6 лет на форуме Автор 5 уровня Топ пользователь Все
Награды
6 лет на форуме
6 лет на форуме
Автор 5 уровня
Автор 5 уровня
Топ пользователь
Топ пользователь
5000 просмотров
5000 просмотров
САХА ОМУК Кэнгириэһин сөргүтүөххэ диэн буолбут
  2408
УОПСАСТЫБА
01.10.2018 15:58
1990 сыллаахха балаҕан ыйын 27 күнүттэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин саҥа устуоруйата суруллан саҕаламмыта. Ити күн, бары билэрбит курдук, М.Е. Николаев салайааччылаах ХХII ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэт Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сүбэрэнитиэтин Декларациятын ылыммыта. Оттон Декларацияттан сиэттэрэн, эмиэ онтон итэҕэһэ суох суолталаах, докумуоннар ылыныллыбаттара. Ол курдук, 1991 алтынньытыгар Сэбиэскэй Сойууска аан бастакынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Сир баайын туһунан” сокуона, 1992 сыллаахха кулун тутарга – Федаративнай дуогабар, онтон муус устарга – Төрүт сокуоммут олоххо киирбиттэрэ. Ити барыта Арассыыйа ыһыллан-тоҕуллан, сүүс аҥыы арахсан барбатыгар, федеративнай судаарыстыба быһыытынан салгыы сайдарыгар тирэх буолбута.

Биллэн турар, аны үгүс киһи “сүбэрэнитиэппит суох, Төрүт сокуоммут “кырыллан-быһыллан” баһа-атаҕа эрэ хаалла, онон туох аанньа күнү бэлиэтээн” диир эрээри, Иван Шамаев эппитинии, ааспыт 1990-с сылларга Сүбэрэнитиэти биллэрии – ол сылларга ситиһиллэ сылдьыбыт өй-санаа өрөгөйдөөх чыпчаала, Саха омук устуоруйатын килбиэннээх чахчыта буолар. Онтон ыла биһиги кэскилбитин бэйэбит тутар кыахтаахпытын көрбүппүт. Ити Улуу уруогу умнумуохпутун наада. Судаарыстыбаннас күнүн суолтата итиннэ сытар.

***

Бу күн “Кыым” хаһыат сыллата уопсастыбаннаһы, дьону-сэргэни түмэн араас долгутар, суолталаах боппуруос тула кэпсэтэр, санаа атастаһар үгэстээх. Быйыл Судаарыстыбаннас күнүн чэрчитинэн тэриллибит кэпсэтиигэ бэрэпиэссэр, экэниэмикэ билимин дуоктара Василий Дарбасов, Ил Түмэн V ыҥырыылаах мунньаҕын дьокутаата, биллэр уопсастыбанньык Иван Шамаев, юрист, уопсастыбанньык, “Айыы кыһата” оскуола Аҕаларын сүбэтин салайааччы Владимир Ю, “Сахалыы бикипиэдьийэ” дьаһабыла, уопсастыбанньык Николай Павлов-Халан, юрист, уопсастыбанньык Феликс Антонов, “Кыым” кэрэспэдьиэнэ, “Түмэн” ыччат түмсүүтүн кыттыылааҕа Сардаҥа Борисова, юрист, куонкурус управляющайа Василий Данилов кытыннылар. Кэпсэтиини “Ситим” медиа-бөлөх салайааччыта, Ил Түмэн дьокутаата Мария Христофорова сүрүннээн ыытта.

Быйылгы төгүрүк остуолга өрөспүүбүлүкэ кэскилин, сайдар суолларын, үөскээбит уонна кэлиэхтээх быһыыга-майгыга судаарыстыбаннаспыт салаллыахтаах дьылҕатын, уустук балаһыанньаҕа ону хайдах көмүскүөххэ, туруулаһыахха сөбүн туһунан кэпсэтии буолла. Ону кытта атын даҕаны долгутар ыйытыылар дьүүлгэ таҕыстылар.

Толкуйун тобуллахха

Күн-түүн киһи үөйбэтэх өттүттэн араас сокуон-дьаһал олоххо киирэн иһэриттэн сылыктаатахха, кэлиҥҥи кэмҥэ дойдуга быһыы-майгы сыллата уустугуран иһэргэ дылы. Чуолаан, хаһан эрэ бэйэлэрэ сүбэрэнитиэттэнэн, Төрүт сокуоннанан Арассыыйа федерациятын састаабыгар туспа судаарыстыба быһыытынан холбоспут национальнай өрөспүүбүлүкэлэр тустарыгар.

Өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай ыстаатыһыгар сыһыаннаан быһыы-майгы уустугуран эрэрин туһунан уопсастыбанньык Иван Шамаев эмиэ этэр.

– 2007 сыл ахсынньытыгар үөрэхтээһиҥҥэ национальнай региональнай компонент суох буолбута. 2017 сыллаахха дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Йошкар-Олаҕа буолбут мунньахха төрөөбүт тыл оскуолаҕа үөрэтии туһунан “киһини атын, бэйэтин төрөөбүт тыла буолбатах тылга күһэйэн үөрэтэр, ону тэҥэ нуучча тылын үөрэтиини бириэмэтин аҕыйатар уонна таһымын намтатар букатын сатаммат” диэн эппитин кэннэ, Генборокуратуура Рособрнадзору кытта дойду оскуолаларын бэрэбиэркэлээбитэ. Татаардар, башкирдар, чуваштар бэйэлэрин оскуолаларыгар өрөспүүбүлүкэлэрин судаарыстыбаннай тылын үөрэтиини булгуччулаахтык ирдиир бэрээдэктэригэр борокуратуура «сэрии» биллэрбитэ. Оттон ол түмүгүнэн 2018 с. Госдума дьокутаата А.Аршинова көҕүлээн, бэрт түргэнник «РФ Үөрэҕирии туһунан» сокуонугар уларытыылары киллэрбиттэрэ. Билигин Дьокуускай оскуолаларыгар туох буола турарын билбэппин.

Аны туран, бу быыбардар бэрт киирсиилээхтик аастылар. Мин санаабар, ити аҥаардас өрөспүүбүлүкэ ис бэлитиичэскэй күүстэрин харсыыта буолбатах.

Ил Түмэн саҥа састааба талылынна. Спикеринэн эдэрчи киһи Петр Гоголев буолла. Кини бастакы дьокутааттааһына уонна киирдэ-киирээт, олус уустук бэлиитикэ охсуһуутун түһүлгэтигэр биирдэ баар буола түстэ.

Онон биһиги судаарыстыбаннай ыстаатыспытыгар дьиҥнээх куттал суоһуур. Ол ханнык сценарийынан барыан сөбүн киһи сэрэйэр. Судургутук эттэххэ, маннык буолуон сөп. Билигин Арассыыйаҕа баһылык икки ньыманан талыллар: 1) уопсай куоластааһын; 2) Ил Түмэн бэйэтэ талар мэхэньиисимэ. Ити мэхэньиисими РФ сокуона бигэргэтэн турар. Холобур, Дагестан урукку баһылыга Рамазан Абдулатипов уонна билиҥҥи салайааччыта Владимир Васильев оннук бигэргэммиттэрэ.

Итинник ньыманы бастаан 2013 с. боруобалыы сылдьыбыттара. Бэл, биһиэхэ, биир биллэр бэлиитик СМИгэ “Ил Дарханы Ил Түмэн талара олус үчүгэй” дии сылдьыбыттаах. Ол эрээри онуоха-маныаха диэри ити быһыыны биһиэхэ киллэрбэтэхтэрэ.

Саҥа талыллыбыт Ил Түмэн туһунан билигин тугу эмэ этэр уустук. Ол эрээри мин дьокутааттыырым тухары үс төгүллээн күһэйэн куоластаппыттара баар суол. Бастатан туран, ол – борокуруор Николай Пилипчугу талыыга. Иккиһинэн, “Роснефть” хампааннаҕа нолуок чэпчэтиитин көрдөрөргө. Үсүһүнэн, быыбар бүлүтүөнүттэн “барыларын утары” диэн пууну ылларарга. Холобур, дьокутааттар “Роснефть” хампаанньа нолуогар чэпчэтиилэри көрөргө утары куоластаабыттарын кэннэ, “ньыгыллары” ыҥыран таһааран, туспа кэпсэтэн баран, иккиһин барыларын куолаан куоластатан, чэпчэтии көрдөрөргө быһааран кэбиспиттэрэ. Ити курдук үс түгэн буолбута.

Онон, Ил Түмэн бу да ыҥырыыта уруккуттан уларыйбыта буолуо, күһэйэн куоластатыы суох буолуо диэн этэр уустук. Быһыы-майгы өссө уустугуруон сөп, – диир кини.

Кэнгириэс – көмүскэл мэктиэтэ

Дьэ, ол иһин Иван Иванович итинник быһыы-майгы хатыламматын, судаарыстыбаннай ыстаатыска куттал суоһаабатын туһугар улахан уопсастыбаннай тирэхтээх буолуохтаахпыт туһунан эттэ уонна 2000 сыллар буолан ааспыт күбүөрүнэлээһин хампаанньатын аҕынна.

Иван Шамаев:

– 2006 сыллаахха Алтаайга уонна Адыгеяҕа күбүөрүнэлээһин боппуруоһа олох аһаҕастык турбута. Онно адыгтар Адыг норуотун кэнгириэһинэн көмүскэммиттэрэ. Ол иннинэ 2003 сыллаахха Бүрээттэр бэйэлэрин кэнгириэстэринэн Уус-Орда Иркутскай уобалаһыгар холбонуутун биир кэмҥэ тохтото сылдьыбыттара эрээри, кэнгириэс ыһыллан, 2006-2007 сс. син биир холбообуттара.

Онон биһиэхэ итинник тэрилтэ хайаан даҕаны баар буолуохтаах, тэрийиэхтээхпит. Онно нэһилиэнньэ киэҥник хабыллар бириинсибигэр олоҕуруохтаахпыт. Иккиһинэн, кэнгириэскэ чунуобунньуктар Ил Түмэҥҥэ киирбэттэрин курдук, киириэ суохтаахтара өйдөнөр. Ол эрээри дьокутааттар норуотунан талыллалларынан, хамсааһыны өйөөччүлэр баар буоллахтарына, төһө кыалларынан киириэхтээхтэр, үлэлэһиэхтээхтэр. Биллэн турар, кэнгириэс уонча, элбэх киһини түмэр кэмитиэттэртэн туруохтаах. Кэнгириэһи көннөрү Саха сүбэтэ эбэтэр Саха Ил Сүбэтэ диэн ааттыахха сөп. Ону өссө толкуйдуохха, санаалары истиэххэ наада.

Ону таһынан, Саха Ил Сүбэтэ, кэнгириэс, мин санаабар, араас миитини, хаамыыны тэрийиэ, быыбарга хайа эрэ хандьыдааты, баартыйаны өйүө, онно орооһуо суохтаах. Ол хайдах да гыммыт иһин, бэйэ иһигэр хайдыһыыны үөскэтиэн сөп. Ол эрээри быыбар хаамыыта сиэрдээхтик барыытын көрүөхтээх, сокуон чэрчитинэн ыытылларыгар үлэлэһиэхтээх. Саха Ил Сүбэтигэр тэрилтэнэн буолбакка, биирдиилээн киириллиэхтээх.

Улуустарга, нэһилиэктэргэ салаа сүбэлэр тэриллэллэригэр болҕомто ууруллуохтаах. Биллэн турар, Саха сиригэр 450-ча нэһилиэнньэлээх пуун баар. Олору барытын биирдэ түмэ тардар уустук буолуо, онон үлэ билиҥҥиттэн бара туруохтаах, кэлин кыттыһан иһиэхтэрэ.

Түмүөхтээх, сомоҕолуохтаах, сүрүннүөхтээх

Бэрэпиэссэр Василий Дарбасов итинник Сүбэ хайаан даҕаны тэриллиэхтээх, ол эрээри Саха омук кэнгириэһэ диэн буолуохтаах, кини норуоту бүттүүн сомоҕолуохтаах диэн санаалаах:

– Иван Иванович эппит сорох түгэннэригэр сөбүлэһимиэххэ сөп эрээри, ол кэлин киэҥ кэпсэтиилэр кэмнэригэр чопчуланыа, чочуллуо дии саныыбын.

Бастатан туран, Саха норуотун кэнгириэһин хайаан даҕаны тэрийиэххэ наада. Итинник Сүбэ тэриллиэхтээх. Ол эрээри аата «Сүбэ» дэммэккэ, «Саха омук кэнгириэһэ» дэниэхтээх.

Бастакы кэнгириэс тэриллиэҕиттэн оруобуна 26 сыл ааста. Ити кэм иһигэр бүтүн көлүөнэ барда, саҥа көлүөнэ иитиллэн таҕыста, саҥа дьон кэллэ. Олор үксүн Кэнгириэс диэн тугун билбэттэр. Онон булгуччу наада.

Биирдиилээн дьон киириэхтээх диэни кытта сөбүлэспэппин. Тэрилтэнэн киирии эмиэ баар буолуохтаах. Биһиэхэ билигин үлэлии олорор үгүс түмсүү, сомоҕолоһуу баар. Үксэ норуот туһугар үлэлииллэр. Оттон Кэнгириэс олору түмүөхтээх, сомоҕолуохтаах, сүрүннүөхтээх. Ону ити оруолун толкуйдаан, үөрэтэн көрүөххэ сөп.

Маннык түмсүү – Кэнгириэс – булгуччу баар буолуохтаах. Ону устуоруйа, кэм-кэрдии даҕаны туоһулуур. Урут, өрөбөлүүссүйэ иннинэ, ыраахтааҕылаах Арассыыйаҕа “Сахалар сойуустара”, “Манчаары”, өрөбөлүүссүйэ кэннэ “Саҥа олох”, “Саха омук”, “Ыраас олох” диэбит курдук араас түмсүүлэр, бөлөхтөр тэриллэн үлэлээбиттэрэ. Бэйэлэрин кэмнэригэр туруоруммут соруктарын толорбуттара, олус наадалаах, туһалаах этилэр.

Аат боппуруоһугар тохтоотоххо, нэһилиэк таһымыгар Түс сүбэлэр диэн буолуон сөп. Ону эмиэ толкуйдуохха наада.

Билигин кэнгириэс тоҕо нааданый? Тоҕо диэтэххэ, кини норуоту сомоҕолуур. Билигин кыһалҕа, боппуруос, ол иһигэр экология, тыл бэлиитикэтэ, үөрэхтээһин, экэнэмиичэскэй сүбэрэнитиэт – барыта туруорсуу, киирсии, күүстээх үлэ-хамнас түмүгэр быһаарыллар. Онон уруккутааҕар сорукпут өссө күүһүрдэ.

Бастакы тэриллибит кэнгириэскэ 367 дэлэгээт баара. Онно интэлигиэнсийэ уонна билим дьоно улахан оруолламмыттара. Билигин ону көрүөххэ, ырытыахха, дэлэгээттэр талыллар балаһыанньаларын оҥоруохха наада.

Бастакы кэнгириэс уурайбыт биричиинэтэ – кинилэр соруктарын толорбуттара эрээри, былааһы кытта өйдөспөккө ыһыллыбыттара.

Кэнгириэһи тэрийиини уһатымыахха наада. Уһаатыбыт даҕаны хойутуубут.

Саҥалыы майгыга саҥалыы тэрийиэххэ

Василий Данилов Кэнгириэс көҥүл санаалаах дьон көҥүл тэрилтэлэрэ буолуохтаах, кини дьон быраабын, көҥүлүн туруулаһыахтаах диир:

Ответов 128 Написать ответ
  • рядовой
    1 октября 2018  

    САХА ОМУК ??? , омук диэн АТЫН диэн өйдөбүллээх.....

    ОМУКТАР бэйэлэрин дьыалалара

    0
    • Быйанг
      10 октября 2018  

      рядовой,

      Саха - омук буолбакка. Саха омуга бэйэтин омугунан аахпат буоллаҕына сотору кэминэн суураллан суох буолан хаалыа..

      0
      • alamaykunsilama.ru
        26 января  

        Быйанг, эрэдэбиэй хомуньуус уруккута ол иһин маргинааллыы норуот диэн тылы туттар! Биитэр Саха омугун симэлитэ сатыыр дьүһүнэ ду! Били Россияне диэбит курдук!

        0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    1 октября 2018  

    – Кэлиҥҥи уонча сылга былаас норуоттан тэйбитэ чахчы көстөр буолла. Урут тэриллибит норуот быраабын, көҥүлүн туһугар туруулаһыахтаах “Саха омук”, “Саха кэскилэ”, Саха кэнгириэһэ курдук тэрилтэлэр уоттара-күөстэрэ өстө, суох буоллулар. Онно биир өттүнэн былаас бэйэтэ эмиэ буруйдаах. Кини гражданныы уопсастыба ити курдук араскыларын харыстаан, үтүө сүбэһит гынан илдьэ сылдьыахтааҕа да, төттөрүтүн, туорайдаспыт түгэннэрэ бааллар. Ол түмүгэр кинилэр үлэлэрэ тохтоото.

    Билигин урукку Кэнгириэһи сөргүтэн, иккистээн тыыннаан, саҥалыы майгыга саҥалыы тэрийэн үлэлэтиэххэ наада. Уопсастыба онно наадыйар, кэм-кэрдии ирдиир. Билигин дьиҥнээх норуот быраабын, көҥүлүн туруулаһар тэрилтэ суоҕун да кэриэтэ. Тыһыынчанан НКО баар эрээри, ырыа-тойук аргыстаахтар, көр-күлүү доҕуһуоллаахтар, туһалара бэрт кыра.

    Даҕатан эттэххэ, Кэнгириэскэ юридическай сирэйдэр киирэллэрэ наадата суох. Кэнгириэс корпорация да, холдинг да буолбатах. Кини көҥүл дьон көҥүл баҕаларынан кыттыһар уопсастыбаннай тэрилтэлэрэ буолуохтаах уонна сыыйа кэҥээн иһиэхтээх.

    Феликс Антонов ити эппиккэ барытыгар кыттыһан туран Саха Ил Сүбэтин – Кэнгириэһин устааба, балаһыанньата, үлэтэ-хамнаһа судургу, өйдөнүмтүө буолуохтааҕын эттэ.

    Кэнгириэс сайдыы тосхолун тобулуохтаах

    халан

    Николай Павлов-Халан сүрүн этэр санаата – Кэнгириэс саха омук сайдар тосхоллорун тобулуохтаах, ону сүрүннээн ыйан-кэрдэн биэриэхтээх:

    – Саха омук быһыытынан ханна да бэрэстэбиитэлистибэтэ, тэрилтэтэ суох. Онон маннык тэрилтэ хайаан да баар буолуохтаах. Кини мэлдьи үлэлиир, мустар сирдээх, үлэһиттэрдээх буолуохтаах. Сорох сирдэргэ салалта мустар, мунньахтыыр сир биэрэр, сэкирэтэрийээтин хамнастыыр. Биһиэхэ эмиэ оннук буолара буоллар үчүгэй буолуо этэ. Ол үлэ тиһиктээх буоларыгар көмөлөһүөхтээх.

    Кэнгириэс саха омук сайдар уопсай тосхолун, ол эбэтэр стратегиятын көрдөрүөхтээх, быһаарыахтаах, толкуйдуохтаах, ыйан-кэрдэн биэриэхтээх. Билиҥҥи үйэҕэ тутулуга суох баай эрэ киһи көҥүл буолар. Онон Кэнгириэс саха норуотун хайдах гынан байытабыт (бары өттүнэн), хайдах гынан тулуга суох гынабыт, бэйэтин санаатын аһаҕастык этэрин хааччыйабыт диэн толкуйдуохтаах. Кини саха омуга аан дойдуга миэстэтин буларыгар, туох соруктаах буолуохтааҕар, киһи аймахха туһатын, тугу биэриэн сөбүн туһунан эмиэ тобулуохтаах дии саныыбын.

    Биллэн турар, ону таһынан сиэр-туом, омук төрүт үгэһин сайыннарыы, харыстааһын боппуруостара эмиэ улахан болҕомтоҕо ылыллыахтаахтар.

    Тутулуктаах буолуу икки өрүттээх

    sardanga

    Эдэр киһи Сардаҥа Борисова атын норуоттар кэнгириэстэриттэн быһа тутан холобурдаата:

    – “Кэнгириэс быыбарга кыттыһыа суохтаах” диэн Иван Шамаев этиитин кытта толору сөбүлэһэбин. Ол бэйэ иһигэр хайдыһыыны таһаарыан сөп. Аны туран, ол-бу оппозиционнай настарыанньалаах, провокациялаах тэрээһиннэргэ кыттартан туттунуллуохтаах.

    Мин билэрбинэн, атын өрөспүүбүлүкэлэр, холобур, башкирдар, татаардар кэнгириэстэрэ хамнастаах үлэһиттэрдээхтэр. Ол – үлэ уота-күөһэ умуллубатыгар, утумнаахтык ыытылларыгар олус туһалаах. Аны туран, татаардар Татаар ыччатын аан дойдутааҕы кэнгириэһэ диэн эмиэ туспа тэрилтэлээхтэр. Олор олус күүскэ үлэлииллэр, мэлдьи үлэлиир анал дьиэлээхтэр-уоттаахтар. Онтуларын бырабыыталыстыба хааччыйар. Ыччат кэнгириэһин салайааччыта Табрис Яруллин “тылы харыстыыр, аныгы тэтими кытары тэҥҥэ хардыылыыр араас чаҕылхай тэрээһиннэри ыытабыт, ол эрээри бэлиитикэҕэ сыһыаннаах улахан этиһэр-мөккүһэр боппуруостарга кыттыһыахпытын баҕарбаппыт” диир. Онон бырабыыталыстыбаҕа, салалтаҕа сыстар икки өрүттээх курдук.

    Даҕатан эттэххэ, татаардар ахсааннара халыҥ, эбиитин итэҕэллэрэ күүстэх буолан, туруорсаллара-киирсэллэрэ да ол сиэринэн күүстээх буолар. Биһиги туох эмэ, ким эмэ аннынан киирдэхпитинэ, тутулуктаннахпытына, Саха Ил Сүбэ – Кэнгириэһэ көҥүл буолбатаҕына, сорох боппуруоһу туруорсарга харгыстар, мэһэйдэр үөскүөхтэрин, үөһээттэн соҥнооһун, “сөптөөх” суолу ыйыы-кэрдии балаһыанньата баар буолуон. Оттон оннук түбэлтэтигэр Кэнгириэс тэриллибэтэҕэ да ордук.

    Итиниэхэ туһаайан Василий Данилов “былаастан тутулуктаах буолуу икки өрүттээх. Кырдьык, салалтаттан дьиэ-уот, хамнас туруорсан бардахха, тутулук үөскүүр. Онон Кэнгириэс былаастан тутулуга кыра буолуохтаах.” диэн санааны эттэ.

    Кэм-кэрдии уонна бар дьон эрэйэр

    мария христ

    Мария Христофорова Кэнгириэс булгуччу регистрациялаах буолуохтааҕын, тэриллэрин кэм-кэрдии уонна бар дьон эрэйэрин туһунан эттэ:

    – Утум салҕаныахтаах, ситим быстыа суохтаах. Оннук толкуй тутуһуллара олус үчүгэй. Бастакы кэнгириэс 1992 сыл тохсунньутугар тэриллибитэ. Ол үтүө үгэһэ салҕаныахтаах. Билигин, ол бастакы кэнгириэс кэннэ, үйэ чиэппэрэ буолан баран, Кэнгириэһи сөргүтэр кэм-кэрдии ирдэбилэ саҥаттан тирээн кэллэ. Дьон-сэргэ күүтэр.

    Сүбэрэнитиэппит бэлиэтэнэр күнүн иннинэ мустубуппут туһугар бэйэтэ бэлиэ түгэн дии саныыбын. Аны туран, бу күннэргэ Ил Түмэн саҥа састаабын бастакы пленарнай мунньаҕа, Ил Дархан Айсен Николаев дуоһунаһыгар киириитэ – инаугурацията буолар. Онон өрөспүүбүлүкэ эмиэ биир кэрдиис саҥа устуоруйата саҕаланар бэлиэ кэмэ.

    Урукку Кэнгириэс үлэтин-хамнаһын өйөөн, устуоруйатын ытыктаан туран, мин санаабар, Кэнгириэс булгуччу регистрациялаах буолуохтаах. Кэнгириэс идиэйэтин өйүүр киһи кылаатын киллэрэр балаһыанньатын оҥоруохтаахпыт. Оччоҕуна Кэнгириэс идиэйэтин чахчы өйүүр дьон мустуохтара.

    Халан эппитин курдук, саха бары өттүнэн баай буоларын ситиһиэхтээхпит. Ол туһуттан уонна омук быһыытынан тыыннаах буоларын туһугар, араас суолу тобулан үлэлиэхтээх, куруук инники күөҥҥэ сылдьыахтаахпыт. Чопчу боппуруостарынан үлэлиэхтээхпит. Уонна, мин санаабар, салалта буоллун, саха тумус туттар дьоно буоллун, эдэр-эмэн биһигини өйүөхтэрэ диэн эрэнэбин. Дьон бары өйүүр, ол тула сомоҕолоһор идиэйэтин былаах оҥостуохтаахпыт. Оччоҕуна эрэ Кэнгириэһи сөргүтүөхпүт уонна тугу эмэ ситиһиэхпит. Оттон норуотунан талыллыбыт улуус, нэһилиэк баһылыктара бу үлэҕэ көхтөөхтүк кыттыахтара, дэлэгээттэри өйүөхтэрэ, кинилэр кэлиилэригэр-барыыларыгар үбүнэн, көлөнөн көмөлөһүөхтэрэ диэн эрэнэбит. Чопчу соруктаах, тиһиктээх буолуохтаах.

    ю влад

    Юрист Владимир Ю Кэнгириэс чопчу структуралаах, соруктаах, бырагыраамалаах буолуохтааҕын этэр:

    – Бастатан туран, билигин судаарыстыбаны сэриилээн ылар наадата суох. Бэрэсидьиэни атыылаһан ылыахха сөп. Бүттэҕэ ол, судаарыстыба эстэр, кэхтэр, тута ыһыллар суолга киирэр. Холобур, М.Горбачёву атыылаһан ылан Сэбиэскэй Сойууһу эспиттэрин курдук. Онон оннук буолбатын туһугар Кэнгириэскэ бэрэссэдээтэли таһынан хос бэрэссэдээтэллэр (сопредседатель) баар буолуохтаахтар дии саныыбын. Кинилэр 3 эбэтэр 5 буолуохтарын сөп. Оччотугар куоластыыр, тугу эрэ быһаарар түгэҥҥэ куолас тэҥнэспэт. Мунньаҕы уочаратынан ыытыахтарын сөп. Оччоҕо үлэтэ күүһүрэр.

    Иккиһинэн, Кэнгириэс хайаан даҕаны чуолкай структуралаах, үлэлиир систиэмэлээх, былааннаах буолуохтаах. Өскөтүн кэмитиэттэр оннук систиэмэтэ, былаана-бырагыраамата суох үлэлээн бардахтарына, бастакы Кэнгириэс курдук сыыйа-баайа эстэн барыахпытын сөп. Ол – биллэр суол.

    Үсүһүнэн, билигин дьон уопсастыбаннай үлэттэн аккаастана, куота сатыыр кэмэ кэллэ. Онон Кэнгириэскэ интэриэстээх, чахчы дойдуларын туһугар ыалдьар дьон киирэн үлэлииллэрин инниттэн, сөбүгэр усунуостаах буолуохтаах диэни толору өйүүбүн. Усунуоһун төлөөбөт киһини дууһата сыппат диэн өйдүөххэ сөп. Оннук киһи наадата суох. Тоҕо диэтэххэ, билиҥҥи кэмҥэ саамай наадалаах ресурса – бириэмэ. Соруйан бириэмэни сиир, куолулаан баран тохтуур диэни билбэт, бэйэлэригэр уопсастыба болҕомтотун эрэ эрэйэр дьон бааллар. Ол иһин үлэ барыта куолу буолбатын туһугар усунуос булгуччу киириэхтээх. Төлөөбөт өттүн таһааран иһиэххэ наада. Чахчы, үлэлиир эрэ дьон хааларын туһугар. Оччоҕо туох эмэ түмүктээх буолуо.

    “Кыым” хаһыат Судаарыстыбаннас күнүгэр анаммыт төгүрүк остуола ити курдук Саха омук Ил Сүбэтэ – Кэнгириэһэ хайаан даҕаны баар буолуохтаах, тэриллиэхтээх, ону кэм-кэрдии, бу күннээҕи быһыы-майгы уонна саамай сүрүнэ – бар дьон эрэйэр. Онон, ону уһатар-кэҥэтэр наадата суох, 2018-2019 сс. кирбиилэригэр тэрийэр сөп диэн санаанан түмүктэннэ.

    Истибитин бэлиэтэммит,

    сурукка тиспит

    Альберт Капрынов.

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    1 октября 2018  

    Бу ыстатыйаттан Эдэр киһи Сардаҥа Борисова тылларын ордук сэргии аахтым

    Цитата:

    – “Кэнгириэс быыбарга кыттыһыа суохтаах” диэн Иван Шамаев этиитин кытта толору сөбүлэһэбин. Ол бэйэ иһигэр хайдыһыыны таһаарыан сөп. Аны туран, ол-бу оппозиционнай настарыанньалаах, провокациялаах тэрээһиннэргэ кыттартан туттунуллуохтаах.

    0
  • Саргыда
    2 октября 2018  

    Үчүгэй кэпсэтии буолбут эбит.

    0
  • Конгресска правокатордар дэлби киириэхтэрэ..
    2 октября 2018  

    Наар биир дьон кэгириэс тула мустуохтара.Саха конгреhин правокатордар саптар мааска оностуохтара.Билигин ханнык да Сахалыы тумсуу буолла да правокатордар онно дэлби киирэллэр.

    1
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      2 октября 2018  

      Конгресска правокатордар дэлби киириэхтэрэ.., Айдаан Арамаан курдуктары отой чугаһатымыахха баара диэ..eyes

      0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    4 октября 2018  

    image

    0
  • 379
    4 октября 2018  

    Хайдах ити сыыьалаах суруйар дьон онон-манан киирэллэр, куруук сиилээн, критикалаан тахсаллар? Саатар, провокатор диэн тылы сатаан суруйбат да эрээри? Итиннэ биир да провокатор суох. Хас да юрист идэлээх дьон бааллар, бэрт дии!..

    0
  • змееносец
    6 октября 2018  

    Конгресс...диэн тыл суолтата

    image
    Мантан кердеххе,син биир политикага тиийэн муннугунан анньыллагын курдук...Ханнык багарар тэрээьин бэйэтэ сурун дьардьамалаах,ону тула дьону тумэр идеялаах...мозговой центрдаах...буоллагына эрэ сыалын ситэр буоллага..Кэлин уьугар син биир партийнай структура буолар кутталлаах..Быыбартан хайдах да туора турбаккын,дэлэгээттэри ...конгресс салалтатын син биир ...быырардаан талагын.

    0
  • мдаа
    6 октября 2018  

    Син биир оппозиционнай буоларыгар тиийэр
    Былаас сыыһатын көннөрөрүгэр, экология да чэрчитинэн -
    уулуссаҕа дьону таһаарбатаҕына..
    Туох иһин тэриллэрий?!

    0
  • мдаа
    6 октября 2018  

    Бастаан, Путин сокуонун (уулуссаҕа тахсан миитин оҥорору бобору)
    Көтүрүөххэ баара

    0
  • мдаа
    6 октября 2018  

    Ол Конгресска билиҥҥи былааһы кытта сөпсөһөр дьону мустаххытына
    "Ээх"тэн уратыны этиэ да куоластыа да суохтара...

    0
  • бигэбин
    9 октября 2018  

    һаха Конгреһа хаһан өлбүтүн Дьоһуннар билэҕит дуо?

    0
  • Курулгэн
    9 октября 2018  

    Ол тэриллэн- олон..дьэ норуот туьугар туох туьаны онордо БИГЭ?...
    саатар биирдэ куоттуммакка- хоруйдаа...
    Куруук.."кэлэйэртэн" соло булбаккын)))))..
    ЬОМОГОГУТ дьэ хайастыгыт?....
    Сэрэйбит да корбут-истибит биир диэх курдук....

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      10 октября 2018  

      Кур, СОЮЗ саГана конгрес ЬОМОГО тайма суоГа диэ))))))....

      0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      10 октября 2018  

      Кытыылыы кыычырҕаатахха

      эн убайбыт ылгын чыкыйыгар да тиийбэккин.

      Сэрэххэ --
      Без обид диэххэ))))))....

      0
  • Быйанг
    10 октября 2018  

    Ойуунскайдаах саҕана, улахан түмсүүлэри сахалыы - Сугулаан - диэн ааттыыр этилэр. Ону маны ырытар түмсүүлэри - Мунньах диэн ааттыыр этилэр..

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    12 ноября 2018  

    САХА КЭНГИРИЭҺЭ – баар буолуо!
    УОПСАСТЫБА
    09.11.2018 15:48
    Бу иннинэ хаста да санатыллыбытын курдук, Саха омугун I, II Кэнгириэстэрин мунньахтара 1992 уонна 2007 с. буолан ааспыттара.

    Кэнгириэс диэн тылы хайдах баҕарар быһаарыахха сөп. Холобур, саха дьоно өйдүүрбүтүнэн, бу Кэнгириэс диэн норуоппут чулуу дьонуттан таҥан сүүмэрдэммит уопсастыбаннай уорган буолан үлэлиэн, норуоппут күннээҕи тирээн турар кыһалҕаларын сүрүннэһиэн, салайсыан, араас уустук боппуруостарга санаатын биллэриэн сөп этэ. Ол эбэтэр, “официальнайа суох, норуот бэйэтин салайынар уоргана” буолуохтаах этэ. Холобур, “түмсэн-сүбэлэһэн, эспиэрдэр санааларын үөрэтэн баран, Саха Кэнгириэһэ саха омугун аатыттан Саха сирин килбэйэр киинигэр, Аллараа Бэстээх сиригэр-уотугар кутталлаах хиимийэ собуота тутулларын булгуччулаахтык утарар!” уо.д.а. диэн Ил Дархаҥҥа, Ил Түмэҥҥэ бэйэтин бигэ тылын иһитиннэрэр, “остуолу охсон кэбиһэр” уорган буолуохтааҕа. Хомойуох иһин, биһиги түбэлтэбитигэр, ол кыаллыбатаҕа.


    Ол кэнниттэн, элбэх сыл ааста. “Туолбатах ыра санаа буолан” диэбиккэ дылы, бэлитиичэскэй сыһыан тыҥаан кэллэҕин аайы, дөрүн-дөрүн саха уопсастыбатыгар “Кэнгириэһи саҥалыы тэрийэр уолдьаста” диэн тыл-өс өрө күүрэн кэлэ-кэлэ сүтэр буолбута ыраатта.

    Сиһилии:http://kyym.ru/sonunnar/obshchestvo/1773-sakha-kengirie-e-baar-buoluo

    0
  • Курулгэн.
    12 ноября 2018  

    Соргутуохтэрин онтон..
    Тугу проблема оноро сылдьалларый?..
    Ьомого курдук эрэ буолбаталлар..
    Биир санаанан салайтарыахтарын наада

    0
    • Билир
      12 ноября 2018  

      Курулгэн., оппозиционер уонна реакционер тус туһунан өйдөбүллэр ээ,биһиэхэ бииргэ хааһылана сылдьаллар уонна ПРОБЛЕМА буолбакка...

      0
  • Курулгэн.
    12 ноября 2018  

    Кырдьагааьап, Гуляев этиилэрэ бэрт курдук..
    ХАРЧЫТА суох син биир туох да кыаллыбат..
    Убулэнии оттун коруохтэр эбит бастатан...
    Кырдьагааьабын хозяйств.киьи
    Хайдыьыы наадата суох диэн бэлиэтээбит..уонна ИДбытын ойуоххэ диирэ саамай соп..
    БЕАны унсэр курдук унсуьэ сылдьар сурэ бэрт))))....
    Гуляев- тылга тохтообут...ойдонор.....

    0
  • Курулгэн.
    13 ноября 2018  

    Хайа бу конгресс диэннэ ким даганы даарым даганы наадыйбат дуу?))))..
    Кэшбери..пирамидон..Тайгер темата ордук диигит....
    Чэ ...буолуохтаах..буоллага.......

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    25 января  

    Цитата:
    Кэнгириэс туохха нааданый?

    Билигин аан дойдуга 7 млрдтан тахса киһи, ол иһигэр уонунан тыһыынча араас омук олорор. Холобур, билигин хас омук баарын биир да улуу учуонай да булан ылан ааҕар кыаҕа суох. Онон, быһа холоон, “10-тан быдан тахса тыһыынча араас омук олорор” диэн буолар (Scientific American сурунаал 1998 с. суруйбутунан, 5 тыһ.). Аны, омук ахсаана төһөтүн тылларынан ааҕар кыах эмиэ суох. Ол курдук, былыр үйэҕэ суураллан, төрөөбүт тылларын сүтэрэн баран атын ыаллыы эбэтэр баһылыыр омук тылыгар көспүт кыра омуктар туох да хара баһаамнар. Еthnologue.com суруйарынан, билигин аан дойдуга 7097 араас омук тыллара бааллар үһү.

    Өскөтүн билигин хас икки нэдиэлэ аайы биирдии омук тыла өлөн-сүтэн иһэр эбит буоллаҕына, омук ахсаана эмискэ эбиллэн да, аҕыйаан да кэлиэн сөп. Ол курдук, билигин үгус дойдуларга нэһилиэнньэни омугунан буолбакка, гражданствотынан ааҕаллар. Холобур, Францияҕа олорор киһи барыта француһунан, Турция олохтооҕо барыта турогынан уо.д.а. ааҕыллар. Син ол тэҥэ, киин улууска олорор саха киһитэ “эбэм эбэҥки (эбээн, эрмээн, эмэрикээн) эбит диэн араас докумуоннарга, аҥкыаталарга бэйэтин эбэҥкинэн сурунан барыан сөп. Ону ким да хааччахтыыр, буойар кыаҕа суох.

    Билигин аан дойдуга барыта холбоон 7,2 млрд киһи олорор эбит буоллаҕына, ол лоп курдук аҥаарын 15 саамай улахан норуоттар ылаллар (кытайдар, хиндилэр, арабтар, бенгаллар, бразилиялар, мексикалар...).

    Өскөтүн билигин аан дойдуга 252 дойду баар эбит буоллаҕына, онтон 195-һэ – ХНТга киирэр тутулуга суох судаарыстыба. Чэ, быһата, аан дойдуга бытанан-тарҕанан олорор 10-тан тахса тыһыынча араас омук барыта бу 195 судаарыстыба иһигэр оннуларын булан, иҥэн-батан олороллор. Балаһыанньалара – араас. Ол курдук, сорохторо “баттанабыт-атаҕастанабыт, бырааппыт күөмчүлэнэр” диэн тохтообокко өрө тура сатыыллар, киирсэллэр (Испания каталониялара уонна басктара, Кытай уйгуурдара уонна тибеттэрэ, Турция курдара, Британия шотландиялара уонна хотугу ирландиялара, Индия тамиллара уонна сикхтэрэ уо.д.а.).

    Кырдьык, улахан судаарыстыба, атын улахан омук дабыдалын анныгар олорор кыра омуктар бука бары аһара дьоллоохтук, норуот быһыытынан сайдалларыгар, тылларын-култуураларын уонна итэҕэллэрин сайыннаралларыгар, бырааптарын туруорсалларыгар усулуобуйанан барытынан толору хааччыллан олорор буолбатахтар. Бу маннык кыра норуоттар бырааптара күөмчүлэммэтин туһугар, 1950-с сыллартан саҕалаан ХНТ таһымынан “төрүт олохтоох (коренной) норуоттар” диэн анал быһаарыы ылыллан турар. “Төрүт олохтоох омук” диэн тиэрмин быһаарыыта олус чуолкайа суох эрээри, сүнньүнэн, син өйдөнөр. ХНТ дакылаатыгар суруллубутунан:

    –Ханнык баҕарар норуот “төрүт олохтоох норуот” дэниэн сөп – өскөтүн бу норуоту эбэтэр кинилэр төрүттэрин бэйэлэрэ уруккуттан олорбут сирдэригэр-уоттарыгар олордохторуна атын, ураты култууралаах-итэҕэллээх, элбэх ахсааннаах, атын улахан омук бэрэстэбиитэллэрэ кэлэн күүс, сайдыы өттүнэн баһыйан тутулуктаах балаһыанньаҕа киллэрбит, холуонньалаабыт буоллахтарына; оттон бу аҕыйах ахсааннаах баһыламмыт норуот билиҥҥэ диэри бэйэтэ уруккуттан олоҕурбут социальнай, экэнэмиичэскэй уонна култуурунай үгэстэрин өрө тутан олорор эбит буоллаҕына; оттон кинилэр олорор судаарыстыбаннай тутуллара баһылыыр-көһүлүүр омук национальнай, социальнай уонна култуурунай ирдэбиллэригэр олоҕурар буоллаҕына...” – диэн.

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    25 января  

    Цитата:
    Кыым - Информационное агентство
    Киирии
    СонуннарУопсастыбаКэнгириэс туохха нааданый?
    Кэнгириэс туохха нааданый?
    УОПСАСТЫБА
    21.01.2019 12:10

    Билигин аан дойдуга 7 млрдтан тахса киһи, ол иһигэр уонунан тыһыынча араас омук олорор. Холобур, билигин хас омук баарын биир да улуу учуонай да булан ылан ааҕар кыаҕа суох. Онон, быһа холоон, “10-тан быдан тахса тыһыынча араас омук олорор” диэн буолар (Scientific American сурунаал 1998 с. суруйбутунан, 5 тыһ.). Аны, омук ахсаана төһөтүн тылларынан ааҕар кыах эмиэ суох. Ол курдук, былыр үйэҕэ суураллан, төрөөбүт тылларын сүтэрэн баран атын ыаллыы эбэтэр баһылыыр омук тылыгар көспүт кыра омуктар туох да хара баһаамнар. Еthnologue.com суруйарынан, билигин аан дойдуга 7097 араас омук тыллара бааллар үһү.

    Өскөтүн билигин хас икки нэдиэлэ аайы биирдии омук тыла өлөн-сүтэн иһэр эбит буоллаҕына, омук ахсаана эмискэ эбиллэн да, аҕыйаан да кэлиэн сөп. Ол курдук, билигин үгус дойдуларга нэһилиэнньэни омугунан буолбакка, гражданствотынан ааҕаллар. Холобур, Францияҕа олорор киһи барыта француһунан, Турция олохтооҕо барыта турогынан уо.д.а. ааҕыллар. Син ол тэҥэ, киин улууска олорор саха киһитэ “эбэм эбэҥки (эбээн, эрмээн, эмэрикээн) эбит диэн араас докумуоннарга, аҥкыаталарга бэйэтин эбэҥкинэн сурунан барыан сөп. Ону ким да хааччахтыыр, буойар кыаҕа суох.

    Билигин аан дойдуга барыта холбоон 7,2 млрд киһи олорор эбит буоллаҕына, ол лоп курдук аҥаарын 15 саамай улахан норуоттар ылаллар (кытайдар, хиндилэр, арабтар, бенгаллар, бразилиялар, мексикалар...).

    Өскөтүн билигин аан дойдуга 252 дойду баар эбит буоллаҕына, онтон 195-һэ – ХНТга киирэр тутулуга суох судаарыстыба. Чэ, быһата, аан дойдуга бытанан-тарҕанан олорор 10-тан тахса тыһыынча араас омук барыта бу 195 судаарыстыба иһигэр оннуларын булан, иҥэн-батан олороллор. Балаһыанньалара – араас. Ол курдук, сорохторо “баттанабыт-атаҕастанабыт, бырааппыт күөмчүлэнэр” диэн тохтообокко өрө тура сатыыллар, киирсэллэр (Испания каталониялара уонна басктара, Кытай уйгуурдара уонна тибеттэрэ, Турция курдара, Британия шотландиялара уонна хотугу ирландиялара, Индия тамиллара уонна сикхтэрэ уо.д.а.).

    Кырдьык, улахан судаарыстыба, атын улахан омук дабыдалын анныгар олорор кыра омуктар бука бары аһара дьоллоохтук, норуот быһыытынан сайдалларыгар, тылларын-култуураларын уонна итэҕэллэрин сайыннаралларыгар, бырааптарын туруорсалларыгар усулуобуйанан барытынан толору хааччыллан олорор буолбатахтар. Бу маннык кыра норуоттар бырааптара күөмчүлэммэтин туһугар, 1950-с сыллартан саҕалаан ХНТ таһымынан “төрүт олохтоох (коренной) норуоттар” диэн анал быһаарыы ылыллан турар. “Төрүт олохтоох омук” диэн тиэрмин быһаарыыта олус чуолкайа суох эрээри, сүнньүнэн, син өйдөнөр. ХНТ дакылаатыгар суруллубутунан:

    –Ханнык баҕарар норуот “төрүт олохтоох норуот” дэниэн сөп – өскөтүн бу норуоту эбэтэр кинилэр төрүттэрин бэйэлэрэ уруккуттан олорбут сирдэригэр-уоттарыгар олордохторуна атын, ураты култууралаах-итэҕэллээх, элбэх ахсааннаах, атын улахан омук бэрэстэбиитэллэрэ кэлэн күүс, сайдыы өттүнэн баһыйан тутулуктаах балаһыанньаҕа киллэрбит, холуонньалаабыт буоллахтарына; оттон бу аҕыйах ахсааннаах баһыламмыт норуот билиҥҥэ диэри бэйэтэ уруккуттан олоҕурбут социальнай, экэнэмиичэскэй уонна култуурунай үгэстэрин өрө тутан олорор эбит буоллаҕына; оттон кинилэр олорор судаарыстыбаннай тутуллара баһылыыр-көһүлүүр омук национальнай, социальнай уонна култуурунай ирдэбиллэригэр олоҕурар буоллаҕына...” – диэн.

    Быһата, «коренные народы» (англ. indigenous peoples) диэн тиэрмин билигин ХНТ араас докумуоннарыгар киэҥник туттуллар. Холобур, Арассыыйаҕа бу тиэрмини арыый уларытан, 50 тыһ. аҕыйах ахсааннаах норуоттарга эрэ сыһыаран туһаналлар. Ол сиэринэн, “төрүт олохтоох аҕыйах ахсааннаах норуоттар” испииһэктэригэр биһигини кытта ыаллаһа олорор эбэҥкилэр, эбээннэр, юкагирдар, чукчалар, долгааннар, ненецтэр уо.д.а. киирэллэр. Барыта 44 норуот. Сахалар төһө да син биир татаардар, бүрээттэр, ингуштар, комилар уо.д.а. курдук “Арассыыйа төрүт олохтоох норуота” аатырбыппыт иһин, Арассыыйа сокуонунан, туох да ураты балаһыанньананан, чэпчэтиинэн туһаммаппыт. Чэ, быһата, ол оннугар өрөспүүбүлүкэлээхпит. Идиэйэ быһыытынан, “тылбытын-култуурабытын, омук быһыытынан уратыбытын Өрөспүүбүлүкэбит статуһа көмүскүөхтээх” диэн буолар. Биллэн турар, “салайыллар демократия”, “былаас бэртикээлин күүһүрдүү”, күүстээх кииннээһин усулуобуйатыгар ол ситэ-хото кыаллыбат да буоллар.

    Кырыым татаардарын меджлиһэ (Арассыыйаҕа бобуллубут) Кырыымҥа олохтоох бэйэлэрин салайынар уорганнарын быһыытынан 1991 с. тэриллибитэ. Ол иннинэ, Кырыым татаардара “норуот өстөөхтөрө” ааттанан 1944 с. төрөөбүт дойдуларыттан Узбекистаҥҥа, Казахстаҥҥа, Таджикистаҥҥа уо.д.а. көһөрүллүбүттэрэ. Татаардар 1990 с. кэнниттэн эрэ Кырыымҥа төннөр бырааптаммыттара.


    Сэбиэскэй Сойуус араас өрөспүүбүлүкэлэригэр, уобаластарыгар кыйдаммыт Кырыым татаардара дойдуларыгар төннөн кэлэн баран (ол саҕана Кырыым Украинаҕа киирэрэ), “биһиги депортация кэмигэр олус эмсэҕэлээтибит, онон былааска бэйэбит норуот быһыытынан санаабытын тиэрдэр, норуоппут кыһалҕатынан дьарыктанар бэрэстэбиитэллээх уорганнаах, норуодунай парламеннаах буолуох тустаахпыт” диэн ити меджлиһи тэрийбиттэрэ. Кинилэр Кырыымҥа төннөн кэлэн баран нэһилиэнньэ 10-15 %-нын эрэ ылар буолан, Кырыым олоҕун-дьаһаҕын тэрээһинигэр онтон атын тугу да дьайар кыахтара суоҕа. Холобур, 2014 сылга диэри Кырыым татаардарын меджлиһэ туох да хааччаҕа суох үлэлээн кэлбит эбит буоллаҕына, Арассыыйа састаабыгар киирбиттэрин кэннэ бу меджлис РФ сокуонунан бобуллубута... Арассыыйа састаабыгар киирэри утарбытын иһин. Судургутук эттэххэ, Кырыым татаардара билигин дойду, Кырыым өрөспүүбүлүкэтин салалтатыгар бэйэлэрин интэриэстэрин туруорсар, норуот аатыттан санааларын тиэрдэр туох да института суохтар.

    Саха өрөспүүбүлүкэтэ – Саха сиригэр олохтоох норуоттар өрөспүүбүлүкэлэрэ, “сахалар бас билэр өрөспүүбүлүкэлэрэ” буолбатах. Саха өрөспүүбүлүкэтин салалтата, Ил Түмэнэ, о.д.а. судаарыстыбаннай уорганнара – саха омук былааһын институттара буолбатах. Арассыыйа судаарыстыбаннай былааһын уорганнара. Бу уорганнар саха омук аатыттан тугу да туруорсар бырааптара суох.

    Ол иһин, билигин Арассыыйа үгүс норуоттарыгар Кэнгириэстээхтэр. Холобур, Татаардар аан дойдутааҕы Кэнгириэстэрэ, Башкирдар курултаайдара, Удмурт Кенеш, Алтаайдар курултаайдара, Чуваштар, Ингуштар, Бүрээттэр Кэнгириэстэрэ... Бу Кэнгириэстэр бары киһи холобур оҥостуон курдук ситиһиилээхтик үлэлиир, былаас уорганнарын кытта эйэ дэмнээх сыһыаннаах буолбатахтар эрээри, бааллар...

    Кэнгириэс туохха нааданый?
    Уйбаан Шамаев, уопсастыбанньык:

    Шамаев

    – Кэнники сылларга дойдуга федерализм институттарын кэбирэтии бара турар. Федерализмҥа кимэн киирии күүһүрдэр күүһүрэн иһэр. Оттон Саха сирин олохтоохторо өрө тутарбыт, хотугу тыйыс сирбит олоҕун сүрүн тулааһына – биһиги судаарыстыбаннай статуспут. Холобур, бү күннэргэ национальнай өрөспүүбүлүкэлэргэ Конституционнай сууттары сабыы күүстээх хампаанньата бара турар. Бу саас Бурятияҕа, Алтаай өрөспүүбүлүкэтигэр, бу Саҥа дьыл саҕана – Тываҕа... Бу маннык уустук кэмҥэ саха дьоно түмсэн сүбэлэһэр, санаабытын сааһылыыр тэрилтэлээх буолуохтаахпыт. Алтынньы 27 күнүгэр буолбут уопсай мунньахпытыгар мустубут дьон “оннук тэрилтэ хайаан да наада! Тэрилтэ аата Саха Кэнгириэһэ диэн буолуохтаах!” диэн бигэ быһаарыныы ылбыттара.

    Билигин уопсастыбаннас өттүттэн Кэнгириэс тэрээһинин боппуруостара көрүллэ сылдьаллар, улуустар ону эмиэ иилэ хабан ылан, билигин аһаҕас тэрээһин мунньахтарын ыыта тураллар. Туох да хааччаҕа суох, онно ким баҕарар кыттыан сөп.

    Феликс Антонов, юрист:

    Антонов

    – Саха дьонун түмэр, саха санаатын сүрүннүүр, сомоҕолуур тэрилтэ баар буолуохтаах. Билиҥҥитэ, олус ыһыллан олоробут, түмсүүбүт суох. “Сомоҕолоһобут” диэн тылбытыгар эрэ сылдьар. Бу билиҥҥи курдук ахсым глобализация, суурайыы кэмигэр норуот быһыытынан хайдах салгыы тэринэн-дьаһанан олорорбутун сүрүннүүр, тылбытын-култуурабытын харыстыыр тэрилтэ хайаан да наада.

    Михаил Гуляев, Ил Түмэн дьокутаата:

    Гуляев

    – Саха норуотун интэриэһин көмүскүүр Кэнгириэс хайаан да наада. Сыала-соруга эмиэ өйдөнөр: бу билиҥҥи ситим-сибээс, интэриниэт-көмпүүтэр, суурайыы-сайҕааһын бара турар кэмигэр норуоппут уруккуттан олоҕуран кэлбит төрүт үгэстэрин, тылын-өһүн, сиэрин-майгытын, духуобунай култууратын харыстааһын. Холобур, тус бэйэм “тыл баар – норуот баар, тыл өлөр – норуот сүтэр” диэн бүк эрэллээхпин. Олус киэҥ, элбэх сиртэн хостонор баайдаах өрөспүүбүлүкэҕэ олоробут. Онтон сиэттэрэн, чөл экология боппуруоһа – биһиги норуот быһыытынан сарсыҥҥылаах буолуубут сүрүн мэктиэтэ. Экология боппуруоһунан олохтоох норуоттар дьарыктамматахпытына – онно ким да кыһаллыа суоҕа. Норуоппут үлэлээх-хамнастаах, дьиэ кэргэнэ туруктаах, сарсыҥҥы күнүгэр эрэллээх буолуута – ол эмиэ бэйэбит эрэ кыһалҕабыт. Онно бэйэбититтэн атын ким да наадыйбат. Геобэлиитикэ боппуруоһугар ахсаан улахан суолталааҕын быһыытынан, олохтоох омуктар: сахалар, эбээннэр, эбэҥкилэр, юкагирдар... – ахсаан өттүнэн эбиллиэх, онно болҕомтону анаан ууран үлэлэһиэх тустаахпыт. Ыччаты иитии эмиэ – биир улахан суолталаах боппуруос. Дьиҥ сахалыы сэмэй, көнө, кырдьыксыт, аһыныгас, уйаҕас майгыбытын “көмпүүтэринэн улаатар” ыччаппытыгар хайдах тиэрдэбит? Билигин тыа сиригэр олох таһыма мөлтөөн, дьон куоракка көһүүтэ, бөһүөлэктэр эстиилэрэ салҕанан бара турар. Үгүс тыа улуустарыгар өлүү төрөөһүнү куоһарда. Ону хайдах көннөрөбүт, тыабыт сиригэр иккистээн тыын угабыт? Олох уларыйыытынан көрөн онно барытыгар сөптөөх хайысханы булан, суолбутун хайан, тэлэн иһиэхтээхпит. Аны, кэлии омуктар кыһалҕалара... Тастан миграцияҕа хайдах сыһыаннаһабыт? Бу ыаллаһа сытар Кытайтан мөлүйүөн киһи көһөн киирдэ да, туох да саҥата суох олорон Кытай провинциятыгар кубулуйан хаалыахпытын сөп.

    Ити курдук уустук боппуруостарга хоруй булаары ааспыт үйэ 90-с сылларыгар бастакы бэрэсидьиэммит Михаил Николаев, чулуу интэлигиэммит Софрон Данилов Саха бастакы Кэнгириэһин тэрийбиттэрэ. Саха Кэнгириэһэ олохтоохтук тэриллэн, үйэлээхтик уонна хорутуулаахтык үлэлиэн наада. Ити барыта ханнык да баартыйа, быстах бэлитиичэскэй күүстэр быһаарар боппуруостара буолбатах, маны барытын норуот Кэнгириэһэ эрэ сүрүннүөн сөп.

    Валерий Луковцев, уопсастыбанньык:

    Валерий

    – Билигин аан дойду уонна Арассыыйа икки ардыгар сыһыан тыҥаан, экэниэмикэ сааҥсыйалара ыллар ылан иһэллэр. Ол быыһыгар глобализация киирэ турар, дойдубут салалтата унитарнай судаарыстыбаны тута, барыбытын суурайан биир хааһы оҥоро сатыыр. Биһиги, дойду сирин-уотун 5 гыммыт 1-н ылар территорияҕа олохтоох омуктар баччааҥҥа диэри Арассыыйа хотугу эҥээрин форпоһа буолан, билигин былдьаһыктаах бырта сыата буолбут Арктиканы харабыллаан, иччилээн олоробут. Урукку өттүгэр Арассыыйа судаарыстыбата Чукоткаҕа, Камчаткаҕа, Аляскаҕа, Уһук Илиҥҥэ тахсарыгар тирэх буолбуппут. Саха сириттэн хомуллар күндү түүлээх Арассыыйа күүһүрэригэр-кыаҕырарыгар эмиэ элбэх кылааты киллэрбитэ... Онон дойду сайдыытыгар былыр да, быйыл да кылааттаах дьоммут.

    Судургутук эттэххэ, Саха Кэнгириэһэ Арассыыйа туруктаах буоларын туһугар тэриллэр. Биллэрин курдук, билигин дойдуга баай уонна дьадаҥы, былаас уонна норуот диэн арахсыы улаата турар. Бэрэстэбиитэллээх былааһы барытын биир баартыйа былдьаан олорор. Дойдуга каадыр бэлиитикэтэ суох буолан, былааска быстах дьон тахсаллар. Ол бу билиҥҥи курдук халбаҥ кэмҥэ улахан кутталлаах. Саха Кэнгириэһэ тэрилиннэҕинэ, ол утары турсууну мүлүрүтэр, былааһы норуоту кытта ситимниир далаһа суолталаах буолуоҕа. Кэнгириэс тэриллибититтэн былаас да, бэлиитикэ да эмсэҕэлиэхтэрин табыллыбат. Бу саҥа тэриллиэхтээх Кэнгириэс састаабыгар нэһилиэк, улуус, өрөспүүбүлүкэ дьокутааттара дэлэгээт буолан хото кыттыахтара диэн бүк эрэллээхпин. Кэнгириэс өрөспүүбүлүкэбитигэр былаас бары салаалара, нэһилиэнньэ бары араҥата өйдөһөн-өйөһөн, сүбэ-соргу булан олороругар күүс-көмө эрэ буолуо, ол түмүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтэ да, Арассыыйа да сүүйүүлээх хаалыахтара дии саныыбын.

    Иван Гаврильев.

    0
  • independent14
    independent14
    independent
    Ветеран
    25 января  

    Оттон ханна суттэ Уйбаан Самаайап?
    Быыбарга хотторуо5уттан саната - инэтэ то5о эрэ иьиллибэт,эбэтэр мин истибэппин дуо?

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      26 января  

      independent14, эс — эн эрэ истибэккин - аахпаккын бһлх))

      Цитата:
      Шамаев

      – Кэнники сылларга дойдуга федерализм институттарын кэбирэтии бара турар. Федерализмҥа кимэн киирии күүһүрдэр күүһүрэн иһэр. Оттон Саха сирин олохтоохторо өрө тутарбыт, хотугу тыйыс сирбит олоҕун сүрүн тулааһына – биһиги судаарыстыбаннай статуспут. Холобур, бү күннэргэ национальнай өрөспүүбүлүкэлэргэ Конституционнай сууттары сабыы күүстээх хампаанньата бара турар. Бу саас Бурятияҕа, Алтаай өрөспүүбүлүкэтигэр, бу Саҥа дьыл саҕана – Тываҕа... Бу маннык уустук кэмҥэ саха дьоно түмсэн сүбэлэһэр, санаабытын сааһылыыр тэрилтэлээх буолуохтаахпыт. Алтынньы 27 күнүгэр буолбут уопсай мунньахпытыгар мустубут дьон “оннук тэрилтэ хайаан да наада! Тэрилтэ аата Саха Кэнгириэһэ диэн буолуохтаах!” диэн бигэ быһаарыныы ылбыттара.

      Билигин уопсастыбаннас өттүттэн Кэнгириэс тэрээһинин боппуруостара көрүллэ сылдьаллар, улуустар ону эмиэ иилэ хабан ылан, билигин аһаҕас тэрээһин мунньахтарын ыыта тураллар. Туох да хааччаҕа суох, онно ким баҕарар кыттыан сөп.

      0
  • independent14
    independent14
    independent
    Ветеран
    26 января  

    Ол ханна , хаьан эппитэй?

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      1 февраля  

      independent14, бу сибиэһэй инфаны КЫЫМтан соһон аҕаллым)

      Цитата:
      Бу күннэргэ Сахабыт сирин улуустарыгар Саха кэнгириэһигэр дэлэгээттэри сүүмэрдиир мунньахтар үгэннээн бара тураллар.



      Кэнгириэс улахан Сугулаанын бэлэмниир хамыыһыйа биир тутаах чилиэнэ Иван Шамаев ол туһунан кылгастык маннык билиһиннэрдэ:

      – Тэрээһин мунньахтар улуустарга көхтөөхтүк бара тураллар. Бу күннэргэ Мэҥэ Хаҥаласка, Ньурбаҕа, Үөһээ Бүлүүгэ, Намҥа, Горнайга, Ленскэйгэ, Аллараа Халымаҕа, Нерюнгрига буолан аастылар. Аммаҕа, Бүлүүгэ, Томпоҕо, Уус Майдаҕа субу буолаары тураллар. Сорох улуустарга хойутааһын, тардыллыы, сорохторго мөккүөрдээх балаһыанньа эмиэ баар. Биллэн турар, оннук буолуохтаах даҕаны. Туох да омуна суох эттэххэ, урукку өттүгэр бары маннык мустан сатаан кэпсэтэ үөрэммэтэх дьоммут. Дьэ үөрэниэ этибит. Кэнгириэс улахан сугулаана ханнык да соролоһуу-саралаһыы, ким эрэ кимниин эрэ утарыта турсар, киирсэр түһүлгэтэ буолбакка, мөккүһэн, кэпсэтэн биир уопсай түмүккэ кэлэр, көдьүүстээх уонна кэскиллээх үлэ киинэ буолуон баҕарабыт.

      Нэһилиэнньэ ортотугар Кэнгириэскэ көх, интэриэс улахан. Улахан сугулаан буолар күнэ-дьыла чуолкайданна, олунньу 15-16 күннэрэ... Даҕатан эттэххэ, сорох улуустартан “өссө биир күнү эбэн биэрэр наада, олунньу 17 күнүгэр эмиэ хаалан, сиэксийэлэринэн арахсан чопчу хайдах үлэлиири быһаарсыах баара” диэн этиилэр киирдилэр. Ону өссө чопчулуохпут. Кэнгириэс мунньахтара буолуохтаах дьиэлэринэн-уоттарынан анал дьон дьарыктана сылдьаллар...

      0
  • һөдүөт-ыллык
    26 января  

    Кыымҥа баар быһылааҕа.

    0
  • Багалаах
    29 января  

    Хаьан уонна ханна буоларын суруйаргыи буоллар. Кимнээх сылдьыахтаахтарый? Холобура, мин - боростой дьахтар сылдьарым кецуллэнэр дуу, суох дуу?

    0
  • Тимээс
    29 января  

    Бигэ диэн киһи ханна сүттэ?

    0
  • һөдүөт-ыллык
    29 января  

    Убуорунай ньаҕайданан хааллаххыный, холлубут һыт кэлэр. Ааҕарым элбэҕэ бэт буолан булкуйарым элбэх буоллаҕа, ханна чопчу аахпыппын өйдөөбөппүн. 😏🤔

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      30 января  

      Убуорунайдаан ньаҕайданан, уонна meic'ы өлөрдүү абааһы көрөргүнэн сылыктаатахха — били ПАВЛИНАҕа дылы кытыычаана илэ бэйэҕинэн тахсан - киирэ таарыйа чохчойо олороҕун бадахтаахwinking faceface with tears of joy

      0
  • Ула5а
    29 января  

    Бигэ кэнгириэһи тэрээһиҥҥэ күн бокуойа суох. Ньурба улууһуттан делегаттары таллылар. Үүнэр ый 15-16 күннэригэр ыытыллыахтаах.

    0
  • Багалаах
    30 января  

    Делегация эрэ сылдьар бырааптаах дуо?

    0
  • Саргыда
    30 января  

    Дьэ, эр дьоннорбут онно кыттан санааҕытын - онооҕутун тиэрдиҥ ээ. Манна куолулуу эрэ олоруоххут дуо?

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    30 января  

    Ватсаптан

    Цитата:
    *Болҕойуҥ. Мин, Иван Шамаев ааппыттан провокациялыыр сурук тарҕанан эрэр. Ол сурук маннык саҕаланар:*

    "Тарҕат!!!! Суругу аах!!! Аһаҕас ыҥырыы сурук!!! Сахабыт сирин көмүскүүр кэм ыган кэллэ. Кэлии омуктар дойдубутун тэпсэн, баайбытын дуолбутун ылан эрэллэр. Сахалар, бэйэбит сирбитигэр..."

    *Күндү биир дойдулаахтарым! Бу мин суругум буолбатах, Саха Конгреһа тэриллэн эрэрин сөбүлээбэт, омуктар икки ардыларыгар итэҕэйсибэт сыһыаны күөртүөхтэрин баҕарааччылар фальсификациялаан оҥорбут суруктара. Ону итэҕэйимэҥ уонна тарҕатымаҥ.*

    *Иван Шамаев 29.01.2019*

    0
    • Сурук
      31 января  

      Шамаев

      Шамаев итинник суругу суруйбата биллэр.
      Шамаев алтайдары, хакастары, тувиннары, киргистэри, башкирдары, татардары кытары сомоҕолоһору Шамаев өйүүр.
      Кремль национальнай Республикалары губернизациялаары гынна5ына бу норуоттары кытта бииргэ туруулаһаары.

      Сахалары уонна тюрктары харсыһыннарар суругу саха тыллаах аташканнар тарҕаталлар... Сахалары невыездной гынаары... Сахалар итак бу кэлинҥи сылларга тюрктар мустууларыгар кыттыбат буоллулар.
      .

      0
      • BorNEo
        BorNEo
        Ветеран
        10 февраля  

        Сурук, биллибитэн, сымыйа сураҕы тарҕатааччылартан биирдэстэрэ бу форумҥа олорор: зри в корень(с).

        0
  • Елеен уола
    31 января  

    Аташкааннар диэн сэнэбил тыллара. Кнечно сахалартан тахсар.Уруккута терде тонус , билигин якут буола сылдьар маргинал сахалар

    0
  • Күрүлгэн
    1 февраля  

    Кэнгириэс диэн улуус аайыттан дьокутааттар талыллан дуу, бэйэлэрэ баҕаларынан дуу түмсэн мунньах дуу тугуй?..
    Сомоҕолоһуу эҥин буолбатах...былаанныахпыт диэбиттэр дуу тугуй?..
    Ол тугу былаанныылларый?..
    Билбэт дьоҥҥо ким билэр, арыый быһаарсар дьон быһаарыа эбиккит..
    Көннөрү общественниктар дуу эбэтэр туох эрэ дьон дуу?..
    Үлэлээбэккэ,ол үлэлэрин быраҕан бары 3-4 күн мунньах дуо?..
    Сорох вообще билбэт)))...

    0
  • Күрүлгэн
    2 февраля  

    Хайа..хоруй суох диэ?....

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    9 февраля  

    Цитата:
    В середине февраля в Якутске состоится Конгресс народа Саха

    15-16 февраля в Якутске состоится Конгресс народа Саха. Как сообщили организаторы, пока неизвестно, где именно он будет проводиться.

    «Это будет Учредительный съезд. В повестке значится создание Конгресса, его органов, управление, избрание председателя и членов совета. Что касается актуального вопроса обучения на национальном языке, то такой вопрос не значится, но его могут поднять отдельные делегаты», — сообщил Sakhaday один из организаторов.



    Во время Конгресса народа саха будут работать несколько комитетов, которые обсудят тематику воспитания, экологии, демографии, традиции и пр. Работа будет организована по секциям. Известно, что спикерами будут Иван Шамаев, Уххан, Феликс Антонов, Иннокентий Макаров, Иван Бурцев, Сулустаана Мыраан, Мария Христофорова, Владимир Ю, Павел Ксенофонтов и другие.

    Напомним, что Конгресс Саха начал организационную работу с 27 сентября прошлого года. 27 октября 2018 года были выбраны организаторы.

    До этого предпринимались безуспешные попытки собраться в 2017 и ранее годах.

    I Конгресс народа саха состоялся в Якутске в декабре 1992 года. 27-28 сентября 2007 года состоялся II Конгресс народа саха. На форум прибыли 417 делегатов — представители всех улусов и якутской диаспоры из разных уголков страны, зарубежные гости. В 2011 году он был закрыт.

    SakhaDay.ru

    0
  • һөдүөт-ыллык
    10 февраля  

    Кэҥгириэс диэ, дьэ кэҥгириэстээн тугу быһа кэйэллэрэ буолла. Тыл-өс туһунан таарыллыа һуоҕа диэхтээбиттэр эбит дии, тыл туһунан таарыллыбат буоллаҕына туох көдьүүстээх үһү. Тыл-өс, итэҕэл туһунан хаарыллыбатаҕына били уулуссаҕа былаакаат тутан баран хаампыт тэҥэ буолар ини.

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      10 февраля  

      һөдүөт-ыллык, онто һуох һотору кэминэн Төрөөбүт тылбыт - сурукпут күнэ үүнээри турар буолбаат..

      0
  • Билир
    10 февраля  

    Бигэ убай хамсана сылдьарын хайҕыахха кэрэх,кини оҕуруотун диэки тааһы тамнаабыттарын болҕомтоҕо ыларыгарraised fist

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    11 февраля  

    Цитата:
    Саха омук III кэнгириэһин дэлэгээттэригэр аһаҕас сурук


    Уйбаан Пономарев, Арассыыйа үтүөлээх пиэрмэрэ, үлэ бэтэрээнэ, Чурапчы

    Ponomarev

    Күндү дэлэгээттэр! Кэнгириэс (конгресс) диэн тыл төрүт барсыбат. Туоратык иһиллэр. Онон бу түмсүүнү «Саха омук Ил Сүбэтэ» диир саамай сөп. Сахалар бары бу «Ил Сүбэ» тула түмсэн омукпут интэриэһин көмүскэһэргэ, туруорсарга турунарбыт сөп этэ. Бу Сүбэ мунньахтаан баран тохтоон хаалбакка саамай актыыбынай дьонтон, наһаа элбэҕэ суох, биир 20-30 киһилээх Ил Сэбиэтин талан кырата сылга 3-тэ-4-тэ мунньахтаан, омукпут, нэһилиэнньэ кыһалҕатын тустаах тэрилтэлэргэ, үрдүкү былаастарга туруорсуон наада.

    «Саха омук Ил Сүбэтэ» бары уопсастыбаннай тэрилтэлэри түмэр, саамай улахан, кыахтаах уопсастыбаннай тэрилтэ буолуохтаах. Тоҕо диэтэххэ кини кэннигэр – мөлүйүөн аҥаарын курдук ахсааннаах бүтүн саха уонна бары олохтоох омуктар тураллар. Ол иһин бу Сүбэ, наада буоллаҕына, уустук, мүккүөрдээх боппуруостарга нэһилиэнньэ ортотугар ыйытыгы, референдуму, итиэннэ көҥүллээх миитиннэри ыытар бырааптааҕын туһунан устаабыгар киллэрэрэ сөп этэ диибин.

    Маны таһынан «Саха омук Ил Сүбэтэ» бары улуустарга бэйэтэ сүбэлэрдээх (салаалардаах) буолуохтаах. Ол кэннэ, кыаллар буоллаҕына, Киин Сүбэ кыра да буоллар, хамнастаах 2-3 бастайааннай үлэлиир үлэһиттээх, туспа офистаах буолара ордук этэ.

    Итилэри этэн туран Ил Сүбэ маннык 3 суолга сүрүн болҕомтотун уурарыгар этии киллэрэбин.

    Маҥнайгыта. Тыла суох – омук суох! Сахалар үстэн биирбит Дьокуускайга тоҕуоруста. Куоракка 50 оскуолаттан 3 эрэ сахалыы. Ону 5-6 сыл иһинэн, сатаатар, эбии 3-4 уу сахалыы тыллаах оскуолалар аһыллалларын туруорсуохха. Олору таһынан сахалыы кылаастардаах оскуолалар, анал уонна сахалыы бөлөхтөөх уһуйааннар элбииллэрин туһугар үлэлиэххэ.

    Иккиһэ. Омукпут төрүт дьарыгар – сүөһү иитиитин сайыннарыыга улаханнык туруорсуохха. «Куоракка – норуот, тыаҕа – омук олорор» диэн этии баар. Сүөһү аҕыйаатаҕына, эһиннэҕинэ, саха омук быһыытынан сыыйа мөлтөөн, симэлийэн барара мөккүөрэ суох. Сүөһү иитиитэ бу минньигэс, иҥэмтэлээх аһы-үөлү эрэ дэлэтии буолбатах. Бу – тыа дьонун үлэнэн хааччыйыы, олоҕун уйгутун тупсарыы, сахалар омук быһыытынан тыыннаах хаалар сүрүн төрүппүт буолар.

    Ол иһин мин «Кыымҥа» (17.01, 24.01.19) суруйбутум, бассаапка тарҕаппытым курдук ахсаана, иннэ-кэннэ биллибэт үгүс-элбэх, албын-көлдьүн субсидиялары лаппа аҕыйатыы, салалта ахсаанын сарбыйыы, хонтуруолу күүһүрдүү, үбүлээһини эбии да суотутар бородууксуйа-эт-үүт тутуллар сыанатын биллэрдик үрдэтэр туһугар Ил Сүбэ дэлэгээттэрэ күүскэ туруорсаргытыгар этэбин. 4 сыллааҕыта ылыллыбыт «СӨ т/х-н туһунан сокуоҥҥа» сыл аайы импилээссийэ тэтиминэн эт-үүт сыаната үрдүөхтээх диэн суруллубута. Сокуон тоҕо туолбат? 4 сылы быһа киилэ үүппүт сыаната 45 солк-н халбаҥнаабакка турар. Ол кэмҥэ сэлээркэ сыаната 62 солк. тиийдэ. Өссө үрдүө дииллэр.

    Үсүһэ. Айылҕа харыстабыла.


    Өрөспүүбүлүкэ, улуус, нэһилиэк таһымнаах 10-нан, 100-нэн ахсааннаах араас уопсастыбаннай тэрилтэлэр, сойуустар, түмсүүлэр үлэлииллэрэ сөп, үчүгэй бөҕө. Арай Ийэ айылҕабытын көмүскэһэргэ биир даҕаны уопсастыбаннай тэрилтэ баара иһиллибэт, суох. Ол иһин хас нэһилиэк, улуус аайы салаалардаах Саха сирин үрдүнэн «күөхтэр» эҥин диэн ааттаабакка, биир «Эйгэ» диэн ааттаах Айылҕа харыстабылын уопсастыбаннай тэрилтэтин тэрийиэҕин. Ол туһунан суруйа сатаатым даҕаны – мэлигир.

    Биир тылынан, Ийэ Айылҕабыт барахсан көмүскэлигэр нэһилиэнньэ, дьон-сэргэ киэн араҥата кытта илигинэ улахан көдьүүс тахсыа суоҕа. Бу улахан суолталаах проблеманы дьүүллэһэргитигэр, туруорсаргытыгар баҕарабын.

    Саха омук Ил Сүбэтин дэлэгээттэригэр ситиһиилээх үлэни!

    Нина Герасимова

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    11 февраля  

    Маны тэҥэ Ф. Тумусов, У. Винокурова, В. Прокофьев Конгресс туһунан бэйэлэрин санааларын манна киирэн сиһилии ааҕан билсиҥ:
    http://kyym.ru/sonunnar/obshchestvo/2219-sakha-kengirie-e-chuga-aata

    0
  • Мааппа
    11 февраля  

    Как стало известно В Якутии.ру, Конгресс пройдет 15-16 февраля в Доме дружбы народов им.Кулаковского. 16.02 запланированы секции по темам-площадкам.

    0
  • бигэбин
    14 февраля  

    атастарым -эгэрдэлэриц. Кэллим-киин куоракка. Конгресс сарсын сагаланар. уустук быьыы майгы буолан турар

    0
  • Мааппа
    15 февраля  

    Конгресс дьэ буола аххан турар.

    0
  • Мааппа
    15 февраля  

    Зал толору

    0
  • Мэҥэ уола
    15 февраля  

    Биир бүөтүр андреев өрөпөөн диэн киһи утарса сатаабыт да , үүрэн ыыппыттар. Били тэрийсиэх болбут едарастар бары саспыттар. Хайдах бэйэтин норуотуттар куттанар былаас баара болла

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    15 февраля  

    Цитата:
    III Саха кэнгириэһин бырагарааммата

    Дьокуускай куорат Олунньу ый 15 күнэ (бээтинсэ)

    III Саха кэнгириэһин пленарнай мунньаҕа
    Буолар сирэ: «Даймонд» банкет саалата, Богдан Чижик аат. уул.29, 2 этээс (Тиийэр автобустар 1, 6, 15, 19, 35, 111 - "Авиагруппа" тохтобул)

    8.30 – 09.00 Бэлиэтэнии
    9.00 – 18.00 Пленарнай мунньах

    Олунньу ый 16 күнэ (субуота)

    10.00 –16.00 Секцияларынан үлэ

    1 секция «Үгэс, сиэр-туом, духуобунас»
    Салайааччылар: Шамаев И.И., Шишигина Ф.В., Луковцев В.Н.

    2 секция «Иитии, үөрэхтээһин, демография»
    Салайааччылар: Никитина В.Н., Винокурова У.А., Осипов Дь.Р.

    3 секция «Тыа сирин сайдыыта»
    Салайааччылар: Степанов В.Н., Андросов С.Н.

    4 секция «Сир баайын хостооһун, экология, хонтуруоллааһын»
    Салайааччылар: Барамыгин Н.А., Коротов В.П., Мыраан С., Егоров А.Х.

    5 секция «Судаарыстыбаннай тутул, экэнэмиичискэй сайдыы, урбаан»
    Салайааччылар: Христофорова М.Н, Данилов В.Т., Сивцев С.С.

    17.00 Саха кэнгириэһин Сэбиэтин аһа5ас мунньаҕа.

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    15 февраля  

    Цитата:
    Конгресс Саха призван объединить народ и будет проведен в указанные ранее сроки

    (Пресс-релиз Организационного комитета общего собрания (съезда) РОО «Конгресс Саха»)

    27 октября 2018 г. на собрании общественности республики было принято решение о созыве общего собрания (съезда) Региональной общественной организации «Конгресс Саха (Саха Кэнгириэһэ)», для подготовки и проведения которого был утвержден состав организационного комитета (Оргкомитет) из 39 членов. Оргкомитетом проведена огромная организационная работа в улусах и городах республики, на проведенных в улусах и городах собраниях общественности избрано более 300 делегатов на общее собрание (съезд), которое состоится 15-16 февраля 2019 г. в г.Якутске.

    В настоящее время делегаты начинают прибывать в г.Якутск. В связи с появлением некорректной информации о мероприятии в социальных сетях, оргкомитет считает необходимым довести до сведения руководства и общественности республики следующее:

    1. О названии. Как известно, первый Конгресс народа Саха был организован в 1992 г., а второй – в 2007 г. После продолжительного обсуждения оргкомитет принял решение оставить прежнее название общественного объединения – «Конгресс Саха», тем самым сохраняя преемственность, а также предмет и цели деятельности данной общественной организации. В России подобные общественные организации успешно действуют в Татарстане, Башкортостане и в других национальных республиках.

    2. О переносе даты проведения. В связи с тем, что оргкомитетом, муниципальными образованиями и гражданскими активистами на местах за этот период были проведены подготовительные, разъяснительные и организационные работы в достаточном объеме, оргкомитетом было принято единогласное решение провести его в установленные сроки, т.е. 15-16 февраля 2019г. Избрано более 300 делегатов со всей республики, в их числе главы и сотрудники муниципальных образований, работники всех отраслей народного хозяйства, гражданские активисты и общественники, уважаемые пенсионеры и ветераны. Внезапный необоснованный перенос даты проведения общего собрания (съезда) привел бы к дискредитации идеи создания этой общественной организации.

    3. О консолидации. Глубоко символично то, что общее собрание (съезд) созвано в Год консолидации, объявленный Ил Дарханом нашей республики А.С.Николаевым. Мы, гражданские активисты и общественники республики, не на словах, а на деле хотим поддержать избранного Главу республики и принять непосредственное участие в консолидации нашего общества.

    Единственная наша цель – создать и учредить общественную организацию, которая помогла бы поднять гражданскую активность населения. Ошибочным является распространяемое некими лицами в социальных сетях мнение о том, что создание Конгресса не будет способствовать в дальнейшем сплочению общества, взаимодействию власти и народа. Наоборот, создаваемая общественная организация должна стать опорой для руководства республики не только в деле консолидации общества, но и содействовать в решении острейших социально-экономических проблем.

    4. О гражданской активности и готовности. Большинство членов оргкомитета и избранных делегатов, как говорится, от народа, но есть и представители государственной и муниципальной власти. Основной замысел организаторов заключается в том, чтобы поднять гражданскую активность именно у населения нашей республики. Государственные и муниципальные служащие сами по себе граждански очень активные люди, к тому же занятые на ответственных должностях, поэтому было бы излишне их нагружать еще общественной работой.

    Но всех нас объединяет одна общая идея - грядущая судьба нашего немногочисленного народа саха в этом быстро меняющемся мире, в свете глобальных и общероссийских перемен. Для организации и проведения съезда потребовались серьезные финансовые и организационные ресурсы. Но мы не просили у власти ни копейки на его проведение. Мы сами создали небольшой фонд, куда вносили свои личные пожертвования: организаторы, активисты, юридические лица, которые поддерживали идею консолидации. На сегодняшний день на счету нашего Фонда аккумулировано достаточно средств для оплаты всех организационных расходов, готовы помещения для проведения пленарного и секционных заседаний съезда.

    5. О законности мероприятия. Оргкомитет со всей ответственностью заявляет, что общее собрание (съезд) созывается в соответствии со ст.3 ФЗ «Об общественных объединениях», согласно которой граждане имеют право создавать по своему выбору общественное объединение без предварительного разрешения органов государственной власти и органов местного самоуправления.

    Целью данного мероприятия является создание и учреждение региональной общественной организации. Ни в коем случае нельзя его путать с публичным мероприятием, целью которого является выдвижение каких-либо требований по различным вопросам политической, экономической, социальной и культурной жизни региона либо страны. Таким образом, указанное мероприятие проводится в полном соответствии с действующим законодательством РФ.

    В связи с вышеизложенным, организационный комитет призывает всех заинтересованных лиц не политизировать указанное мероприятие и относиться к нему спокойно и с пониманием.

    Желаем всем делегатам и приглашенным общего собрания (съезда) III Конгресса Саха плодотворной работы во благо развития нашей родной республики!

    Организационный комитет.
    14 февраля 2019 г., г.Якутск.

    0
  • Саргыда
    15 февраля  

    3 кэнгириэстэн хаастыската угаргыт буоллар.

    0
  • BorNEo
    BorNEo
    Ветеран
    15 февраля  

    Цитата:
    Сарсын-өйүүн кэнгириэс тэрээһин мунньаҕа буолуоҕа. Дьон тэриллиэхтээх III Кэнгириэстэн тугу күүтэрий, туохха болҕомтону эрэйэрий? Ол туһунан бүгүн биһиги ыраах-чугас улуустартан дьонтон ыйыттыбыт.
    Сиһилии: http://kyym.ru/sonunnar/obshchestvo/2250-kengiries-tugu-bol-omto-o-ylya-aj

    0
  • Күрүлгэн
    15 февраля  

    Бассапка конгресс хаартыскалара кэллилэр аҕай
    Шамаев, Уххан көстөллөр...
    Уонна ханнык эрэ соччото суох комменнар кэлбиттэрэ, манна угуллубат...

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      15 февраля  

      Күрүлгэн, ханнык эрэ соччото суох комменнар кэлбиттэрэ диэн, ити ХаТАСС - инфо кэрэспэдьиэнин киэннэрэ буолуо..

      0
  • Күрүлгэн
    15 февраля  

    Ээ бу киһи сүгүн сэлэһиэххин ..
    Саҕалаан баран эмиэ өлбүт-xаалбыт аатыраары?))))

    1
  • Саргыда
    15 февраля  

    Кэнгириэстэн күүтэрбит улахан, эрэнэрбит элбэх. Киһи истэ кэрэхсиир дьонноро көстөллөр, туох эрэ саҥа соругу, сыалы туруораллар ини. Нэһилиэнньэ үлэлээх буолуутугар улахан болҕомто уурулуннар. Гастарбайтердар киирэллэрин хайдах эрэ бопсор киһи. Промышленноска үлэлиир тэрилтэлэр Саха сиригэр регистрацияны булгуччу баралларын ситиһии о.д.а. курдук.

    0
  • Даайыска18
    15 февраля  

    Конгресс табыллыбатах курдук сурах бөҕө ватсаапка.Дьон утаран тахсан барыыта игн буолбут үһү.

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      15 февраля  

      Даайыска18, ватсаапка баары толору ылынар санаа соччо киирбэккэ дылы:))

      0
      • Даайыска18
        15 февраля  

        BorNEo, эс!
        Толору ылын диэбэппин ээ.Дьон санаатын этиммитин суруйдум.

        0
        • BorNEo
          BorNEo
          Ветеран
          16 февраля  

          Даайыска18, ээ — ити туох - эрэ улахан иэдээн буолбутун курдук этэн таһаарбыккын дии))

          Цитата:
          Конгресс табыллыбатах курдук сурах бөҕө ватсаапка.Дьон утаран тахсан барыыта игн буолбут үһү.


          Суруллубут суоруллубат.

          0
    • Конгреһы өйөөччү
      16 февраля  

      Даайыска18, сурах аата сурах! Бобо сатыыр дьон сурах тарҕатар буоллахтара дии, ол хайдах да киһи өйүгэр баппат. Соруйан ыһа сатаатахтара дии. Оннооҕор Интернеккэ туох да суох., эмиэ бобуу. Ама фотогр таһаартарыахтара дуо?

      0
      • Даайыска18
        16 февраля  

        Конгреһы өйөөччү, буолуо.Тугу да этэрим суох.
        Ульяна Винокурова этиитин сөбүлээбэккэ Баппаҕай Миитэрэй таҕыста диэн баара.Саха туһугар ис сүрэхтэн туруулаһар группа кэпсэтиитэ.Былаас баҕатын эрэ өрө тутуу табыллыбат.Норуот санаатын истиэххэ баара диэн баҕа санааларын эттилэр.

        0
        • Саргыда
          16 февраля  

          Даайыска18, тахсан барыы диэн олох мөлтөх быһыы. Хайа да түгэҥҥэ бүтүөр диэри сылдьыллыахтаах. Дьон итэҕэлин оччоҕо эрэ толорор.

          0
          • Даайыска18
            16 февраля  

            Саргыда, эээ Баппаҕайга этинээр.

            0
          • доҕор
            16 февраля  

            ити

            Баппаҕай экстравагантнай киһи, кутаа уоттуу умайан эрэр курдук кыраттан өһүргэммит буолуон сөп.
            Итиннэ этиитигэр төрөөбүт дьахтарга сыл устата орто хамнаһы 60 тахса тыһыынчаны төлүүллэрэ буоллар мин да төрүөм этэ диэбит) ээ.

            0
            • BorNEo
              BorNEo
              Ветеран
              16 февраля  

              доҕор, Миитэрэй Баппаҕай аралдьытарга интервьютугар: Үһүс Аан Дойду сэриитин кэнниттэн биһиги сахалар эрэ ордон хаалыахпыт диэн соһутан турарeyes

              0
              • доҕор
                16 февраля  

                кыра

                омунуураларын аахсыбатахха дьоһун киһи Баппаҕай Миитэрэй. Элбэх киһиттэн киһи булан көрөр киһитэ эбэтэр элбэх киһиттэн сатаан булан көстөр киһи диэххэ сөп.

                0
  • доҕор
    16 февраля  

    оннук✊

    0
  • Күрүлгэн
    15 февраля  

    Ону конгресс быһаарбат ини?
    Эбиэккэ дылы экология темата диэн кээлтэ бассапка..

    0
  • Кырдьаҕас
    15 февраля  

    Кэнгириэс бастакы күнүн этэҥҥэ түмүктээтибит. Сарсын секцияларынан үлэ.
    Делегаттар сүрдээҕин сорунан, оҥостон кэлбиттэр. Биллэн турар этэллэрэ наһаа элбэх, ол да буоллар син ренламены тутуһа сатаатылар. Дьоммут олус даҕаны чаҕылхайдык этэллэр! Киһи истэ төһө баҕарар олоруох курдук. Кыһалҕалары дириҥник арыйан, араас өтүттэн көрдөрөн этиилэрэ саҥа санаалары, өйдөбүллэри үөскэттилэр.
    Ыччаттарбыт этиммиттэрэ туохтан даҕаны ордук үөртэ. Дьон санаата көтөҕүллэн тарҕаста. Сарсыҥҥы күммүт эмиэ маннык көдьүүстээх буоларыгар баҕарабын.

    2
  • Кырдьаҕас
    15 февраля  

    Едарастар утаран сордонон биэрдилэр аҕай. Эбиэт саҕана ким эрэ пожаркаҕа звоннаабыт. Пожаропасная ситуация диэн. Саптараары..дьэ дьаабы. Кыайбатылар.

    1
  • БИГЭБИН
    15 февраля  

    САГАЛААЬЫНА БЭТ

    0
  • Даайыска18
    16 февраля  

    Председатель Иван Шамаев талыоынна.
    Бигэ как всегда оригинальнайдаан суох киһини Матвей Евсееви туруорбута ааспатах.
    Бүгүн 5 группаҕа арахсан үлэлииллэр үһү.

    Ухханы сэҥээрбиттэр.Итэҕэл тематыгар.
    Конгресс тугу эмэ "төрөтөр" ини.

    0
  • Даайыска18
    16 февраля  

    Куолу өйү санааны уһугуннарар,онон куолулааҥ диэбиттэр.
    Сөпкө быһыыланар эбиппит ээ))))))))

    0
  • Күрүлгэн
    16 февраля  

    САХА III-с КЭҤГИРИЭҺЭ ТЭРИЛИННЭ
    "Килэйбит-халайбыт дыбарыастар истэригэр туһата суох мунньахтар элбэхтэ буолааччылар. Онон мунньах хайдах дьиэҕэ ыытыллыбыта быһаарбат, сүрүнэ - ис хоһоонугар, тэрээһинигэр буоллаҕа" - диэн Горнай улууһун дэлэгээтэ Александр ТАРАСОВ этэн-тыынан кэбиспитин курдук, "Даймонд" банкеттыыр сааланы толору мустубут Кэҥгириэс кыттыылаахтара сарсыарда тоҕус чаастан киэһэ алта аҥарга диэри, этэргэ дылы, ууларыгар-хааардарыгар кырдьык киирэн туран, мунньахтаатылар. Дэлэгээттэр 24 улуустан уонна уопсастыбаннай түмсүүлэртэн анал мунньахтар нөҥүө талыллан кэллилэр.
    Бу - Кэҥгириэс тэрийэр мунньаҕа. Салайар Сүбэни, бэрэссэдээтэли талыы, Устаабы ылыныы эрдэттэн ымпыктаан-чымпыктаан бэлэмнэммит буолан, үрдүк тэрээһиннээхтик ыытылынна. Манна сылы быһа сыралаһан кэлбит тэрийэр сүбэ таһымнаах үлэтин бэлиэтиэххэ сөп. Бэрэссэдээтэлгэ хандьыдаатынан Уйбаан ШАМАЕВЫ туруордулар, ону таһынан Ньурбаттан дэлэгээт Бигэ ӨРӨКҮЙ Матвей ЕВСЕЕВИ этэн көрдө. Кырдьык, саха чулуу уола Матвей ЕВСЕЕВ мунньахха бэйэтэ баара буоллар (ол эрэн, кинини хандьыдаатынан туруоралларын бэйэтэ билбитэ саарбах) өссө сэргэх куоластааһын буолуо эбит. Онон, иккис туруоруллубут киһи бэйэтэ суоҕунан, бэрэссэдээтэлинэн биир санаанан Уйбаан ШАМАЕВ талылынна. Бары докумуоннарга Кэҥгириэс өрөспүүбүлүкэ салалтатын өйөөн, кинини кытта дьүөрэлэһэн үлэлиэхтээҕэ ыйылынна.
    Сүрүн дакылааттары саха омук кэскилигэр утумнаах үлэни түстүү сылдьар дьон: биллиилээх бэлиитиктэр, математика билимин дуоктара Уйбаан ШАМАЕВ, педагогика билимин дуоктара Егор ЖИРКОВ;  СӨ Ытык Сүбэтин чилиэнэ, социология билимин дуоктара Ульяна ВИНОКУРОВА; СӨ үтүөлээх геолога, геология уонна минералогия билимин дуоктара Николай КИРИЛЛИН оҥордулар. Саха киһитэ дохуоттаах дьарыктаах буоларын ситиһии, саха дьоһунун, ис кыаҕын күүһүрдүү, саха саҥа кэмҥэ айылҕатын баайыгар сыһыана, эйгэтин кэҥэтиитэ, ыччаты иитиигэ, тылбытын өрүһүйүүгэ, төрүт дьарыгы сөргүтүүгэ, кэлии омуктары кытта сыһыаны чопчулуурга, саха чэгиэн туругун хааччыйыыга элбэх толкуйу үөскэтэр хорук санаалар этилиннилэр.
    Дакылааттар кэннилэриттэн биэс уонтан тахса дэлэгээт өйүгэр-сүрэҕэр биһиктээн саныы, сайыннара сылдьар санааларын үллэһиннилэр. Мин, суруналыыс быһыытынан, ураты толкуйдаах саха дьонун син балачча билэбин дии саныыр этим да, бииртэн биир чаҕылхай санааны саҕар, киэн туттуу иэйиитин үөскэтэр этиилэри истэммин сөхтүм. Дэлэгээттэр ортолоругар бааллар эбит үрэх баһыгар саха сүөһүтүн үөскэтэр үлэҕэ сыратын аныы сылдьар киһи; сири-дойдуну кураантан быыһыыр ньыманы бэйэтин толкуйунан айбыт киһи; итэҕэли туруулаһар эдэр дьон; "куолу - өйү-санааны сайыннарар суол, онон куолулуургутун тохтотумаҥ" диир чобуо тыллаах-өстөөх эдэр киһи; "кэлии дьон СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлэ Владимир Солодовы саха историятыгар, култууратыгар, үгэһигэр, тылыгар хайдах сыһыаннаһарга холобур гыныахтаахтар" диэччи (мин тус бэйэм бу санааны эмиэ үллэстэбин); дьиэни сылытыы саҥа көрүҥнэрин айа сылдьааччы, толору сахалыы ааттанар кэм кэлбитин ирдээччи, онтон да атын, сэргэх сэһэннээх, омуктарын кыһалҕатын тус кыһалҕаларын курдук ылынан элбэҕи эргитэ санаабыт дьон...  
      Бүлүү эҥэриттэн кэлбит дьон, биллэн турар, ордук айылҕа алдьаныытын содулуттан быыһанар суоллары хайар, ыарыы-кэхтии алдьархайын туоратыы кыһалҕаларын туһунан эттилэр. Хостуур хампаанньалар, Кытайтан кэлэр хостооччулар айылҕаҕа уонна олохтоох дьоҥҥо сыһыаннарын тустаах сиргэ-уокка олорооччулар хайдах баарынан долгуйа кэпсээтилэр. Ону таһынан бу сырыыга итэҕэл туһунан кэпсэтии олус күүскэ турда - итэҕэл эрэ түмэр кыахтаах диэччи элбэх эбит. Саха сирин соҕуруу оройуоннарыттан кэлээччилэр саха эйгэтин үөскэтиигэ, элбэх омуктаах сиргэ саха култууратын үтүө сабыдыалын тэрийиигэ туруорсар этиилэрэ болҕомтону тарта. Уххан саха бэйэтин сиригэр төрүт олохтоох омук таһымын туруорсуохтаах диэн этиитин элбэх дэлэгээт өйөөтө.  
    Мин айымньыларбар элбэхтик саха дьылҕатын, төрөөбүт тылым, омугум туһунан долгуйан суруйабын. Онон маннык тэрээһиннэргэ кыттарбын иэһим да курдук саныыбын. Дьон түмсэр көҕө, санаатын дьулуура баарын тухары омук туруктаах буолар. Кэҥгириэс бастакы күнүн дэлэгээттэр сүргэлэрэ көтөҕүллэн, үрдүк күүрээннээхтик түмүктээтилэр. "Кыым" хаһыат редактора Иван ГАВРИЛЬЕВ эппитинии, "эрэйдээхтик тэриллибит сүрэххэ ордук күндү, үлэтэ ордук үйэлээх" буолуон сөп.
    Олунньу 16 күнүгэр дэлэгээттэр биэс хайысханан арахсан үлэлиэхтэрэ.
    САЙА

    0
  • Күрүлгэн
    16 февраля  

    Бассапка кэлэр..
    Араас хаартыска бөҕөтө
    Только биир да хаартыскаҕа эдэр ыччат көстүбэт, сааһырбыт уонна кырдьаҕас дьон үксэ..

    Бу тугу суруйалларый

    *ТАРҔАТ*
    *ААХ САНААҔЫН ЭТ.*

    *КОНГРЕСС*
    *ТУҺУНАН*

    Бу Конгресс эмиэ аҕыйах киһи хомуллан биһиги эрэ тэрийэрбит сөп,-- диэн санаанан ахсааннаах киһи туһатыгар тэрийбиттэрэ олох көстөн таҕыста. Мунньахтара олох мөлтөхтүк барда. Аан бастааҥҥыттан тэрилтэ эрэ тэрийбит киьи,-- диэн ыксыыллара көстө сылдьар. Дьону олох саҥардыбакка эрэ барытын бэйэлэрэ эрдэттэн оҥорбут сценарийдарынан, испииһэктэрин биирдии ырыппакка, холбуу куоластаталлар. Шамаев И.И. бүтүөхпүт суоҕа,-- диэн ыксыы олорор. Дакылааттара аатыгар эрэ, баар кыһалҕаны бары билэр дьыалаларбытын эттилэр. Ону хайдах гынан туоратар, саатар саамай сүрүн соруктары туруоран, ону хайдах ситиһиэххэ сөбүн олох да эппэтилэр. Өссө ийэ-аҕа ууһунан, улууһунан, нэһилиэгинэн арахсыаҕын,-- диэн өйдөбүлү биэрдилэр. Уонна олох аһаҕастык былаас тула мустан сомоҕолоһуоҕун,-- диэтилэр. Мэлдьи уруккаттан тэрилтэ тэрийэн былааһы ыла сатыыр дьон тумсэн, бэйэлэрин былааска таһаарар, депутат буолар амбицияларын толорор дьон тэрийэ сатыыллара өтө көстөр. Дакылааттарыгар этэллэр: " норуоту дьаьайар дьон суох, онон ол дьону талыахтаахпыт",,-- диэн баран, бэйэлэрин таллардылар. Дьэ, сурдээх да "Ис дьоһуннаах",-- дьон эбиттэр. Эмиэ уһун үйэтэ суох быстах тэрилтэ буолсу,-- диэн сылыктааччы үксээтэ. Саамай киһи хомойоро, санаа сүөм түһүүтэ, бу тэрилтэ Ытык кырдьаҕастарга болҕомто уурбатаҕа буолар. Биир да Ытык кырдьаҕаһы тэрилтэлэригэр талбатылар. Хараҕар уоттаах эдэр ыччат да көстүбэтэ. Ол эрэн ылыммыт ааттара да дьоһуна, улахана бэрт буолан биэрдэ.Бастакыттан Саха омугун итэ5элин биир сурун тутулун(фундаменын, философиятын) бэйэлэрэ кэспиттэрин ейдеебекке да хааллылар.
    Бу тэрилтэ учредителлэринэн чааьынай(физическэй) дьон буоллулар. Маны эмиэ былаас регистрациялыа суо5а диэн онордубут дииллэрэ биллэр. Чахчы куустээх, норуот тэрилтэтэ буоллун диэбиттэрэ буоллар общественнай тэрилтэлэри эмиэ киллэриэ этилэр буолла5а. Ватсапка аҕыйах хонуктаахха, ити ааты элбэх тэрилтэ, киһи кыттыһан уйунар кыахтаах,-- диэн суруйбуттара олох сөп дии саныыбын. УоТ "Сомо5о күүс" тэрилтэни ыһа сатаан баран, кыайбаккалар, биһиги син-биир ордукпут, диэбит курдук улахан аатынан кыайыахпыт дэһиспиттэрэ, күрэстэһэ, бэрт былдьаһа сылдьаллара көстөр. Конгрес бэйэтин аатыгар-суолугар сөп түбэһэрдии, элбэх уопсастыбаннай тэрилтэлэри түмэн, улуустартан кэлбит делегаттары аттаран, Саха сирин тыатын сирин сүрүн кыһалҕатын сирийэн истии, СР салалтатын үлэтигэр сыанабыл биэрии суох буолла. Элбэх киһи Конгресс үлэтин киэҥ далааһыннаах кэпсэтии ырытыы тахсыбатаҕын, сөбүлээбэтэҕин көрдөрдө. Кэпсэтиэн, бэйэтин санаатын этиэн баҕарбыт кырдьаҕастары Шамаев И.И. "Кэлин, кэлин, кэлэр өттүгэр учуоттуохпут,-- диэн уҕарытан истэ.
    Тоҕо сатаммат баар УоТ "Сомоҕо күүс" тула мустан, бу сомоҕо сылыгар сомоҕоһон, бииргэ үлэлээн биир суолу тэлэн норуоппүтун түмэн сомоҕолоон түмсэр. Кэм да сахалар бары үрүө-тараа арахса сырыттахпыт...

    0
    • BorNEo
      BorNEo
      Ветеран
      16 февраля  

      Күрүлгэн, ол гынан хайатын итэҕэйэбит: САЙАны дуу — ханнык эрэ типа ыЫТАР - ХаТАСС анонимнай инфатын дууeyes

      0
  • диэн
    16 февраля  

    Дьэ, буолар да эбит. Былааспыт эмиэ тиэрэ эргийэн кэбиспит эбит дии. Биир да государство, бюджет уораҕайын, саалатын көҥүллээбэтэх. Кыһалҕаттан чааһынай урбаанньыт, биллэн турар, элбэх харчы иһин буолуо, дьиэтин туран биэрбит. Бу аата тугуй? Сахалар бэйэлээх бэйэбит дойдубутугар көйгө дьон буоллубут дуо?

    0
    • Саргыда
      16 февраля  

      диэн, ити тэрилтэлэри хайдах дьон салайан олорорун туоһулуур. Оттон Кулаковскай аатынан ДК буолар диэн этэ дии? СВФУ акт. саалатыгар тоҕо оҥорботтор?

      0
    • Кырдьаҕас
      16 февраля  

      диэн, оннук буолан тахсар

      0
  • доҕор
    16 февраля  

    мунньах

    тэрээһинигэр диэн эрдэ бэйэлэрин харамааннарыттан харчы хомуйбуттара. Дьэ буолар да эбит.

    0
    • Саргыда
      16 февраля  

      доҕор, ол аата тойон - хотун норуоттан ордук сананан тэйэ туттар быһыыта буоллаҕа дии. Төрүт норуоттарын кыһалҕатыгар кыһаммат буолуу, тус хармааны эрэ хаҥатаары сылаас миэстэҕэ былдьаһа 2 кэллэхтэрэ. Онтон тугу эрэ туһалыылларын оннугар сирэйгэ силлээһин диэн буолар. Тоҕо үчүгэй сир, дьиэ, булан биэрбэттэр? Аккаастыы эрэ олороллор? Дьикти эбит дии. Оччоҕо ити депутаттар бэйэлэрин харчыларыгар кэлэллэр дуо?

      0
      • доҕор
        16 февраля  

        Саргыда, улуустар

        хайдах ыыталларынан.

        0
        • доҕор
          16 февраля  

          тоҕо

          эрэ СМИ сырдаппат. Оччотугар хайа тэрилтэ саалатын көҥүллүөй үөһэттэн ыйыы баар буоллаҕына.

          0
  • Күрүлгэн
    16 февраля  

    Бэйэлэрин ХАРЧЫЛАРЫГАР ини бука..
    Ким кинилэргэ төлөөбүт үһү..

    0
    • Саргыда
      16 февраля  

      Күрүлгэн, аҕыйах хамнастаах тыа киһитэ бэйэтин харчытыгар кэлбэтэ ини. Арай, адм. массыына булан ыытыахтарын сөп.

      0
  • Мо5ой
    16 февраля  

    Дьон кыһал5атын быһаарса сатааччы тэрилтэбит күн-түүн үксээн иһэр, а? Аны Конгресс тэриллэн быһаарсара хаалбыт. Таах да духовнай сайдыыга ылсан үлэлээтиннэр

    0
  • Федор М.
    16 февраля  

    Конгресс туьунан НВК- 5а туох да диэн кэпсээбэттэр. Цензура баар дуо?

    0
  • Мин санаабар
    16 февраля  

    Саргыда, депутааттар буолбатах, дэлэгээттэр ини. Дьокутааттарыҥ олохтоох сирдэрин булунан дьондоһон олорбуттара биир сыл буолан эрэр. Дэлэгээттэр улуустартыттан биир-икки хонукка Дьокуускайга кэлэннэр ол-бу сонуну, өйдөөх дуоктардар дойҕохторун истэн, бастарын иһэ баллыгырас идиэйэ буолан дьиэлиэхтэрэ. Биирдэригэр эмэ тыл биэрдэхтэринэ нэһилиэгин кыһалҕатын кэпсээн муҥнаныа: тыа сахатын билиҥҥи олоҕор көрсөр араас моһоллору. Кэнгириэс уларыйбат тойотторо эрдэ бэлэмнэммит өрөсөлүүссүйэлэрин куоластатыахтара уонна аҕыйах сылга сүтүөхтэрэ ылы-чып. Дьөгүөр Һуркуоп инньэ гынар этэ ди.

    1
    • Мо5ой
      16 февраля  

      Мин санаабар, уонна тугу гыннараары гына5ын? Конгресс туһунан бюджета, үбэ-аһа суох общ. хомуур. Туох да полномочиета, ирдэбилэ суох. Арай сми нөҥүө общ. мнение эрэ олохтоһорго үлэлэһиэн сөп.

      0
    • Саргыда
      Вчера, 06:48  

      Мин санаабар, ити алҕас суруйбуппун. Депутат - делегат, делегат - депутат диэ. Булан көрөрүҥ да бэрт эбит.

      0
  • Туох сурах-садьык иьиллэр?
    Вчера, 00:41  

    Хайа тугу быьаарбыттар ол кэнгириэстээннэр? Хайа диэки хайыьар буоллубут? Сайдыы суолун тобулбуттар до?

    0
  • Миитэрэй
    Вчера, 07:20  

    Конгресс туһунан ватсаап да, интернет да суруйбутун аахтахха , мин санаам,
    ЧИНОВНИГЫ БИЛИҤҤИНИ УРУККУНУ ..... НОРУОТ ИТЭҔЭЙБЭТ БУОЛБУТА 100% буолбута , дьэ диҥнээхтик көһүннэ.
    Ити тугу этэрий?....

    0
  • ПАВЛИНА
    Вчера, 11:05  

    Сайа наьаа да үчүгэйдик суруйбут, ону таһынан кэлэн кыттыбыта олус үчүгэй. Кэнгириэһи кэтээн-манаан көрдүм. Олус үөрдүм.


    Сахам дьоно барахсан сатаабата5ына, са5алаабата5ына кимиэхэ сатаныай, ким са5алыай диэн үөрбүт санаабын ,эмиэ Мандар Уустуу, кэлэр дьоммор анааммын кичэйэммин кистээн кэбиһиим.

    0
  • ПАВЛИНА
    Вчера, 11:10  

    Онон маннык тэрээһиннэргэ кыттарбын иэһим курдук саныыбын диир дьоммутун инники өттүгэр элбэхтик бэйэбит туруоран баран Ил Түмэҥҥэ, Правительство5а талаттаабыт киьи баар ини.

    0
    • Мо5ой
      Вчера, 12:48  

      ПАВЛИНА, ол дьон республиканы Тыва5а дылы сут ыытыахтара. Биир оннук дьон туһугар кыһалынна5а буолбут чүөчэ дьокутаат буолан олорор. Харчы ойуулаан то5о дьон хамнаһын, пенсиятын улаатыннара охсубат? Ааһа баран республиканы иитэн-аһатан олорор биир тэрилтэлээхпитин лицензиятын былдьыы охсуохха дии турара. Итинник дьону өрө тутан ыраапаппыт чуолкай

      0
      • ПАВЛИНА
        Вчера, 12:58  

        Мо5ой, эн өйдөбүлүҥ относительнай. Ол аата относительно тус бэйэ эрэ туһуттан көрдөххө бүгүҥҥү тот олох дьэ кырдьык бүгүн эрэ үчүгэйин, тотун ааьан, топпут бөрө мультикка ыллыыр этэ дии остуол анныгар, онтуҥ диэн туга кэлиэй?

        0
      • диэн
        Вчера, 14:53  

        Мо5ой, чахчы Павлина эппитинии,өйдөбүл относительнай буолар. Тоҕо тывиннар суламматтар, аччыктаатыбыт, иэдэйдибит диэн?
        Эн холобур аҕалар Тываҕар сүөһүтүн сылгы, ынах, хой) ахсаана 1,5 мөлүйүөнү куоһаран турар, ахсааннарынан сахалартан 2 төгүл аҕыйахтар., 200 тыһ. эрэ тахсалар. Саамай кырата ыал 40-50 тыһ. төбөлөөх.
        Ол гынан баран ити ыалын ханна да үлэлээбэт, учуокка турбат, онон Москва хотунун хараҕынан - быстар дьадаҥы.

        0
        • Мо5ой
          Вчера, 15:28  

          диэн, баран олорон көр. Хаһан, ханна сүөһү көрөн сайдыылаах аатырбыт судаарыстыба баарый? Маскуба хотуна суох былыргыттан саамай депрессивнай регион дэнэр. 90с сылларга олохтоох нууччаларын үүрэн тураллар. Сайдыахтарын күн сырдыгын кинилэр хаххалыыллар диэн

          0
          • диэн
            Вчера, 16:51  

            Мо5ой, оттон Саха Сирин эмиэ инньэ диэн холуннараллар дии. Көннөрү,завод, фабрика сабыллан кэлии нууча дьоно дьиэлээтэҕэ дии. Аһары сайдыбаталлар да, сут отой барыахтара суоҕа.
            Хата санкция халыҥаан истэҕин аайы Москваҕа дьэ дьиҥнээх сут буолуо. Ити итэҕэйэр хотунуҥ биир бастакынан күрэниэҕэ, Россия 10 тарбах иһигэр баттанар миллиардердарын ахсааныгар киирсэр, кэргэнин кытта кыттыһан.

            0
  • ПАВЛИНА
    Вчера, 11:16  

    Арай эрэ Дьокуускай куорат килэйбит-халайбыт культуратын кииннэрэ үчүгэйтэн матан сүөм түһэн, сөҥүдүйэн турар курдуктар.

    0
  • ПАВЛИНА
    Вчера, 12:37  

    Иккис да ватсаптан сурук кырдьыгар кыһыыта сытар курдук.

    Ол эрээри са5алааһын аата са5алааһын. Хайдах барыта уот ааныттан сатаныай? Сыыьа да5аны, утарсыы да онноо5ор со5отох бэйэ иһигэр баар.

    Сүрүн ситиһии дьон бэйэтин ба5атын, кыһал5атын этинэр буолбутугар сытар, ол иһигэр ити ватсаптан сурук.

    0
Ответ на тему: САХА ОМУК Кэнгириэһин сөргүтүөххэ диэн буолбут
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания