5 лет на форуме Все
Награды
5 лет на форуме
5 лет на форуме
Анатолий Бурнашов учугэй дьыаланы сагалаабыт
  827
Тоҕо Анатолий Бурнашев оҕону иитиигэ ылыста?
Биһиги Анатолийдыын оҕону иитии, өрөспүүбүлүкэ, саха норуотун олоҕун-дьаһаҕын таарыйар үгүс боппуруостар тула балачча уһуннук сэһэргэспиппит. Саҥа дьыл да тиэмэтин тумнубатахпыт. Кэпсэтииттэн астыммытым. Ыйытыыларбар баары баарынан, быһаччы, көнө, ол эрээри ураты мындыр хоруйдары истэммин.
Биллэр ырыаһыппыт Анатолий Бурнашев хаһыаппыт «Норуот хамсааһына: бастыҥнары батыс» диэн саҥа рубрикатын бастакы ыалдьыта, геройа буолбутун бэлиэтиибин.

Бу рубрикаҕа бэйэлэрин ыра санаа оҥосто сылдьыбыт идеяларын олоххо киллэрэннэр, төрөөбүт-үөскээбит өрөспүүбүлүкэлэрэ, улуустара, нэһилиэктэрэ үүнэрин-сайдарын, дьон-сэргэ олоҕо-дьаһаҕа тупсарын, чэпчиирин туһугар кылааттарын киллэрсэ сылдьар дьону сырдатыахпыт.

Ааҕааччым, Анатолий тоҕо бу рубрика геройа буолла диэн интэриэһиргиэххин сөп. Кини, бу иннинэ атын эйгэлээх киһи, оҕону, ыччаты иитиигэ-үөрэтиигэ, буолаары буолан, кыргыттары уонна уолаттары туспа тутан, гендернэй иитиигэ ылсан уонна кэнэҕэскитин норуоттарын, төрөөбүт дойдуларын өрө тутар, анньар патриоттары, дьон дьонун бэлэмнээһиҥҥэ ылсан, айымньылаахтык үлэлии-хамсыы, бэйэтин кылаатын киллэрсэ сылдьара үгүстэри кэрэхсэппэт буолуоҕун табыллыбат дии саныыбын. Кэпсэтиибитигэр киириэҕиҥ.



Норуот бэйэтин барыһа



— Анатолий Аркадьевич, эйиэхэ оҕо иитиитигэр ылсар санаа хайдах быһыылаахтык кэлбитэй?

— Ыал буолан, оҕолонон баран, кыыспыт оҕо саадыгар барар сааһа тиийэн кэллэ. Оччолорго саҥа ыллаан эрэрим. Концерт, гастроль элбэх, кэлии-барыы. Оҕо саадыгар биэрээри гыммыппыт, уочарат бөҕө эбит. Чугас дьоммутуттан ыйыппыппыт, уочараппыт оҕобут оскуолаҕа барыытыгар биирдэ кэлэр дэһэллэрэ. Дьэ, ити кэнниттэн кэргэммин Светлананы кытта оҕо саадын аһар туһунан толкуйга түспүппүт.

Бэйэм урут-уруккуттан чахчы дьоҕурдаах оҕолору ырыаҕа үөрэтиэхпин баҕарарым. Мин маннык толкуйдаахпын, төһөнөн дьоҕурдаах оҕону талаанын эрдэттэн арыйаҕын, сайыннараҕын да, ол норуот бэйэтин барыһа буолар. Төһө да талааннаах буолларгын, барыта үчүгэй буолбат ээ. Төһөлөөх ситэ арыллыбатах, онтон олохторугар оннуларын булбатах дьон баар буолуохтарай?

Онтон олохпут-дьаһахпыт уларыйан киирэн барда, сахабытын сүтэриэх курдук буоллубут. Ол иһин лоп бааччы төрөөбүт тылларынан саҥарар, санааларын сайа этэр сахалыы эйгэни тэрийиэхпин баҕарбытым. Онно сорохтор кэтэх санааларыгар буолуо: «Ол барыта сахалыы буолар дуо?» — диэн ыйыталаһаллара. Оҕону иитиигэ түмүктэр 15-20 сылынан кэлэллэр. Өйбөр үчүгэй баҕайы сирэйдээх-харахтаах, таҥастаах-саптаах, хас да омук тылынан саҥарар, дьоһуннук тутта-хапта сылдьар эдэр дьону ойуулаан көрөбүн. Эппит тылларыгар турар, кыраҕа ымыттыбат, киэҥ көҕүстээх, ханна ыт үрэр да сэлэкэччийэ сылдьыбат, ойохтонон баран, онно-манна ойуоккалаабат, дьиэлээх-уоттаах, күрүөлээх-хаһаалаах, сарсыҥҥыга эрэллээх, сыаллаах-соруктаах эр дьон баар буолуохтарын наада. Төрөөбүт сиргэ-уокка, дойдуга дьиҥнээх хаһаайыттар. Кэлии дьон ол уолаттары көрөннөр, ыалдьыт буолалларын билиэхтээхтэр.

Күүскүнэн-уоххунан буолбакка, тутта-хапта сылдьаргынан, өйгүнэн-санааҕынан, билиигинэн-көрүүгүнэн, күүстээх куккунан-сүргүнэн ытыктабылы, убаастабылы ылыахтааххын. Көрүнньүк буолбакка, итинник санааттан, кыһыйан-абаран туран, оҕо иитиитигэр ылсыбытым.

Ол курдук, 2012 сыллаахха оҕо саадын аспыппыт. Оҕо эйгэтэ олус ыраас, үчүгэй эйгэ эбит. Кырачаан киһи пластилин буоллаҕа дии, киһи хайдах баҕарар имитэн-хомутан тугу барытын оҥорон таһаарыан сөп. Иитиигэ ылсыбыппыттан олох кэмсиммэппин, сөбүлээтим. Бу эйгэҕэ күүскэ ылсан үлэлииһикпин диэн санааҕа кэллим. Лицензия ыллыбыт. Ыытар үлэбитин-хамнаспытын үөрэх министерствота уонна Дьокуускай куорат дьаһалтатын үөрэххэ управлениета өйүүллэр, күүс-көмө буолаллар. Саамай сүрүнэ, үлэбит оҥкулун төрөппүт өйдүөхтээх уонна өйөбүл буолуохтаах. Оччоҕо үлэбит биллэр түмүктэрдээх буолуоҕа. Оттон биһиги ыытар үлэбит итиннэ эмиэ эппиэттэһиэхтээҕин, барыта сокуон хараҕынан буолуохтааҕын билэбит, өйдүүбүт.



Сарсыардааҥҥы уонна киэһээҥҥи өй



— Онтон уолаттар оскуолаларын аһарга хайдах ылсыбыккыный?

— Оҕо саадыгар үлэбит оскуоланы аһыыга бэйэтэ тиэрдибитэ. Ааспыт сыллаахха эксперимент курдук 15 уолу ыламмыт, үөрэппиппит. Сунтаартан төрүттээх Александра Афанасьевна Семенова учууталлаабыта. Сүрдээх үчүгэйдик үлэлээбитэ. Ити эксперимеммит табыллан, бу дьыалаҕа олохтоохтук ылыстыбыт.

— Анатолий Аркадьевич, оскуоланы оҕо, төрөппүт хайдах ылыннылар?

— Оскуоланы оҕолор, төрөппүттэр ылыммыттарын, сөбүлээбиттэрин бэлиэтиибин. Биллэрин курдук, билигин оскуола үгүс өттө икки сменанан үлэлиир буолан, оҕолор 8 чаастан үөрэнэллэр. Төрөппүттэр уонна үөрэнээччилэр итиннэ ыарырҕаталлар эбит. Биһиги ыал бары эрдэһиппит. Онон ити кыһалҕаны билбэппит. Биир чаас араастаһыыта оҕоҕо уонна төрөппүккэ улахан оруоллаах эбит. Итини үөрэнээччи да, төрөппүт да наһаа сөбүлээтилэр. Маҥнайгы кылаас оҕолоро сарсыарда 9-тан киэһэ 16 чааска диэри үөрэнэллэр, дьарыктаналлар. Оттон иккис кылаастар киэһэ 18 чааска диэри. Аны оҕолору уонна үлэһиттэри дьиэлэригэр массыынанан таһабыт. Биһиги курдук тыйыс айылҕалаах дойдуга итинник өҥө баара олус сөптөөх уонна үчүгэй дии санаатым.

Оскуолабытыгар үөрэнээччилэргэ көстүүмнэрин, рюкзактарын, үөрэнэр тээбириннэрин, кинигэлэрин биэрбиппит, хааччыйбыппыт. Барыта биир буолан, биһиэхэ ким да миэнэ үчүгэй, эйиэнэ куһаҕан диэн күрэс суох. Онон үөрэхтэн атыҥҥа аралдьыйбаттар. Маны таһынан төрөппүт эбии ону-маны уган ыытарын бопсобут.

Оҕоҕо, үлэһиттэргэ уонна төрөппүттэргэ «бу биһиги оскуолабыт» диэн өйдөбүл дириҥник киириэхтээх. Оҕо саадын, оскуола ис-тас кыһалҕаларыгар, барытыгар кыттыыны ылыахтаахтар. Оччоҕо эрэ үлэ түмүктээх, тахсыылаах буолуоҕа.

— Оскуолаҕа оҕолор үөрэнэллэр эрэ дуу эбэтэр эбии тугунан эмэ дьарыктаналлар дуу?

— Оҕолор үөрэнэллэрин таһынан эбии ушунан, дуобатынан дьарыктаналлар. Ушуга уолаттары Василий Самсонов үөрэтэр. Оҕо эрдэхпиттэн ыллыыр буоламмын, сөптөөхтүк тыыныы киһиэхэ тыын суолталааҕын билэбин. Ол иһин ушуга болҕомтобун уурбутум.

Ушуну таһынан оҕолор дуобакка дьарыктаналлар. Уолаттары гроссмейстер Гаврил Колесов дьарыктыыр. Итилэри таһынан оҕолору бассейҥҥа сырытыннарабыт. Аны эр киһи култууралаах, духуобунай эйгэҕэ сыстаҕас буолуохтаах. Ыраата барбакка, манна биһиги салайааччыларбытын Михаил Николаевы, Александр Жиркову, Егор Борисовы, Ил Түмэн эр дьон депутаттарын барыларын да киһи холобурга аҕалыан сөптөөх. Бары хайдах курдук духуобунай өйдөөхтөрүй-санаалаахтарый. Ол иһин үөрэнээччилэрбит хас нэдиэлэ ахсын театрга сылдьаллар. Итилэри таһынан оскуола оҕолоругар араас дьарык элбэх.

Дьиэҕэ үлэни толоруу, төрөппүккэ да, үөрэнээччигэ да биир улахан кыһалҕанан буоларын билэбин. Манна тус бэйэм маннык бириинсиптээхпин. Оҕо оскуола аанын аһан киирдэҕинэ, үөрэҕинэн, өй-санаа, эт-хаан өттүнэн сайыннарыынан дьарыктаныахтаах. Оттон оскуола аанын сабан, дьиэтигэр киирдэ эрэ, итини барытын умнуохтаах. Оҕо киэһэ кэлэн, дьиэ кэргэнин кытта алтыһыахтаах, кэпсэтиэхтээх, санаа атастаһыахтаах. Сарсыардатын ити кыаллыбат. Сарсыардааҥҥы уонна киэһээҥҥи өй диэн олох атын-атын.



Японияҕа, Казахстаҥҥа үлэни билсэ



— Анатолий Аркадьевич, кадр боппуруоһун кылгастык билиһиннэриэҥ дуо?

— Билигин оскуолабытыгар учууталлар – бары эр дьон. Маҥнайгы кылааска Дьокуускайдааҕы 14 №-дээх оскуолаҕа өр сылларга үлэлээбит Бүлүүттэн төрүттээх Владимир Владимирович Тимофеев, иккис кылаастарга Чурапчыттан төрүттээх Василий Николаевич Макаров диэн эдэр киһи, үһүстэргэ Ньурбаттан төрүттээх, сүүрбэттэн тахса сыл педагогическай ыстаастаах Юрий Юрьевич Түүлээхэп уолаттары үөрэтэллэр.

— Оҕолору сайыннарыыга өссө туох үлэ барарый?

— Уолаттар маҥнайгы кылаастан саҕалаан английскай тылы үөрэтэллэр. Итиннэ Изабелла Михайловна Копырина диэн сүрдээх үчүгэй учууталлаахпыт. Эһиилгиттэн оскуолабар английскай тыл эйгэтин киллэриэхпин баҕарабын. Маҥнайгы кылаастан саҕалаан ити тылга хас да чааһы биэрэн үлэлиэхтээхпит. Үлэһиттэр бары, учууталлартан саҕалаан ас тарҕатааччыга, муоста сууйааччыга, суоппардарга тиийэ эмиэ английскай тылы үөрэтэн эрэллэр. Биир хамаанда буоллахпыт.

Соторутааҕыта оҕо саадпыт иитээччилэрин, сэбиэдиссэйин уонна учууталлары, сэттэ киһини Казахстаҥҥа уопут атастаһыннара ыыта сырыттыбыт. Алма-Атаҕа гендернэй, уолаттары иитиинэн дьарыктанар оскуолалары, оҕо саадтарын көрдүлэр, үлэлэрин-хамнастарын билистилэр. Казахтар үлэлэриттэн сөҕөн-махтайан дойдуларыгар эргилиннилэр. Кэлээт да, билбиттэрин-көрбүттэрин олоххо киллэрэн барбыттарыттан астынабын.

Икки сыллааҕыта Японияҕа сылдьаммыт, оскуолалар ыытар үлэлэрин-хамнастарын кытта билсибиппит. Маны таһынан тус бэйэм тас дойдуларга тахса-тахсабын оскуолалар, оҕо саадтар үлэлэрин кэтээн көрөбүн. Биллэн турар, атын омуктар үчүгэй уопуттарын тэҥэ, дьиҥ сахалыы эйгэбитигэр киириэхпитин наада. Оҕону айылҕаны кытта ситимнээн, манна олоҕуран иитиэхтээхпит-үөрэтиэхтээхпит. Манныктан киһи киһитэ үүнэн тахсар.

— Анатолий Аркадьевич, Казахстаҥҥа оҕо иитиитигэр ордук тугу бэлиэтии көрдүгүт?

— Оҕо саадыгар кырачааннар бары английскайдыы холкутук кэпсэтэллэриттэн сөхтүбүт. Нууччалыы эмиэ үчүгэйдик саҥараллар. Төрөөбүт тылларынан казахтыы олох ыраастык саҥараллар, билэллэр. Миигин казахха бары майгыннаталлар. Уулуссаҕа нууччалыы саҥардахпына, казах эрээри тоҕо төрөөбүт тылгынан саҥарбаккын диэн дьиҥнээхтии кыыһыраллар. Кинилэргэ ийэ тылы өрө тутуу эйгэтэ үөскээбит, баар эбит.

Уолаттар лицейдэрэ эмиэ олус диэн ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы олорорун бэлиэтии көрдүбүт. Үлэлэрин ис хоһооно барыта эр дьоҥҥо сыһыаннаах. Кинилэр да өр кэм устата толкуйдаан, ырытан көрөн, итинник суолга-иискэ үктэннэхтэрэ.



Күнтэгил, Аламай, Сахат



— Оҕо саадкыт уонна оскуолаҕыт ааттарын ким толкуйдаабытай?

— Дьыаланы ылсар, тэрийэр буоллахха, олохтоохтук ылсыахха наада дии саныыбын. Ол иһин тэрилтэлэрбитигэр оҕолорбут ааттарын биэриэххэ наада диэн толкуйга кэлбитим. Өрө тардар буоллахха, оҕолорбут ааттары
Ответов 9 Написать ответ
  • змееносец
    5 января  

    Республика оҕото барыта итинник үөрэнэр кыаҕа суох..аҥардас төлөбүрэ ый аайы 25 т.рб. ытырар буоллаҕа..эмиэ элитнэй оскуолаҕа кубулуйар..для избранных..Чэ ол да наада..да улааттахтарына хайдах туох санаалаах дьон буолалларыттан тутулуктаах..Эмиэ үөһэнэн дайа сылдьар буоллахтарына туһата суох дьон иитиллэн тахсаллар буоллаҕа..

    0
  • Эркинхан
    Эркинхан
    вольдемар
    5 января  

    Харчы онорор туьугар дьон арааьы толкуйдуур.
    Дьиэ кэргэннэ ого сахалыы иитиллиэхтээх.

    0
  • Саргыда
    5 января  

    Олус бэрт хайысханы талан төрүттэммит оскуола эбит. Уол, кыыс оҕону иитии тус - .уһунан буолуохтаах диэн уруккуттан баҕарарым. Төлөһөр кыахтаах киһи оҕотун биэрэн үөрэттэрэр буоллаҕа.

    0
  • alamaykunsilama.ru
    5 января  

    Ити эркиннээх эриэн үөн маннык саҕалааһыны сөбүлээбэт дьоннор! Саха Сахалыы итиллэрэ кинилэргэ куһаҕан дьыала буолара биллэр! Оннук буоллаҕына кинилэр туох ньыманы оҕо иитиитигэр суруйан сырдаталлар!?

    0
  • Аата суох
    5 января  

    Асса лам алей кум,хата бэйэн омуккун быhылаах дии..Общеобразовательнай оскуолалар итинниккэ тиийиэхтэрин наада,государство ейебулунэн..Со5отох биир ,"Айыыбыт кыhата" утарсыы бегетун керустэ..

    0
    • alamaykunsilama.ru
      5 января  

      Аата суох, aташкан эн санаабытын хоту буолбата буолуо, сэбиэскэй кэм ааспыта ыраатта! Судаарстваттан билиҥҥи ыарахан кэмҥэ эльбэҕи эрэйимэ! Ити Бурнашов курдук дьон арыйбыт детсаадтара оскуолалара норуокка туһалааҕа биллэр! Ол общеобразовательнай оскуолаларга эмиэ итинник ньыманнан үөрэттиннэр ээ! Ол гынан баран ол билигин кыаллара саарбах! Араас бүрэкирээттэри ааһыахха наада, сокуон (үөрэххэ) уларыйыан наада уонна ол бу припон эльбэх буо, улахан үп ирдэниэ! Онон онуоха маныаха диэри итинник детсаадтары оскуолалары сатанар буоллаҕына арыйдыннар арыйар хыахтаах дьон!

      0
    • alamaykunsilama.ru
      5 января  

      Аата суох, сахсаҥнаан саксяккин дуо ист форумтан?

      0
  • Айтал71
    5 января  

    Уол, бараҕа махтал Анатолий, эйгэ элбэҕи быһаарар.Кытаат хаһан Михаил Алексеева эмиэ өйдөөн һаха оҕото мындыр эбит,кыраттан саҕалаабыта.Бэйэҕэр уонна үөрэнээччилэргэр, үрдүк ситиһиини.

    0
  • independent14
    independent14
    independent
    Ветеран
    13 января  

    Анатолийга Э5ЭРДЭ,СИТИИЬИИНИ!

    0
Ответ на тему: Анатолий Бурнашов учугэй дьыаланы сагалаабыт
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания