьиэтэ уонна тулалыы сытар сирэ-уота Сойууска –дойду үрдүнэн ааҥ маҥҥай барытын уста турар тэриллэринэн уһулла турара хааччыллыбыта.Бу үлэ чып кистэлинэн олохтоох салалта да,үлэһиттэр даҕаны билбэттэрин курдук бэрт кистэлинэн ыытыллыбыта. Онон хас биирдии үлэһит күнү быһа тугу гына сылдьара,хас хамсаныыта барыта хонтуруолга киирбитэ.
    Ити дьаһаллар түмүктэригэр хайа боруодатын байытар фабрика иһиттэн маассабайдык алмааһы уоруу боппуруоһа тохтотуллубута.Ити уһуллубут матырыйааллары үөрэтэн көрүү кэнниттэн алмааһы уорууга кыттыгастаах үлэһиттэр үгүстэрэ тута быһаарыллыбыттара. Ол түмүгэр күүстээх өрүттэр өттүлэриттэн алмааһы уорууну уодьуганныырга үлэһиттэр ортолоругар маҥҥайгы маассабай тутуулар ыытыллыбыттара.Бу Уйбаан Уйбаанабыс үлэлиир отделын өттүттэн ыытыллыбыт үлэлэр улахан ситиһиилээх буолуохтарын ,биллибэт биричиинэнэн кинилэри дьаһайар үрдүкү турар тэрилтэлэртэн түҥ-таҥ дьаһаллар кэлэннэр, кинилэр оперативнай үлэлэригэр бытаардыыны аҕалбыта.
    Ол түмүгэр күлүк өрүттэр кутуруктарын сарбыйар дьаһаллары ыла охсубуттара. Ол курдук уоруллубут алмаастары атыылаһар икки киһиттэн ,биирдэстэрэ элбэх квартиралаах дьиэ төрдүс этээһиттэн итирик туруктаах сылдьан алҕаска сууллан ,иккис киһи эмискэччи сүрэҕэ ыалдьан уулуссаҕа охтон тыыннара быстыбыта.Онон уорууну тэрийэр сүрүн сирэйдэр биллибэккэ хаалбыттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 ноября  

    Ити курдук Уйбаан Уйбаанабыс бу ыытыллыбыт үлэлэргэ барытыгар кыттыһа сырыттаҕына Ортоазиатскай пограничнай уокурук оһуобай отделыттан кэлбит ыйытыы сурукка , кини оскуолаҕа үөрэппит, билигин пограничник быһыытынан Таджикистаҥҥа сулууспалыы сылдьар Попов Тимир туһунан -кини оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр хайдах оҕо уонна киһи быһыытынан туох хаачыстыбалардааҕын бигэргэтэр сурук суруйарыгар сорудах ылбыта.
    Маннык сурукка эппиэттиириттэн Уйбаан Уйбаанабыс улаханнык дьаархаммыта.Ол курдук оһуобай отдел икки түгэҥҥэ ирдэбил сурук ирдиирин кини чуолкайдык өйдүүр.Иккиттэн биирэ:- Үчүгэйгэ эбэтэр куһаҕаҥҥа!Үксүн туһааннаах киһини туохха эрэ уорбалаатахтарына маннык сурук кэлэр.
    Үөрэппит уонна такыйбыт уолум итиччэ ыраах сиргэ сулуусбалыы тиийэн баран туохха эрэ түбэстэҕэ диэн ис санаатыгар улаханнык ытырыктаппыта.
    Онон кини бу сурукка эппиэт бэлэмнииригэр хос тылы кыбыппакка, боппуруос сүнньүнэн үөрэппит уонна такыйбыт уолун үчүгэй эрэ өттүнэн сыанабыл биэрэн эппиэтин ыыппыта.
    Ол суруйа сылдьан дьылҕа-хаан кинилэри бэйэ-бэйэлэрин көрсүһүннэрэриэхтээҕин түүлүгэр да баттатан көрбөтөҕө.
    Биир күн отделын начальнига хоһугар ыҥыран ылан баран,аттыгар баар сырдык ,бааһынайдыҥы хааннаах саха киһитин кытта билиһиннэрбитэ :
    -Эйиигин Саха сиринээҕи куттал суох буолуутун комитетыттан сылдьар майор Анастасов Клим Егоровиһы кытта Мииринэй куоратыгар уһун болдьохтоох командировкаҕа ыытабыт. Кини эйиэхэ туох хайысхалаах үлэнэн дьарыктанаргын барытын быһааран биэриэ .Эн кини быһа салалтатыгар киирэҕин - диэн дьаһайбыта уонна хоһуттан тахсан барбыта.
    Уйбаан Уйбаанабыс ,бу иннинэ үлэтин сүнньүнэн Мииринэй куоратка хаста да сылдьыбыта.Ол гынан баран ол сырыыларга кини бэйэтин кытта биир хоско олорор дьонун кытта үлэлээбитэ.
    Онон бу түгэни төһө да дьиктиргээтэр ,бу тэрилтэ ис тутулун сокуоннарыгар олоҕуран,бирикээс мөккүөргэ туруоруллубат,толоруллар эрэ диэн толкуйунан салайтаран бу киһини кытта үлэм инники өттө бириэмэ аастаҕын аайы көстөн иһиэ диэн толкуйдаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 ноября  

    Клим Егорович хара маҥҥайгы кэпсэтиититтэн Уйбаан Уйбаанабыс толкуйун ,өйүн-санаатын ,олоҕун-дьаһаҕын төрдүттэн тиэрэ эргитэр соһуччу дьаһаллаах салайааччы буолбута:
    - Саха сиринээҕи куттал суох буолуутун комитета Мииринэйгэ буола турар быһыыны-майгыны үөрэтэн баран ,эйиигин уһун кэмҥэ Таджикистан Сэбиэскэй социалистическай республикатыгар үлэҕэ ыытарга быһаарыы ылынна. Ол курдук бу республика кыраныыссатын нөҥүө хас да төгүл Саха сириттэн төрүттээх алмаастар Индияҕа уонна Израильга таһаарыллаллара бэлиэтэннэ уонна дакаастанна.Мин бу тэрилтэҕэ Москватааҕы норуоттар доҕордоһууларын үрдүк үөрэҕин кыһатын бүтэрбит буолан ,Орто Азия норуоттарын тылынан үчүгэйдик саҥарабын , онон бу эҥэр буолар быһыыга –майгыга быһаччы кыттыһабын.Онтон билигин эн-биһи быһаччы сорукпут ол канаалы быһыы ,суох оҥоруу буолар диэн бэйэтин киирии тылын түмүктээбитэ.
    Ол кэнниттэн бэрт уһуннук сылаас чэй иһэ-иһэ ити соругу толорууга туох үлэ уонна Уйбаан Уйбаанабыс иннингэр туох сорук турарын салгыы быһааран киирэн барбыта:
    - Ити соругу толорууга Таджикистан республикатыгар алмааһы кыраныысса тас өттүгэр күрэтиинэн быһаччы дьарыктанар Мултихаддин Нури диэн киһи баар.Кини соторуҕааҕыта Саид Абдулло Тури диэн “Партия исламского возрождения Таджикистана”диэн ислам итэҕэлин өрө тутар биир өйдөөх-санаалаах мусульманнар бөлөхтөрүн тэрийбит киһи күн сириттэн суох буолбутунан сибээстээн бу партия сүрүн мунньаҕар бу бөлөх инники тумус туттар киһитинэн , бөлөх салайааччытынан талылынна.
    Бу партия хара маҥҥайгы тэриллиэҕиттэн мусульманство, итэҕэл өйдөбүлэ былаас өттүттэн үтүрүллэ олорор диэн өйдөбүлү сүрүн сорук оҥостон ,олохтоох Сэбиэскэй былааһы суулларыыга күүстээх үлэ ыытар . кинилэр өттүлэриттэн үгүс киһи өлүүлээх террористическай түгэннэр таһаарыллыбыттарын иһин бу чөмөх салайааччытын Саид Абдулло Нурины тутан ылан баран суут быһаарыытынан уһун болдьохтоох кэмҥэ Таджикистан тас өттүгэр күлүүс хаайыытыгар уурбуттара. Ону кини бу суут бу уурааҕын кытта сөпсөспөккө дойду Үрдүкү суутугар уонна ону аһары баран Аан дойду таһымнаах тэрилтэлэргэ көрдөһүү сурук киллэртээбитэ. Онтуката дьайан уурааҕын ыстатыйата кэлин сымнатыллан Москуба аттыгар кытыы турар дэриэбинэҕэ “поселениеҕа” олорорго кубулуйбута.Итинэн сибээстээн кини кэргэнэ,эһээкий уолунаан кинини кытта бииргэ олорсо көһөн кэлэллэр.Кини ол олорон ити тэрийбит чөмөҕүн салайа олорбута
    Бу билиҥҥи кэмҥэ Таджикистаҥҥа бэйэбит туспа госудаарыстыба буолабыт диэн националистическай өйдөөх-санаалаах күүстэр төбөлөрүн өндөтөн эрэллэр.Онно баһылыыр-күүһүлүүр чөмөҕүнэн ,кини тэрийбит чөмөҕө буолар.
    Итинэн сибээстээн Куттала суох буолуу комитетын өттүттэн бу хайысхаҕа туһааннаах үлэ ыытыллан, биһиэхэ туһаайыллыбыт соругу толорорго тоҕоостоох кэм кэллэ. Кылгастык,быһа баттаан этэр буоллахха.Эн бу Мултихаддин Нури чугас эйгэтигэр Саид уола буолан тийиэн.Сааскынан сөп түбэһиргинэн,тас көрүннүнэн майгыннаһаргынан эйиигин таллыбыт.

    0
  • Кыыдаана88
    5 ноября  

    Киһи сэргиир айымньыта айыллан эрэр...
    Ааптар ити саха уолун, таджик Саид уолун оруолугар хайдах майгыннатара буолуой диэммин соһуйа олоробун...
    Итэҕэллэрэ,иитиилэрэ тус -туһунан буоллаҕа..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 ноября  

    Санаа атастаспыккар махтал. Салгыы аахтаххына барыта орун оннугар түһүө.
    Ол Саид уола буолар ,хос сирэйдэнэр тускулун бу баар.Маны ымпыгар-чымпыгар тиийэ үөрэт диэн баран остуол үрдүгэр сытар балачча халыҥ паапканы Уйбаан Уйбаанабыс диэки халбарыччы аспыта.
    Ити күнтэн саҕалаан Уйбаан Уйбаанабыһыс отдел быстах үлэтиттэн босхоломмута уонна хос сирэйдэнэр тускулун үөрэтэн, оруолугар киирэн барбыта, онтон Клим Егорович кинини бу таджик омук абыычайдарыгар уонна тылыгар такыйбыта.
    Бу тускул быһыытынан кини Такир ийэтинээн Абиралыын аҕалара өлбүтүнэн төттөрү дойдуларыгар Таджикистаҥҥа төннөллөр. Ийэтэ Абира Саид Насрулло дьиҥҥээх кэргэнэ.Ол кини бу сорудаҕы толоруутугар улахан оруоллаах буолан тахсар .Ол курдук уола эһээкий сааһыгар тиийэн тыла нууччалыы буолбутун туоһулуур сирэй быһыытынан бу күүстээх өрүттэр ыытар хамсаныыларыгар кыттыһар уонна Мултихаддин Нури чугас эйгэтигэр быһа киллэриигэ сүрүн оруолу ылыахтаах эбит. Дьининэн туох баарынан ыллахха Саид Насрулло тыыннаах, ити тускулга эрэ өлбүт диэн өйдөбүллээх. Дойдутугар тиийэн баран Абира сыыһа-халты хамсамматын диэн кэргэнин Саид Насруллоны уонна уолун Такиры күүстээх тэрилтэлэр бу ыытыллар хамсаныы түмүгэ ситиһиилэх буолуутун “мэктиэтин” быһыытынан дьиэ хаайыытыгар тутан олороллор эбит.Абира Саид Насрулло аатыттан Мултихаддин Нурига бэйэҥ аттыгар чугаһатан уолбун Такиры көрө-истэ сырыт диэн ис хоһоонноох сурук туттарыахтаах.Итинэн кини оруола бүтүөхтээх.
    Өр-өтөр буолбатаҕа Уйбаан Уйбаанабыһы Москваҕа ыҥыран ылан баран Саид Насрулло кэргэнин Абираны кытта куорат тас өттүгэр турар коттеджка көрсүһүннэрбиттэрэ.Кинилэри европейскай таҥастаах,таджиктыы,нууччалыы уонна английскай тылынан олус холкутук көҥүллүк саҥара сылдьар түргэн хамсаныылаах,орто киһиттэн үрдүк уҥуохтаах ,бэрт сытыы –уоттаах харахтардаах аҕам сааһыгар тиийбит дьахтар көрсүбүтэ.Кини Афганистан дойдутугар олохтоох хазарегтар аҕа ууһун дьонуттан, былыргы үйэлэргэ онно Чингиз хаан бу сири сэриилээн ылан баран бу дойдуну көрө-истэ олорорго хаалларбыт сэриитин дьонуттан төрүттээх омук биир саамай сис ыалын сыдьаана буолан быһыыта-таһаата,туттара-хаптара,саҥарара-иҥэрэрэ “светскэй” иитиилээх дьоһун киһи буоларын көрдөрөрө.
    Онон Абира сирэйин-хараҕын олоруута түүр омуктартан сыдьааннаах буолан тас көрүүгэ Тимиртэн туох да уратыта суоҕа.
    Манна биир гражданскай таҥастаах киһи кинилэргэ Таджикистаҥҥа тиийэн баран ханна –кимҥэ тиийэн хайдах хамсаныахтаахтарыгар бүтэһик түмүктээх дьаһалы уонна сүбэлэри биэрбитэ. Ити кэмтэн ыла Уйбаан Уйбаанабыс Саид Насрулло уола Такир буолар оруолугар дьиҥҥээхтик киирбитэ.Кинилэргэ кылгас кэмҥэ ,аҕыйах хонукка ийэ-оҕо быһыытынан билсэллэригэр бириэмэ биэрэн баран көтөр аалга олордон Душанбе куоракка көтүтэн ыытан кэбиспиттэрэ. Онтон Клим Егорович кинилэртэн туспа,букатын атын киһи быһыытынан ити көтөр аалынан бииргэ көтүспүтэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 ноября  

    Кинилэр көтөр аалтан кирилиэһинэн сиргэ түһээттэрин кытта орто саастаах киһи кэлэн Мултихаддин Нури суоппарабын аатым Хаджи диэн билсээт , “Волга” массыынанан Душамбе куорат уулуссаларынан айаннатан илдьэн куорат ортотугар кураанах турар икки этээстээх таас дьиэҕэ илдьэн түһэрбитэ.Такир айаннаан иһэн тула өттүн көрдөҕүнэ Душамбе куорат хайдах эрэ кини дьоллоох Дьокуускай куоратын санатта.Ол курдук халлааҥҥа тарбачыһар үрдүк дьиэлэр суохтар.Дьиэлэрэ үксэ биирдии-иккилии этээстээх ,тас өттүн дьон-сэргэ былыргы Илин эҥэр куораттар ирдэбиллэригэр сөп түбэһэннирэн сүрдээҕин сиэдэрэйдик ойуулаан –симэхтээн биэрэн олус диэн киэргэтэн биэрэллэр эбит ,харах көрүүтүгэр. Онон Такир саба быраҕан олус улахан куорат буолбатах эбит диэн сыана быста.
    Абира хара маҥҥайгыттан Уйбаан Уйбаанабыска чахчы бэйэтин төрөппүт оҕотугар сыһыаннаһар курдук сыһыаннаста. Сотору-сотору мин уолбар сүрдээҕин даҕаны майгынныыгын.Тоҕо бу дойдуга кэллин? Манна билигин олохпут-айдааннаах ,эн-мин дэһэн бэйэ-бэйэбитин кытта түөспүтүнэн үтүрүйсэр кэммит кэллэ. Сотору кэминэн элбэх хаан тохторо буолуо диэн тыллаах.
    Ити Мултихаддин Нури, мин кэргэним Саид курдук ис дууһатыттан дьиҥҥээх “исламист” буолбатах, бу олоҕу букатын атыннык көрөр, омук харчытыгар атыыламмыт американецтар агеннара ,онон инники хамсаныыларгын ити өйдөбүлтэн сирдэтэн хамсанаар диэн санаатын аһаҕастык этэн Нурины соччо-бачча сөбүлээбэтин биллэрэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 ноября  

    Манна олохсуйалларыгар бириэмэ биэрээт Хаджи кинилэри салгыы Мултихадин Нурины кытта көрсүһүүгэ илдьэ барбыта.
    Мултихаддин Нури бүгүн бу бэйэтин бөлөҕүн дьонун ,куомуннаахтарын кытта Душанбе куорат кытыытыгар айылҕа олус кэрэ миэстэтигэр Варзовскай диэн хайа хапчааныгар баар хайыһар курортыгар партия инники үлэтин тускулларын быһаарар мунньах ыытар. Ол онно кини бу бөлөх урукку салайааччытын Саид Насрулло дьонун бэйэтин диэки тардаары ,кини кэргэнин Абираны уонна уолун Такиры бу мунньахха ыҥыттаран турар.Итинник хамсаныынан кини бэйэтин тус аатын бу бөлөх ортотугар үрдэтиэхтээх уонна кини Саид Насрулло ыыппыт үлэтин хайысхатын тутуһарын көрдөрүөхтээх.Онтон кэлин өттүгэр хайдах хамсаныахтааҕын дойду иһигэр олох хаамыыта көрдөрөн иһиэхтээх.
    Онон Абираны уонна Такиры кытта көрсүһүү уонна бу мунньахха кытыннарыы үрдүк таһымҥа барбыта.Аан маҥҥай тиийээттэрин кытта Нури бэйэтинэн тахсан сирэй көрсүбүтэ.Үлэлиир хоһугар сирэй сирэйгэ бастакынан Абираны кытта кэпсэппитэ, Саид Насрулло суругун ис хоһоонун кытта билсибитэ.
    Бу Такир дьылҕатыгар саамай мүччүргэннээх түгэн буолара.Ол курдук кини инники дьылҕата Абира хайдах хамсанарыттан тутулуктааҕа.Бу түгэн кини дьылҕатыгар “хара” “үрүҥ”сирэйдээх буолара эрдэттэн үөрэтиллибитэ.Эрдэ толкуйдаммыт суолтан туора хамсаныылар бардахтарына Такир атын “легенданы” тутуһуохтаах.
    Кинини ыҥыралларыгар Нури уонна Абира олохтоохтр абыычайдарынан хос биир муннугар сиргэ тэллэххэ олорон “күөх” чэй иһэ олороллоро. Кинини көрөөт Нури :-Эн аҕаҥ Саид таджик норуотун чулуу уола! Кини санаа оҥостубут ырата,толкуйа сотору кэминэн олоххо киириэ.Манна бэйэтин төбөтүн бас билинэр Таджикистан государствотын тэрийиэхпит . Ол бэрт сотору кэминэн буолуо.Онон эн инники олоҕун олоҕо олус интириэһинэй буолуо. Билиҥҥи кэмҥэ ,биһиэхэ эн курдук европейскай иитиилээх,үөрэхтээх ыччат хаһааҥҥытааҕар даҕаны “салгын” курдук наада. Эн аҕаҥ Саид көрдөһүүтүн быһа гыммаппыт Бэйэм аттыбар илдьэ сылдьыам. Ону мунньах кэнниттэн холкутук быһаарсыахпыт –диэн баран , манан кэпсэтии бүттэ диэбиттии мунньахха ыҥырбыта.
    Абира уонна кини уола Такир Нури аттыгар биир остуолга олорсон мунньаҕы ыытан,бу бөлөх бас -көс дьонугар урукку уонна билиҥҥи салайааччылар биир куомуннаахтарын,үлэ тускулун хайысхата уларыйбатын көрдөрбүтэ.Онон мунньах Нури хайдах толкуйдаабытынан барбыта.Маҥҥайгы туруоруллубут сорук ситиһиллибитэ,бөлөх иһигэр хайдыһыы тахсыбатаҕа. Атын өттүттэн көрдөххө Куттал суох буолуутун тэрилтэтэ бэйэтин киһитин Такиры Нури чугас эргимтэтигэр киллэрии эмиэ ситиһиилээхтик ыытыллыбыта.
    Ити мунньах хайдах ыытыллыбытын,бу “Партия исламского возрождения Таджикистана”бэйэтин иннигэр туох соругу туруорарын,туох кыахтааҕын уонна кини тумус киһитэ Нури туһунан Такир бэйэтин сыанабыл сибидьиэнньэтин биэрбитин кэнниттэн Россия дипломатическай консульствотыгар переводчигынан үлэлии сылдьар Клим Егорович кэлэн Такирга :
    -Эн урукку сорудаҕын тас өттүнэн ,билиҥҥи үлэҥ хайысхатын кэҥэтэн биэрэргэ үрдүкү салалтабыт быһаарыы ылынна.Билиҥҥи туругунан бу политичесскай бөлөх күүһэ-уоҕа кыратын иһин инники өттүгэр националистическай өйдөөх-санаалаах бөлөхтөр төбөлөрүн өндөтөн эрэллэринэн балаһыанньа уларыйыан сөбүн ыйдылар. Онон эн манна уһун кэмҥэ үлэлиэҕин.Онон кэлиҥҥи өттүгэр сүрүн сорудаххынан бу бөлөх хас биир хамсаныытын хонтуруолга ылыаҕын.
    Онтон билигин сотору Таджикистан Союзнай республика буолбутун 60 сыла бэлиэтэниэхтээх,ити улахан ис хоһоонноох күнүнэн сибээстээн Душанбеҕа Сэбиэскэй сойуус бары норуоттара кыттыылаах ,үгүс араас таһымнаах тэрээһиннэр ыытыллыахтаахтар.Олортон биирдэстэрэ Москуба өттүттэн күндү таастар быыстапкалара уонна манна чугас эргиннээҕи Иран,Ирак ,Афганистан,Бахрейн,Саудовскай Аравия Пакистан ,Непал,Сирия,Турция, Индия,Израиль курдук государстволар кытталларынан ити күндү таастартан оҥоһуктар атыыга таһаарыллыахтаахтар.Ону сэргэ Нурины кытта быһа кэпсэтиинэн ити тас өттүнэн учуоттамматах бриллианнар чөмөхтөрө Красноярскай куораттан манна кэлиэхтээх,онно эн-биһи сорукпут ол күндү таастары кыраныысса нөҥүө хайдах таһаарар ханаалларын быһаарыахтаахпыт..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 ноября  

    Онтон Нури Такиры бэйэтин чугас эргимтэтигэр киллэрбитин да иһин истиҥҥик эн-мин дэспэтэҕэ.тэйиччи тута сылдьыбыта. Кини бэйэтин толкуйугар, бу уол аҕатын Саид үрдүк аатын өрө тутан ,ол өйдөбүлүн туһанан бэйэтин дьайар күүһүн бу бөлөх иһигэр күүһүрдүөхтээх.Ол сыалын ситиһэригэр олус табатык хамсанна. Кини Саид кэргэнин уонна уолун бу политическай бөлөх маҥҥайгы тэрээһин боппуруостарын быһаарар мунньахтарыгар кытыннаран бөлөх иһигэр хайдыһыыны таһаарбата. Онтон инники өттүгэр сулустар ким диэки эргийэн чөмөхтөһөн биэрэллэрэ биллибэт. Ол гынан баран кини Таджикистан туспа баран государство буолар түгэнигэр , бу дойду хаһаайына буолуохтаах,онтон атыннык бэйэтин көрүммэт .
    Кэпсэтии оннук.Ол курдук кинини Америка саамай баай дьоно өйүүллэр. Онон үп-ас өттүгэр кыпчыптарыы суох. Кини саҥа хаһаайыттара этэллэринэн сотору Сэбиэскэй былаас эстиэхтээх.Ол этиигэ сөпсөһөн кини Саудовскай Аравия биир улахан нефть хостуур хампаанньатын бас билээччитэ,бу историческай дойдутугар былаас былдьаһа кэлэн олорор. Кини бэйэтэ да көрөрүнэн барыта онно баран эрэр.Коммунистическай партия киин былааһа күнтэн-күн аастаҕын аайы мөлтөөн иһэр.Толкуйдаммыт былаан быһыытынан маҥҥайгы хардыылар ситиһиилээхтык ыытылыннылар.Билигин бу политическай бөлөҕү Тажикистан саамай күүстээх-кыахтаах тэрилтэтигэр таһаарыы,саҥа былаас тирэх политическай күүһүгэр кубулутуу сүрүн сорук быһыытынан туруоруллан үлэ-хамнас ыытыллыахтаах.
    Сорук улахан! Онон Такиры үтэн-анньан көрөн ,туох киһитин .бэйэтин хайдах көрдөрөрүттэн билсэн-көрөн баран ,ханнык хайысхаҕа туһанарбытын көрүөхпүт дии толкуйдаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 ноября  

    Эдэр киһи дойдутуттан атын сиргэ улааппыт , нууччалыы иитиилээх буоланбу көрсүһүүгэ аҕатын үөлээннээхтэрэ бэйэлэригэр чугастык ылымматылар.Онтуката туттарыгар-хаптарыгар,саҥатыгар-иҥэтигэр көстө сылдьар.Ол биир өттүнэн киниэхэ үчүгэй,өйөбүлэ суох кэлин былаас былдьаһыа суоҕа. Ити туһунан кини ийэтин Абираны уонна уолу кытта сирэй көрсөөт бэйэтигэр тута сыана быспыта.
    Ол гынан баран олох кырыыта элбэх. Өскөтүн барыта санаа хоту бардаҕына ,кини бу дойдуга былааска кэлэр түгэнигэр,маннык эдэр дьоҥҥо тирэннэҕинэ эрэ,былаас акылаата хамсыа суохтаах. Бу курдук европейскай үөрэхтээх ыччат Таджикистаҥҥа элбэҕэ суох. Государство инники кэскилэ , кинилэр илиилэригэр!
    Ол курдук ,бу эдэр киһи олус интириэһинэй хайысхаҕа дойду биир саамай ааттаах-суоллаах үрдүк үөрэҕин кыһатыгар, Улуу Бүөтүр аатын сүгэр Санк-Петербурдааҕы политехническай университетын бүтэрэн ,күндү таастартан оҥоһук киэргэтиитинэн дьарыктанар үлэһит идэтин баһылаабыт билиҥҥи туругунан соҕотох специалист.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 ноября  

    Онтон үтүмэн үгүс үп-ас киһи төбөтүн иирдэр. Кини Аан дойду бас-көс дьонун Ротшельдары, Рокфеллары,Оппергеймнары о.д.а кытта биир тэҥ таһымҥа туруон баҕарар. Онтон ити суолу сорук оҥостон тутустаххына ,төһө да эн киинин түспүт сирэ буолбутун иһин,бу ханнык эрэ сир уһугар сытар Таджикистан курдук дойдуга баһылык буолуу ,бэйэ баайын эрэ хаҥатыы суола эрэ буолар. Ити инники сорук.
    Кини толкуйугар ити сорук ,халлааҥҥа көтө сылдьар толкуй буолбатах.Сөптөөх хамсаныылар оҥоһулуннахтарына кыаллыан сөп.
    Ол курдук Таджикистан аттыгар сытар Афганистан сиригэр –уотугар уонунан сыл устата былаас былдьаһыыта хаан-тохтуулаах сэрии күүһүнэн быһаарылла сатыыр.Ол түмүгэ дьэ дьэнкэрэн эрэр. Сэбиэскэй Сойуус интернациональнай аармыйата үнтү сынньыллара билиннэ. Кини дьиҥҥээх хаһаайыттара американецтар сорудахтарынан ,ол түгэнинэн туһанан манна эмиэ Афганистан суолунан былаас былдьаһыыта сэрии сэбин күүһүнэн ыытыллыахтаах.Ол онно күүстээх тэрээһин үлэтэ ыытылла сылдьар. Ити үлэҕэ кини салалтатынан , билиҥҥи былааска утары үлэлиир күүстээх оппозиционнай партийнай бөлөх тэрилиннэ.Сөптөөх сэрии сэбэ мунньулунна.Олохтоох дьон өйдөрө-санаалара буккулунна. Москва Киин былааһаын күүһэ мөлтөөтө.Онон буолар түгэн сөптөөх дэҥҥэҕинэ ,билиҥҥи былааһы күүс да өттүнэн суулларыы былааҥҥа баар.Оччотугар дойдуга гражданскай сэрии тэриллиэхтээх.Толкуйдаммытынан ол түгэн кыайыыга тиэртэҕинэ, кини былааска маҥҥайгы сирэйинэн олоруохтаах.
    Ол гынан баран ити түгэн ууга атырдьаҕынан суруйбут курдук,дьиҥ түмүгэ хайдах сирэйдээх буолара биллибэт.
    Онон билигин кини,бэйэтин байар үбүн хаҥатар хамсаныылары бары хайысхаҕа барытыгар күүскэ ыыта олорор .Олортон биирдэстэрэ кыраныысса тас өттүттэн көҥүлэ суох табаардары киллэрии,ол курдук наркотиктан,сэрии сэбиттэн саҕалаан баран , бу кэлин Оппергеймнаах дьиэ –кэргэнин кытта кэпсэтиинэн ,кини кинилэргэ учуоттамматах күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарарга куһаҕана суох үпкэ-аска илии тутуһан турар.
    Онтукатын чиэстээхтик толордо.Кыраныысса нөҥүө харгыһа суох күндү таастары туоратыы тэриллибитэ.Онтон ол суолу пограничниктар быһар кутталга киллэрбиттэригэр сиэр быһыытынан ити суолтан аккаастанарын биллэрбитэ,ол гынан баран моһуйсуу күүстээҕин быһыытынан бүтэһигин өссө биирдэ ылсан таһаарыахтаах

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 ноября  

    Онтукатын чиэстээхтик толордо.Кыраныысса нөҥүө харгыһа суох күндү таастары туоратыы тэриллибитэ.Онтон ол суолу пограничниктар быһар кутталга киллэрбиттэригэр сиэр быһыытынан ити суолтан аккаастанарын биллэрбитэ,ол гынан баран моһуйсуу күүстээҕин быһыытынан бүтэһигин өссө биирдэ ылсан таһаарыахтаах.
    Кини билигин ити хайысхаҕа олус күүскэ ылсан үлэлии сылдьар.Урукку кэпсэтиилэртэн букатын атын чиҥ кэпсэтии ыытыллыбыта. Олус чэпчэкитик,ыйааһыннаммакка эрэ ,киниэхэ тиксэр үбүн быһа баттаан биирдэ этэн кэбиспиттэрэ. Бу эҥэринэн бүтэһигин уонна кыраныыссаны туоратыы кутталламмытынан буолуо үтүмэн үпкэ-аска кэпсэтии буолбута.Эбэтэр улахан күндү таас чөмөҕө кэлэн ааһара дуу? Ону билбэт, кини бу ситимҥэ биир “биинтик” эрэ.
    Кини бу дойдуга контрабанданан дьарыктаммыта ыраатта,олох кыра оҕо эрдэҕиттэн бу эҥэр сылдьар.Маҥҥайгы үбүн-аһын бу хайысхаҕа оҥорбута.Онтон тирэнэн кини билигин Таджикистаҥҥа саамай баай киһи.Манан хамсыыр “хара” күлүк үп хамсааһына барыта кининэн хонтуруолланар.Кини аныгы үйэ киһитэ,”сокуонньут” уоруйахтар сокуоннарын тутуспат.Ол түмүгэр күүстээх тэрилтэлэр бас-көс дьоно бары киниэхэ “үлэлииллэр”.Киниттэн үптэнэн “тот” олоххо олороллор.
    Онон бэтэрээ өттө барыта кэпсэтиллэн турар,куттал суох.”Пограничниктары” эрэ мүччү түһүөххэ наада!Урукку өттүгэр бу чэпчэки боппуруос этэ.Бэйэтин геогрфическай балаһыанньатынан Памир хайалара уустук майгылаах буолан кыраныысса бүтүннүүтэ сатаан кытаанахтык хонтуруолламмат этэ. Билигин Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан кыраныыссаны бүтүннүүтүн хонтуруолга ылан тураллар.Ол гынан баран кыраныысса сорох өттө харах баайыытыгар эрэ хонтуруолланар.Онон толкуйун кыайдахха кыаллар дьыала.
    Кини олох бэйэтин “этигэр” чугас илдьэ киһитэ суоппара Хаджи буолар.Хаан-уруу аймаҕа,эдьиийин уола.Киниэхэ охсор илии,түргэн атах буола сылдьар.Төһө да бу эҥэр эҥин араас күүстэр кыттыһан үлэлии сылдьыбыттарын иһин ,кини аатыттан бу өттүгэр эппиэттиир.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 ноября  

    Биир өттүнэн Хаджи аныгы үйэ киһитэ,бу эҥэр өттүгэр тоҕо кэлэн үлэлии-хамсыы сылдьалларын дьиннээх сирэйин кини эрэ билэр .Онон ол сыал ситиһилиннэҕинэ,инники өттүгэр кини олоҕо хайдах курдук үрдүк таһымҥа өрө көтөн тахсыан сөбүн,этинэн-хаанынан билэр.Ити боростуой суоппар быһыытынан үлэлии сылдьарын көрүмэ.Улахан,үтүмэн үп сытын –амтанын билбит ,бэйэтин кэмигэр Англияҕа тиийэн аан дойдуга аатырбыт үрдүк үөрэҕин кыһатын бүтэрбит.Билии-иитии ,үөрэх бөҕөлөөх эдэр киһи.
    Атын өттүнэн киниэхэ ыт курдук бэриниилээх.Ол курдук Нури бэйэтэ бу дойдуга байар суолун Саудовскай Аравияҕа тиийэн кып-кыра “күөх төлөн” учаастагыттан саҕалаабыта.Билигин онтуката балачча үптээх-астаах, ботуччу соҕус кыахтаах нефтяной компания быһыытынан үлэлии-хамсыы олорор.Урукку кэмнэргэ ,төһөнөн кыаҕыран истэҕин аайы,бэйэтин тула хаан-уруу аймахтарын муспута.Олор сыдьааннара .киниэхэ охсор-тэбэр күүс буолбуттара.Ити компаниятын үлэтин тас өттүнэн Нури Таджикистан нөҥүө туох оҥоһуллар “күлүк” оҥоһулларыгар барытыгар кыттыспыта. Ол онно Хаджи кыра оҕо сааһыттан Сэбиэскэй Сойууска көҥүлэ суох табаардары,наркотиктан,сэрии сэбиттэн саҕалаан баран ,боростуой таҥас-сап ,дьиэ иһннээҕи туттуллар электрическэй тэриллэри кыраныысса нөҥүө киллэриигэ үлэлэспитэ.
    Онон сөптөөх такыллыыны барбыт.Ону-маны көрбүт .Бары өттүнэн бэлэмнээх.бэйэтин дьыалатын ис чымпыгын толору билэр,кыраныысса ис-тас өттүгэр киниэхэ үлэлиир дьоннордоох. Ити өйдөбүллэртэн тирэнэн Нури бэйэтин үгүс аймахтарыттан ,кинини эрэ илдьэ бу төрүт дойдутугар кэлбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 ноября  

    Илдьэ кэлбитин кэмсиммэт. Үп-харчы күүһүнэн киһи элбэҕи оҥоруон сөп,ол гынан баран ол хамсатар дьонун харчы иннигэр эрэ эн тускар үлэлии сылдьар дьон.Онон кинилэр хас биирдии хамсаныыларын көрө-истэ, маныы сылдьаргар тиийэҕин. Уола сытыы толкуйдаах,кини иннигэр турбут соругу бэрт чиэстээхтик толордо. Ол курдук сэрии сэбин тарҕатар ситими олус кылгас кэм иһинэн тэрийдэ уонна үлэлэтэ сылдьар. Бүгүҥҥү туругунан ,сэрии сэбин илиигэ тутан былааһы суулларарга утары туруохтаах Таджикистан бары оройуоннарыгар тарҕана сытар бойобуой бөлөхтөргө сэрии сэбэ тиэрдиллэн бүтэн эрэр.
    Манна Душанбе куоратка Афганистаҥҥа сэрии бара турарынан дойду үрдүттэн барытыттан хомуллан кэлбит байыаннай чаастар бөҕө ыга симиллэн тураллар. Ол байыаннай чаастары бу өттүттэн Афганистан диэки,онтон ол өттүттэн бу диэки Афганистан сэриитигэр “ тыыннаах” күүскэ үгүс сүтүктэммит чаастары хардары-таары атастаһыннара харса суох ыыта тураллар.Сэрии буолла да, киһи өлүүтэ суох буолбат.
    Бу Таджикистан диэки кэлэр чаастары кытта ,киһи өлүктээх “200 диэн таһаҕас” цыынкабай хоруоптарга поезд вагоннарыгар толору симиллэн кэлэллэр. Ол “200 диэн таһаҕас” дойду үрдүнэн тарҕанарын тэрийэргэ Душанбе куоратка аналлаах тэрилтэ тэриллибитэ.Бу тэрилтэ бас –көс эрэ дуоһунастарыгар байыаннайдар,онтон аллараа өттүгэр олохтоохтор үлэлииллэрэ.Онон бу тэрилтэҕэ бэйэ дьонун булуу чэпчэки этэ. Ол дьоннор көмөлөрүнэн Таджикистар сирин-уотун хайа баҕарар уһугар сэрии сэбэ олох боростуойдук тиэрдиллибитэ.Ол курдук суох өлүктэргэ сымыйа докумуон оҥоһуллара,кинилэр оннуларыгар цыынкабай дьаһыктарга сэрии сэбэ угуллара уонна аадырыстарынан ыытыллара,тиийэр сиригэр биллэриэххэ эрэ наада этэ.Итинник албаһынан кыраныысса тас өттүттэн киирбит киһини сүһүрдэр “наркотиктар” дойду хайа баҕарар уһугар тарҕатыллаллара.
    Бу таһаҕас ханна да тиийдин,хонтуруоллуур тэрилтэлэртэн ,хайалара да “айыырҕаан” бэрэбиэркэлээһини докумуон эрэ нөҥүө оҥороро. Бу тэрээһини Хаджи олус чуолкайдык тэрийбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 ноября  

    Бу ситим олус үчүгэйдик үлэлии олорор. Онон ханна эрэ тиийэн быһа ыстаныар дылы, атын ситими толкуйдуурга төрүт суох курдук. Ордук Таджикистан тас өттүгэр дойду киин куораттарыгар Москуба,Ленинград диэки киһини сүһүрдэр наркотиктары ыытарга олус табыгастаах. Ити айанын тухары “200 диэн таһаҕас” ,хас да республика таможнятын ааһарыгар төһө элбэх бэрэбиэркэни барарын туох да билбэт.Ол гынан баран биирдэ да “көҥдөй дьыала” буола илик.
    Бу кини бу эҥэр үп-харчы оҥостор сүрүн тымыра. Бу өттүгэр американецтартан улахан көмөнү ылар.Афганистан өттүгэр оҥоһуллар дьаһаллары барытын кинилэр оҥоро сылдьаллар.Кини өттүттэн манна кыра уола кыттыһан үлэлии сылдьар.Онуоха эбии саҥа хаһаайыттара сыбааттааһыннарынан, биир салаа быһыытынан учуоттамматах күндү таастары кыраныысса тас өттүгэр таһаарыынан дьарыктана сылдьар.
    Бу сырыыга этэр тылларыгар олоҕурдахха, баһынан аахтаахха бэрт элбэҕэ суох күндү таас кэлиэхтээх ,ол гынан баран үтүмэн үпкэ-аска кэпсэтии барбытынан сылыктаатахха ,балачча үчүгэй сыанаҕа турар улахан кээмэйдээх таастар буолаллара буолуо диэн сабаҕалыахха эрэ сөп.
    Ону хайдах тэрийиэхтээхтэрин саба быраҕан толкуйдаан олороллор. Урукку суол олус табыгастаах этэ.Бэйэтин оруолун олус үчүгэйдик толорбута.Онтон ити кымырдаҕастар күндү таастарынан интириэһиргиэхтэрэ диэн ким да төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.Киһи үөйбэтэх өттүттэн түгэн тахсан турар.
    Онон Нури Хаджины кытта сүбэлэһэн баран, бу эҥэр күндү тааһы таһаарыы бүтэһигин оҥоһулларынан, биирдэ эрэ туһаныллар атын суолунан кыраныыссаны нөҥүө туоратааһыны тэрийэргэ толкуйдаабыттара.Ол курдук Памир хайатыгар сытар Бадахшанскай автономнай республика киин куоратыгар дылы массыынан,онтон олох кыраныысса аттыгар хайа быыһыгар олохтоох “вахи” аҕа ууһун кишлагар дылы вертолетунан билигин туһана олорор ситимнэринэн тиэрдиэхтээхтэр. Ол кэнниттэн кыраныыссаны нөҥүө туоратыыга атыннык хамсаныахтаахтар.Онно кыраныысса олох таһыгар бараан көрөөччүлэр хас үгүс барааннарыттан биирдэстэрин иһигэр ,ол күндү таастары уган кэбиһиэхтээхтэр.
    Ол эҥэр эҥин араас дьиикэй сиэмэх кыыл элбэх. Олортон биирдэстэрэ кэлэн бараан үөрүн куттаатаҕына , бараан киһи буолбатах ,хайа баҕарар диэки кыраныысса да нөҥүө ыстаныан сөп.
    Кинилэр билигин туһааннаах дьону кытта кэпсэтэн ,толкуйдаммытынан хамсанарга бэлэм олороллор.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 ноября  

    Туһааннаах дьоҥҥо бэлэмнэрин туһунан биллэрээттэрин кытта өр-өтөр буолбатаҕа,күндү таастары кинилэргэ тиэрдэр дьонноро Сойуустан тиийэн тиийэн кэлбиттэрэ. Ол дьону Хаджи көрсүбүтэ.
    Бу “Сема –кулак” дьоно этилэр.Кинилэр бу эҥэр сылдьыбыттара балачча ыраатта,хаһыс да сырыылара. Онон ханна тиийэн,кими кытта эн-мин дэһэллэрин билэллэр. Бу иннинэ ”Сема-кулак” кыраныысса нөҥүө күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыы кутталламмытынан уонна учуоттамматах күндү таастары уорууну Миирнэйгэ күүстээх тэрилтэлэр былааннаахтык ылсыбыттарынан бэйэтин хамсаныыларын бу хайысхаҕа онуоха-маныаха дылы тохтоторго санана сырыттаҕына. Аан дойдутааҕы күндү таастар сыана охсуһуулаах атыыларыгар үтүмэн сыаналаах бөдөҥ таастар атыыланалларынан ,киниэхэ Израильтан күндү таастарынан дьарыктанар Оппергейм дьиэ кэргэттэрин итэҕэллээх киһитэ кэлэн илии тутуһан,тылын ылан барбыта.Кэпсэтии боростуой уонна дьэнкэ этэ.Кини көрдөрбүт таастарыттан баара суоҕа уон тарбах иһинэн тааһы уонна бэйэлэрин икки ардыгар “Хотугу сулус” диэн ааттаабыт улахан таастарын талан ылбыта. Онтукаларын эргитэ-урбата сылдьан хаартыскаҕа түһэрэн ылбыта. Кэпсэтии ис тускула “Сема-кулак” кыаҕын иһинэн ,ол курдук бу күндү таастары кини туох да сиэртибэтэ суох Душанбе куоратка тиэрдиэхтээх.Онтон аннараа өттүн ол дьон бэйэлэрэ быһаарыахтаахтар уонна киһи аккаастаммат үбүн-сыанатын быһан эппитэ.Онон “Сема-кулак” үөрүүнү кытта сөбүлэспитэ.Ол эппит үптэрэ кини счетугар тута кэлэн түспүтэ.
    Ол иһин кини бэйэтин өттүттэн оҥоһуллар тэрээһини барытын оҥорбутунан киирэн барбыта.

    0
  • Киргиэлэй
    21 ноября  

    Уопсайынан улахан сэрии наада
    Ядернай,барыларын тула атомнай бомбаннан дэлбии тэптэрэргэ!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    22 ноября  

    Ол иһин кини бэйэтин өттүттэн оҥоһуллар тэрээһини барытын оҥорбутунан киирэн барбыта. Бу ситимҥэ кинилэр сүрүн оруолу ылаллар. Мантан төһө күндү тааһы ыыталларынан сыаната быһыллар. Онон бу сырыыга ыытылар күндү таастар чөмөхтөрө баччаҕа турар диэн “кэпсэтии” сүнньэ эрдэ ыытыллар.Кинилэр итэҕэллээх киһилэрэ эрдэ кэлэн барытын көрөн-истэн барар. “Сема-кулак “ кини ыытар күндү таастарын сыанатын Оппергейм дьиэ аймаҕа аллараа түһэрэн сыана быһарын төһө да сэрэйбитин иһин ,кини Сойуус иһигэр бэйэтэ батаран ылар үбүн уон төҕүл баһыйар үбүнэн төлүүллэр.Барыс ылар буолан оннук хамсаналлара чуолкай. Бу өттүгэр Аан дойдуга күндү таас эргиэнин соҕотоҕун бас билэн айбардыы олорор “Де-Бирс” хампаанньаны кытта эн-мин дэһэр кыаҕа суох. Ол гынан баран бу сырыыга урукку кэпсэтиилэргэ тэҥҥээн көрдөххө, үтүмэн үгүс үбү төлүүргэ “кэпсэтии” барда. Кини инники өттүгэр кэпсэтиилэри атын таһымҥа таһаараары улахан сабардамнаах “Хотугу сулус” диэн алмааһын туһааннаах киһитигэр көрдөрбүтүгэр, атын хамсаныы буола түспүтэ. Бу сырыыга “Сема-кулак” ити тааһы төһөҕө туруой диэн толкуйтан көрдөрбүтэ. Урукку өттүгэр сыана быһыллыытыгар “бачча” диэн биирдэ быһан этэн кэбиһэллэрэ. Ол кэнниттэн бэйэтэ да соһуйбута,кинини эккирэтэ сылдьан ити күндү таас биһиэхэ эрэ тиксиэхтээх диэн өйдөбүлү биэрбиттэрэ.Онон сыана быһыллыыта хаста да уларыйбыта. Олус барыстаах “кэпсэтии” түмүгэр, кэлин тиһэҕэр тиийэн сөпсөһөн илии тутуспуттара.
    Бу саҥардыы бу эҥэр үп-харчы оҥорорго ылсыбыт дьоҥҥо улахан үөрэх этэ. Күндү таас төһөнөн улахан сабардамнаах да ,ол оччонон үгүс үпкэ турара биллибитэ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 ноября  

    “Сема-кулак” бу дьаһалга эппиэттиир киһититтэн дьоммут туох да быһылаана суох тиийбиттэр. Табаары туһааннаах аадырыһыгар тиэрдибиттэр диэн сураҕы истээт , бу кэмнэргэ кэтэҕэр санаа оҥосто сылдьыбыт, сыппах эрбии курдук куруутун аала сылдьыбыт толкуйа сиэрин сиппитинэн,этин-хаанын бүтүннүүтэ күүрэ сылдьар туруга төлө барбыта.
    Бу маннык үрдүк таһымнаах кэпсэтиилэргэ сыыһа-халты тутуннаххына бэйэҥ тыыҥҥын да толук ууруоххун сөп.Кини билигин бэйэтин өттүттэн “мэктиэлээбит тылын” барытын толордо.Онтуката инники өттүгэр Оппергейм дьиэ-аймаҕа бас билэр “Де-Бирс” компаниятын кытта эн-мин дэһэригэр акылаат буолар.
    Ол курдук төһө да, Миирнэйдээҕи хайа тааһын байытар фабрикатыгар кини ыытар үлэтигэр бөрүкүтэ суох быһыы-майгы үөскээбитин иһин санаатын түһэрбэт. Ол курдук итинтэн атын сирдэргэ “Айхал” уонна “Удачный” диэн саҥа алмаас хостонор сирдэрэ арылыннылар.Олор оннуларын булуохтарыгар дылы син-биир илиитин дуйдана олоруоҕа.
    Онон алмаас нөҥүө үп-ас оҥостор столкуйуттар арахсар санаата суох. Оннук түгэҥҥэ “Де-Бирс” компанията суох сатаммат. Бу компания алмаас нөҥүө оҥоһуллар үп-ас аҕата-эһэтэ.Ол иһин бу түгэн кини олоҕор улахан суолталаах.Ол курдук бу хамсаныы Аан дойду таһымыгар тахсыы тускулун мэктиэлиирэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    26 ноября  

    Бу кэмҥэ Нурины кытта быһа кэпсэтиигэ “Оппергейм дьиэ кэргэнин”итэҕэллээх киһитэ кэлэн сирэй кэпсэппитэ.Ол түмүгэр күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарыы толкуйдаммыт толкуйа атын сирэйдэнэн тахсыбыта. Бу кэпсэтии ис хоһоонуттан Нури улаханнык соһуйбута .Бу олоҕор мунньуммут өйүгэр-санаатыгар төрүт да төбөтүгэр хаһан да киирбэтэх өйдөбүллэр киирбиттэрэ.Аан дойдуга .бу мин муҥур, саамай кыахтаах-уохтаах государствобын, бары мин этиибинэн олоруохтааххыт диир Америкабыт, бу маннык сис,үтүмэн баайы бэйэлэрин илиилэригэр тутан олорор “Оппергеймнар дьиэ-аймахтарын” курдук дьонунан салаллан олороллор эбит диэн толкуй кини төбөтүгэр охсуллубута.
    Ол курдук бу кэпсэтии,кини үйэтин тухары дьарык оҥостон үп-ас киллэриммит олоҕун тускулун суолун үнтү сынньар,ол оннугар олус түргэнник ,олох үрдүк таһымҥа тахсар түргэн суолу ыйбыттара,өйүн-санаатын,толкуйун төттөрү эргитэн күөрчэх ытыгын курдук ытыйбыттара.
    Бу кэлбит киһи, билиҥҥи хаһаайыттара-Америка Правительствотын аатыттан киниэхэ тус сыһыарыллыбыт “сүбэһит” буолан тахсыбыта. Сүрүн сорук олус уустук уонна улахан этэ.Ол курдук Сэбиэскэй Сойуус ыһыллыыта,бу Таджикистан сириттэн саҕаланыахтаах, онно сөптөөх политическай быһыы-майгы манна үөскээтэ диэн өйдөбүлү биэрбиттэрэ. Ол курдук бу уһун сыралҕаннаах “Афган” сэриитигэр Сэбиэскэй Сойуус кыаттарда. Онон манна Афганистаҥҥа буолбут быһыыны-майгыны тэрийэн,Таджикистан иһигэр нэһилиэнньэ тус-туһунан араҥаларын бэйэ-бэйэлэригэр утары туруоран, бэйэ икки ардыгар сэймэктээһини тэрийиллиэхтээх.Ол түмүгэр ,эн бу саҥа үөскээн тахсар Таджикистан государствотыгар маҥҥайгы сирэй буолуохтааххын диэн быһаччы эппиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 ноября  

    Ол түмүгэр букатын атын хамсаныылар оҥоһуллубуттара.Ол курдук толкуйдаммытынан бу кэлбит чөмөх күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыыны политическай сыалга-сорукка туһаныыга туһаайбыттара. Бу түгэни сорук быһыытынан кыраныысса аттыгар сэрии сэбэ туһаныылаах айдааны таһаарыыга төрүөт буолар курдук толкуйдаммыта. Уруккута чып кистэлинэн бу күндү таастар кыраныысса нөҥүө таһаарыллар эбит буоллахтарына,бу сырыыга күндү таас чөмөҕүн туһунан, Нури дьоно тустаах бэрээдэги көрөр күүстээх тэрилтэлэргэ уонна бу көҥүлэ суох табаардары кыраныысса нөҥүө таһан айахтарын ииттинэ олорор “Вахи” уустарын Аҕа баһылыктарыгар сурах быһыытынан тиэрдибиттэрэ. Итинэн сибээстээн бу үтүмэн улахан үпкэ-аска турар күндү таастар , бу икки утарыта турар күүстэр эн-мин дэһиилэригэр тиэрдиэхтээҕэ.Өскөтүн бу утарыта турууга дьон өлүүтэ-сүтүүтэ таҕыстаҕына,тас уонна ис олохтоох ол бу сонуну биллэрэр хаһыат,радио,телеведение тэрилтэлэрэ киэҥ далааһыннаах айдааны тардыахтаахтар.Ол кэнниттэн түмүгэ туох буолан тахсарын кэтээн көрүөхтээхтэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    29 ноября  

    Ол иһин Нури бу эйгэҕэ үлэлии сылдьар аймах уолун ити кутталлаах суолтан тэйитэр иһин ,бэйэҥ оннугар бу күндү таас чөмөҕүн кыраныысса тас өттүгэр туоратыыга атын киһини бул диэн сорудах биэрбитэ.
    Ол түмүгэр бу күндү таастары арыаллыырга үгүс киһини ырытан баран,Такиры ыытарга быһаарыммыттара.
    Кинилэр эйгэлэригэр Такир саҥа киһи,үҥүр исламскай партийнай бөлөх тэрээһин эрэ боппуруостарын көрөр мунньахха кыттыбыта. Онно бу политическай күүс кини төрүт толкуйа,дьиҥҥээх сирэйэ сырдатыллыбатаҕа,урукку өттүгэр ыытан кэлбит үлэтин саҥа ирдэбиллэргэ сөп түбэһиннэрэн тупсаран биэрэргэ диэн этии эрэ киллэриллибитэ. Бу билиҥҥи уустук ,уларыйа турар кэмҥэ итэҕэл боппуруоһун өрө көтөҕүөхтээхпит,мусульманскай итэҕэллээх олохтоох дьон интириэстэрин инники күөҥҥэ тутуохтаахпыт диэн өйдөбүл бэриллибитэ.Онтон бу политическай бөлөх бу кэмҥэ тоҕо саҥа тыын киллэринэ сатыыр сүрүн ис хоһоонун билбэт.
    Урукку өттүгэр бу политическай бөлөх Сэбиэскэй былаас “атеизмы” тутуһар буолан улахан эккирэтиһиигэ сылдьыбыта.Онон кыаҕын ылбатаҕа.Онтон билигин Сэбиэскэй былаас ис туруга мөлтөөбүтүнэн , Коммунистическай партия маҥҥайгы секретара Горбачев демократияны оонньоон эрэр. Онон дойдуга эҥин араас сыаллаах политическай күүстэр тэриллэн үлэлээн-хамсаан эрэллэр.
    Онтон кини салайар политическай бөлөҕө манна Таджикистаҥҥа олохтоох дьон бары мусульманскай итэҕэллэрин ыһыктыбакка олороллорунан олох кылгас кэм иһинэн кыаҕын ылан былааһы былдьаһар күүс буолара чуолкай. Итиннэ бу бөлөх иһигэр Такир аҕатын биир үөлээннээхтэрэ бааллар.Олор инники өттүгэр бу уолу тумус туттан бөлөх иһигэр хайдыһыыны таһаарыахтарын сөп.
    Онон туһааннаах үлэ ыытыллыбытынан ,ити үтүмэн сыаналаах таастар кыраныысса нөҥүө таһаарыллыыта , утарыта турар күүстэр сэймэктэһиилэрин таһаарара олох чуолкай буолла.Ол туһугар туох баар кыаллар-кыаллыбат хамсаныылар барыта оҥоһулуннулар. Онон Такир итиннэ тиийэн сүтэн да хааллаҕына,барыта кини туһатыгар буолар. Онтон ордон кэллэҕинэ ,хайдах киһитэ көстөн кэлиэхтээх.Итинтэн ордук күүстээх бэрэбиэркэ суох

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 ноября  

    Ити тас өттүнэн Такир аҕата Саид Абдулло ити эҥэр олохтоох Памир норуоттарытт ан төрүттээх.Түгэнэ да сөптөөх.Ол курдук Саид Абдулло аҕа ууһуттан бу кэмҥэ Такир хаан уруу аймаҕа сыбаайба тэрийэр. Ити өйдөбүлүнэн салайтаран кыраныысса аттынааҕы кытаанах хонтуруоллаах сиргэ Такир киирэригэр туох баар ирдэнэр докумуон барыта оҥоһуллубута. Онон кыраныысса диэки барыы күүстээх өрүттэртэн хонтуруолларынан,ити эҥэр диэки айан күүстээх өрүттэргэ Такир бэйэтин төрүт дойдутун көрө,аймах дьонун кытта билсэ барарын курдук өйдөнүллүөхтээх.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 декабря  

    Ити курдук Нури уонна Хаджи бары тэрээһин боппуруостарын барытын тэрийэн баран Такирга төрдүн билиһиннэрбэккэ эрэ ,кинини арыалдьыт эрэ оҥосторго сүбэлэспиттэрэ. Ол иһин биир үтүө күн Такиры ыҥыран ылан баран Нури :
    -Эн аҕаҥ Саид Абдулло бу биһиги политическай бөлөхпүт төрүттээччитэ уонна салайааччыта.Бу эҥэр мусульманство атаҕар турарыгар өйүн-санаатын,күүһүн-уоҕун барытын ууран туран үлэлэспит киһи буолар. Ол иһин дьон-сэргэ эйиигин убаастыыр,үрдүктүк тутар.Онон бэйэҥ төрүт сиргэр Памирга хаан-уруу аймахтарын уруу тэрийэллэринэн сибээстээн эйиигин онно ыытарга быһаарынныбыт. Сыалын-соругун диэн төрүт буоргар тиийэн , биһиги политическай бөлөхпүт ыытар дьаһалларын туһунан , мунньахпытыгар ылыммыт уураахтарбытыгар олоҕуран олохтоохторго иһитиннэриэн. Онно биһиги политическай бөлөхпүт алын сүһүөҕүн салайааччыта тугу оҥороргун барытын ыйан-кэрдэн биэриэҕэ.-диэн быһа бааччы дьаһайан кэбиспитэ.
    Ити дьаһал туһунан Такир күүстээх өрүттэн киниэхэ сирэй сыһыарыллыбыт салайааччытыгар Клим Егоровичка тиэрдэ охсубута. Бу түгэнинэн куоһурданнан Клим Егорович Такиры тэрилтэ кистэлэҥ дьиэтигэр ыҥыран ылан сирэй көрсүбүтэ.
    Манна Клим Егорович уһаппакка ,кэҥэппэккэ куттала суох буолуу комитетыттан кэлбит дьаһалы кытта билиһиннэрбитэ.Ол дьаһал :- Бу кэмҥэ көҥүлэ суох күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарыы тэриллэр. Ону тохтотор үлэни ыытаргытыгар соруйабыт диэн ис хоһоонноох этэ. Бу дьаһал ис хоһоонуттан толкуйдаан таһаарар буоллахха, эн аҕаҥ Саид Насрулло төрөөбүт кишлага олох кыраныысса аттыгар турар. Ол кишлак нөҥүө үгүс көҥүлэ суох табаардар дойдуга киирэллэр. Ол иһин ити кишлагы кытаанах хонтуруоллаах сир өйдөбүлүгэр киллэрбиттэринэн ,эйиигин ити күндү таастары туоратыыга туһанаары гыналлар диэн толкуйдуубут. Ол иһин эн биһи бу түгэни мүччү туппакка ,бу эҥэр кыраныысса нөҥүө көҥүлэ суох табаардар тахсар суолларын тохтоторго туох баар кыалларын барытын оҥоруохтаахпыт.
    Бу кэпсэтии кэнниттэн Такир тоҕо кинини кыраныысса диэки ыыта сатыылларын дьиҥҥээх биричиинэтин саҥардыы билбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 декабря  

    Бу кэнниттэн Такиры Нури ыҥыран ылан баран: –Эн ааккар, кытаанахтык хонтуруолланар сиргэ ирдэнэр докумуоннарын барыта оҥоһулунна,онон бүгүн-сарсын дойдугар барыаҕын. Аймахтаргын көрсүөн-билсиэн .Бэйэбит өттүбүтүттэн ,эн куттала суох сылдьан кэлэргин хааччыйыахпыт.Эйиигин суолун тухары арыаллыыр дьон баар буолуохтара. Ол бу буолар түгэнигэр ,ол дьон эйиэхэ көмөҕө кэлиэхтэрэ.
    Биһиги төрүт күүспүт ити эҥэр олорор норуоттар! Кинилэр итэҕэллэрин бу ааспыт кэмҥэ төрүт ыһыктыбакка уруккуларын курдук олохторун ыйар суолун быһыытынан өрө тутан кэллилэр. Онтон биһиги ,бу хайа тэллэҕэр,өрүс сүнньүнэн киин сиргэ олорооччулар улахан аҥарбыт,туох да итэҕэлин билиммэт дьон буоллубут.Онон бу сырыыга сыалын-соругун боростуой , инникитин биһиги политическай бөлөхпүт биир тутаах киһитэ буолар дьылҕалаах буоларгынан, дьон олоҕун кытта билис,,өйдөрө-санаалара тугун бил. Ол тас өттүнэн көрсүбүт дьоҥҥор барытыгар биһиги политическай бөлөхпүт сыалын билиһиннэр.
    Эн аҕаҥ Саид Насрулло ити эҥэргэ саамай убаастанар дьоннортон биирдэстэрэ.Онон хаан аймах дьонун уруу тардар үтүө-мааны түгэннэригэр мааны ыалдьыт буолан кэл. Эн киин сиргэ иитиллибит буолан чуолкайдык бэйэҥ дьонун сиэрдэрин-туомун билбэккинэн, тугу бэлэх уунан тиийэргин толкуйдуохпут. Харчы ол эҥэр сыаната суох. –диэн бэйэтин этиитин түмүктээбитэ.
    Бу кэпсэтии кэнниттэн Такир, кинини кырдьык күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыыга туһанарга суоттаналлар эбит диэн толкуйа чиҥээбитэ. Ол гынан баран иһигэр ,ол туһунан биир да тылы быктарбатахтарын дьиибэргээбитэ. Онон бу дьаһал туох хос сыаллааҕын Такир чуолкайдык билбэккэ эрэ айаннаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 декабря  

    Ол гынан баран бу хамсаныылары атын күүстэр олох сэргэхтик манаан-кэтээн олорбуттара.Ол курдук үпкэ-аска тиксиэн баҕалаах күүстэр бу эҥэр үгүстэрэ.Ол курдук Таджикистан Коммунистическай партиятын обкомун иккис секретара бэйэтин үлэтэ ирдииринэн Таджикистан Ис дьыалатын министерствотын дьаһайара.Онон туһанан Горно-Бадахшанскай автономнай уокурук Ис дьыала управлениетын начальнигын бэйэтигэр ыҥыран ылбыта. Кинилэр иккиэн бу эҥэр ааһар көҥүлэ суох табаардартан өлүү үллэстэн байан-тайан ,олохторун таһымын тупсаран олороллор. Онон кэпсэтии боростуой буолбута.
    -Сэргэхтик олор?Эн хонтуруоллуур сиргинэн бу күннэргэ үтүмэн үпкэ-аска турар күндү таастары көҥүлэ суох кыраныысса нөҥүө туоратыахтаахтар. Саба быраҕан ити дьыаланан Нури дьоно дьарыктаналлар диэн өйдөбүллээхпит. Кини саһыл мэйии , бэйэтин илиитинэн тугу да оҥорбот.Үгүс оннук-маннык сырыыларга кыбылла сырытта эрээри,мүччү-хаччы түһэн иһэр.Оҥорбут буруйдарыгар сатаан эппиэттэппэтэбит. Манна киин сиргэ силиһэ-мутуга дириҥ.
    Ол гынан баран , бу эҥэр урукку кэм буолбатах! Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан кыраныысса өттүн байыаннайдар уонна пограничниктар бас билэн олороллор. Олохтоох былааһы кыраныысса эҥэриттэн тэйиппиттэрэ. Онон ол күндү таастары, эн дьаһайа олорор сиргинэн-уоккунан туоратыахтаахтар,атын суоллара суох. Ол таастар биһиги илиибит иһигэр киириэхтээх. Ол иһин бу күннэргэ сүрүн соругун ол буолар ! Ону олоххо киллэрэргэ туох баар күүскүн ,өйгүн-санааҕын чөмөхтөө! Маннык түгэн киһи олоҕор биирдэ эрэ тосхойор.Онон ол түгэни мүччү туппат туһугар туох кыалларын-кыаллыбатын барытын оҥор!- диэн дьаһал биэрбитэ.

    0
    • Боодьо
      8 декабря  

      Бабаҕа Баатыр, кэпсэммит хаһан салгыыта тахсар ? Күүтэбит.

      0
  • Бабаҕа Баатыр
    10 декабря  

    Суруйааччы буолбатахпын.Бириэмэ атаарарга диэн суруйабыт.Сарсыарда эрдэ уһуктабыт. Эһиги аа5ар,интириэһиргиир буоланныт сурулла сатыыр. Онон санаа5ын биллэрбиккэр махтал.

    Хаджи салалтатынан хас да массыынанан Памир хайатын тэллэҕэр Такирдаах бэрт түргэнник тиийбиттэрэ.Ол иһэн айаннаан иһэр дьонун кэпсээннэриттэн сорох өрүттэрин соһуйа истэн кэллэ. Ол курдук урукку кэмнэргэ Бадахшан “Шугнан” диэн ааттана сылдьыбыт. Ону кинилэр тылларыттан быһа нуучча тылыгар уларыттахха”страна саков” диэн өйдөнүллэр диэн кэпсээннэр соһуттулар. Олох даҕаны төрүт дойдутугар баран иһэр эбит.
    Үрдүк халлаан диэки чарбачыспыт сис хайалар көстөөттөрүн кытта Хаджи Такирга туһаайан бэйэтин санаатын этэн-тыынан барбыта.
    –Бу хайалартан саҕалаан Горно-Бадакшанскай автономнай уобалас сирэ саҕаланар.Онон эн биһиги манна арахсабыт.Итиннэ Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан пограничнай пост баар.Билигин аатыгар эрэ бэрэбиэркэлииллэр,ол гынан баран бэйэбин мээнэ суолтата суохха көрдөрүнүөхпүн баҕарбаппын.Бу эҥэр миигин сирэй билбэтэхтэрин иһин, мин туспунан ыйыы кинилэргэ баар. Бу улахан таһаҕас таһар массыынаҕа аймахтарын уруу тэринэллэрин быһыытынан биэс ассирийскай боруода барааннары атыыласпыппыт ,ону илдьэн бэлэх уунуон.Үүт-эт боруодата, хайалаах сиргэ,ас кырыымчыгар .тымныыны тулуйарга үөрэммит дьиэ сүөһүлэрэ.Биһиги бу эҥэр олорор олохтоохтор кыһалҕаларын билэбит. Кинилэргэ итинтэн ордук күндү бэлэх суох.Докумуоннара эн ааккар сурулла сылдьар. Ол гынан баран ,эн ити барааннарга кыһаллыма!Барытын ити арыаллаан иһэр дьон көрүөхтэрэ. Мантан антах баҕарбытын да иһин мунуоххут суоҕа. Уобалас киинэ Хорог куоракка дылы биир суол.Онон үрдүк күүстэр, Аллах таҥара көмөтүнэн этэҥҥэ айаннаа!- диэт илиилэрин халаан диэки уунаат сирэйин ,сыҥааҕар баар бырдьа бытыгын умса соттон таһаарбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 декабря  

    Мантан антах суоллара Пянж өрүс биэрэгин устун тутуһан Памир хайаларын ортотунан быһа сотон айанныахтаахтар.Биэрэк анараа өттө Афганистан. Өрүс биэрэгин икки өттүнэн халлааҥҥа өрө чарбачыспыт хайалар ыбылы анньан тураллар. Төһө да Афганистаҥҥа сэрии буола турдар,бу эҥэр олох чуумпу.Ол курдук Афганистан өттүгэр бу эҥэр Памирга олохтоох аҕа уустар бэйэлэрэ туспа дьаһанан олороллор. Ханнык да былааһы бэйэлэригэр чугаһаппаттар .Бэйэлэрэ былыр былыргыттан сэрииһит омуктар уонна бу хайалар нөҥүө байыаннай техника сылдьыбат буолан, кимиэхэ да баһыйтарбакка бэйэлэрин бэйэлэрэ билинэн олороллор диэн кэпсэтэллэр арыалдьыттара.
    Ол да буоллар бу эҥэринэн күүскэ киһини сүһүрдэр наркотиктар,сэрии сэбэ,араас көҥүллэммэт табаар кыраныысса тас өттүттэн киирэринэн, бэрээдэги көрүү пограничниктарга сүктэриллибит. Ол иһин Пянж өрүс хайаны үнтү солоон намтал сиргэ тахсарыгар ,мантах антах кытаанах хонтуруоллаах сир буоларынан, пограничниктар суолу быһан тураллар эбит.
    Арыалдьыттара постка чугаһаат өрө аймана түстүлэр.Бэйэ бэйэлэрин кытта кэпсэтэллэрин иһиттэҕинэ.Дьоно туох эрэ буолбут. Милиисийэ үлэһиттэринэн күүһүрдүллүбүт нэрээт турар.Маннык нэрээт туох эмэтэ буоллаҕына баар буолааччы диэн Такиры дьоно сырдаттылар.
    Ол гынан баран Такирдаах докумуоннара барыта ирдэбилгэ сөп түбэһэр буолан бэрэбиэркэни туох да мэһэйэ суох туораабыттара.
    Ол гынан баран,кинилэр тустарынан милииссийэ нэрээтин баһылыга бэйэтин тус салайааччытыгар, үс массыынанан эн биэрбит ыйыыгар сөп түбэһэр дьон Хорог диэки айаннаатылар диэн биллэрэ охсубута.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    07:31  

    Тимир сулуусбалыыр пограничнай заставатыгар саллаат олоҕо бэйэтин сокуонунан устара.Тимир хамаандалыыр нэрээтин састааба уларыйбат. Манна кэлиэхтэриттэн Тимир уолаттарынаан бары бииргэ сылдьаллар. Онон бары эн-мин дэсиһэн ,бэйэ-бэйэлэригэр убанан хааллылар.Эбээһинэстэрэ да уруккутун курдук.Сотору-сотору уочараттара кэллэҕинэ,нэрээткэ тахсан кыраныысссаны кэрийэ бараллар.Пограничнай зонаны уларытар туһунан бирикээс тахсыаҕыттан олохторо биллэрдик чэпчээтэ.Маршруттара кылгаан,тиһэх тиийэр пууннара чугаһаан биэрдэ. Ол гынан баран кыраныысса аата кыраанысса!.Ол бу тахса турар.Ол курдук биир түгэҥҥэ Сабонис ытынаан Рекстыын улахан наркотик саппааһа кистэнэ сытарын булан ылбыттара. Манна Рекс бэйэтин үлэтин олох чуолкайдык толорбута. Ыт мунна диэн,киһи муннуттан олох атын быһыылаах.Ыт наркотик кистэммит сириттэн букатын олох ыраах сылдьан, хамсанара-имсэнэрэ олох атын буола түспүтэ.Сыт ылаары гынан буолуо?Сотору-сотору муннунан салгын ылар,кулҕаахтара чөрөйөн,хамсанара-ипсэнэрэ түргээтээн барбыта.
    Ону көрөн ыт хаһаайына Иван Дудкин Тимиргэ араапардыы охсубута;-
    -Табаарыс ефрейтор! Ытым Рекс .тугу эрэ биллэ.Ыты үлэлэтэрбин көҥүллээ!-диэн дакылааттаан көҥүл ылаат, нэрээт иннитигэр тахсан ытын кэнниттэн батыһа сүүрэ турбута.Атыттар бары эмиэ кини кэнниттэн тутуспутунан түһүнэн кэбистилэр. Ыттара балачча сири сүүрэн баран, наркотиктары кистээбит сирдэригэр, кыраныыссаттан тэйиччи соҕус , барааннары көрөр бостууктар сылдьар ыллык суолларын кытыытыгар чопчу аҕалан биэрбитэ. Устаап ирдииринэн Тимир заставаҕа улахан наркотик саппааһа кистэнэ сытарын булбуттарын туһунан заставаҕа биллэрэ охсубута.
    Сибээс биир уһугуттан застава начальнига Войтич, үөрбүт –көппүт саҥата иһиллибитэ;
    -Уолаттар маладьыастаргыт! Дойдубут кыраныыссатын үтүө суобастаахтык,кыраҕытык маныы сылдьаргытынан эҕэрдэлиибин! Бирикээстиибин! Кыраныысса тас өттүттэн олохтоох аҕа уустарыттан байыаннай саба түһүү оҥоһуллуон сөп. Онон мантан вертолет ыытыахпытыгар дылы,көмүскэнэргэ табыгастаах гына окуопа хастан маныыргытыгар! Булбут наркотиккыт саппааһын Устаап ирдииринэн балаһыанньаттан көрөн ,үнтү тэптэрэргэ бэлэм гына миналарынан кистэммит сир тула иитэргитигэр!
    Тимирдээх бирикээһи толорон бэрт түргэнник окуопа хастан наркотик кистэммит сирин тула бойобуой туочукалары оҥостуммуттара.
    Кинилэр хамсаныыларын Афганистан өттүттэн хайа оройуттан тустаах дьон кэтээн-манаан көрө сылдьаллара.Бу эҥэр контрабанданан дьарыктанар Аҕа уустара пограничниктар маннык түгэҥҥэ хайдах хамсаналларын чуолкайдык билэллэрэ.Ол иһин кинилэр бэйэлэрин өттүлэриттэн тус дьаһаллары ыла охсубуттара.
    Өр-өтөр буолбатаҕа Афганистан өттүттэн байыаннай формалаах сүүрбэччэ аттаах дьон көтүтэн кэлбиттэрэ. Сэриигэ буспуттара -хаппыттара биллэ сылдьара,ол курдук саа ылар-ылбат сиригэр кэлээт,тэйиччи соҕус сиргэ таастарга күлүктэнэн сытан кэбиспиттэрэ. Олортон биирдэстэрэ маҥан былааҕы туппутунан Тимирдээххэ олох чугас хааман кэлбитэ.
    Тимир соһуйуон иһин ,кэлбит киһи Тимир аатын чопчу ааттаабыта.
    -Тимир! Манна таҕыс.Кэпсэтиэххэ-диэн ыҥырбыта.
    Тимир уолаттарын кытта сүбэлэһэн баран бириэмэ сүүйэр инниттэн тахсан кэпсэтэргэ санаммыта.
    Кини тиийбитигэр,киһитэ аан тыла суох бэйэтин туруорсуутун этэн барбыта.
    -Мэ,бу харчыны ыл. Манна сүүс тыһыынча доллар баар.Эн хаһан да көрбөтөх харчын,уолаттаргын кытта үллэс. Биһиэхэ мэһэйдээмэ.Биһиги ити табаары билигин төттөрү дойдубутугар илдьэ барабыт.Эһиэхэ отчуоттуургутугар харах баайыытыгар икки куулу хаалларыахпыт. Саамай барыстаах кэпсэтии. Хас биирдиигитигэр квартира,даача,массыына.Акаары эрэ сөпсөспөт этиитэ.Харчыланаҕыт уонна наркотигы булбуккутугар мэтээл ылаҕыт. Онтон биһиги этиибитин ылыммат буоллаххытына ,эһигини биһиги мантан сүгүн ыытыахпыт суоҕа. Дойдугар Дьокуускайга балтылааххын санаа,онтон да ирдээн булуохпут.Уолаттаргар эт.Кинилэр сирдэрэ-уоттара биһиги илиибит далын иһигэр баар.Онон чугас дьоннорун толук уурбат буоллахтарына биһиги тылбытын ылыннынар.

    0
Ответ на тему: кэпсээн
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания