2 года на форуме Автор Все
Награды
2 года на форуме
2 года на форуме
Автор
Автор
Бүдүрүйбүт да көнөр
  932
Бүдүрүйбүт да көнөр

Бу орто дойдуга киһи дьылҕата диэн уустук. Сорох дьон сиэринэн этэҥҥэ олорон, үлэлээн, үйэтин моҥуур чиэскэ тиксэр, сорох кыраттан да тэмтэрийэн, олоҕун алдьатар, тоҕо эрэ мэлдьи туга эрэ сатаммат. Сорох ардыгар киһи бэйэтэ кыһалла, үлэлии, көрдүү сатаабытын да үрдүнэн, син биир сатаммат буолааччы. Дьадаҥы киһи байан барбат, тапталын күүтэр киһи соҕотох сорсуйар…

Дьылҕа тоҕо оннук араас-араас сценарийдаах олоҕу аныырын мин толкуйдуу сатыыр буоларым. Эмиэ да, бары биир халыыбынан олох олордохпутуна, хата, чуҥкук баҕайы буолара буолуо. Баҕар, сорох этиэҕэ – барыта киһиттэн бэйэтиттэн тутулуктаах диэн. Ол гынан баран, сороҕор киһи хайдах да туруулаһа, үтүөҕэ тардыһа сатаабытын иһин, туох эрэ күүс кинини саба баттыы, таҥнары тарда турар курдук буолар түгэннээх. Өссө Алампа этэн турардаах: бүдүрүйбүт көммөт диэн. Кырдьык, төһөлөөх үгүс дьон барахсаттар бүдүрүйэн, аһыы уу утахтанан, дьиэттэн-уоттан, оҕоттон-урууттан тэйэн, киһи аатыттан ааһан сылдьаллара, эбэтэр олох да ханнык эрэ олбуор анныгар охтубуттара буолуой!..

Ол да буоллар, ханнык да үгэскэ кубулуйбут быраабылаттан туорааһын диэн эмиэ баар буолааччы. Мин бүгүн дьиҥнээх олоххо буолбут эрээри, остуоруйаҕа курдук үчүгэй түмүктээх түбэлтэни кэпсиэхпин баҕардым…

*       *       *

Аҕыйах сыллааҕыта саас эрдэ туох эрэ наадабар дойдубар тахса сылдьыбытым. Улуус киинигэр тиийэн баран, кытыы нэһилиэккэ тахсар массыына булар кыһалҕатыгар түспүтүм. Ырыынак аттыттан хас да нэһилиэгинэн эргийэн кэлэр таксины булан, хата, бэрт сыыдамнык айаннатан испиппит. Уонтан тахса киһи симиллэн, бэрт кыараҕастык айаннаабыппыт. Кэнники олбоххо үс-түөрт эдэр уол бааҥкалаах пиибэ бөҕөтүн суумкаларыттан таһаара-таһаара иһэн-аһаан, кэнникинэн күлсүүлэрэ-салсыылара,  айдааннара үксээн барбыта.

Инники өрдөөҥҥүттэн билсэр саас ортолоох дьахталлар сонуннарын үллэстэн кэпсэтэн ньамалаһаллара. Оттон ортоку олбоххо, түннүк таһыгар биир эргэ, мара соҕус таҥастаах, мэндээриччи көрбүт киэҥ харахтаах, синньигэс кырыылаах иэдэстээх, эдэрчи дьахтар кимиэхэ да кыһаммат курдук туттан, түннүгү одуулаһан олороро. Ол эрэн, кини иннин диэки нөрүйэн, бүтүн бэйэтэ күүрэн олороро аахайбаттык килэччи көрбүт хараҕын кытта дьүөрэлэспэт этэ. Дьахталлар кини диэки көрө-көрө тугу эрэ сибигинэһэллэрэ, сороҕор кынчарыйан да ылаллара. Холуочук уолаттар туруорсубут уочараттаах тохтобулларын кэмигэр биир дьабыгыраабыт элбэх саҥалаах толуу дьахтар суоппарга баран тугу эрэ сибигинэйэр этэ. Суоппар кэҕис гыммыта. Онтон дьахтар миэхэ чугаһаан кэлэн, ону-маны кэпсэппитэ буолбута, ханна айаннаан иһэрбин туоһуласпыта уонна сибис гыммыта:

— Билигин Харыйалаахха дьону түһэртиир, ол гынан баран, ити дьахтар Угут Күөлгэ оҕо былдьаһа баран иһэр. Онон Харыйалаахха бары түһүөхпүт, Угут Күөлгэ кэллибит диэн. Ити дьахтары муннарыахха наада. Ити төбөтүнэн ыалдьар дьахтар, сэрэнээр, – диэн улаханы оҥорбут, быыһаабыт-абыраабыт киһи курдук туттубута. Мин сөбүлээбэтэҕим, ол да буоллар, кыттыһыахпын баҕарбакка, тугу да саҥарбатаҕым.

Эппиттэрин курдук, Харыйалаахха тиийэн баран, бары Угут Күөлгэ кэллибит дии-дии түһэн, маҕаһыыҥҥа эҥин кииртэлээн хаалбыттара. Массыына тэйиччи соҕус кулууп иннигэр баран тохтообута. Дьон уора-көстө массыынаҕа киирэн олорунан кэбиспиттэрэ. Дьахтар өйдөөбөтөх курдук туттан, тулатын эргим-ургум көрө-көрө, маҕаһыын иннигэр соҕотоҕун туран хаалбыта.

Угут Күөлгэ айаннаан иһэн, күө-дьаа буолан ити дьахтар туһунан кэпсэппиттэрэ.

— Уонча сыллааҕыта кыыһынан сылдьан төрөөн баран, ити төбөтүнэн ыалдьыбыт. Ханнык эрэ кэлии киһиттэн. Сэлээрчэх буоллаҕа дии. Оҕотун бырахпытын, Маппыйдаах ылан ииттибиттэрэ. Ким киниэхэ эппитэ буолла, иирээкилэр бараахтарыгар хаайыллан сытан баран, оҕолооҕун туһунан истэн, ити былдьаһа баран иһэр. Маппыйдаах эрэйдээхтэр хантан билээхтиэхтэрэй, иирээки барааҕыттан тахсыа диэн. Баран ыһаттаан да кэбистэҕинэ көҥүлэ. Күтүрү тоҕо да таһаарбыттара буолла…

Ити түбэлтэ өйбүттэн тахсыбакка өр кэмҥэ эрэйдээбитэ. Көмөлөспөккө, кыттыгастаах курдук хаалбыппыттан кэмсинэрим. Тоҕо эрэ дьахтар өйдөөбөтөх курдук ып-ыраастык килэччи көрөн турар харахтара харахпар көстөллөрө.

Күннээҕи түбүккэ баттатан, күннэр-дьыллар устан испиттэрэ. Кэлин умнан да барбытым.

Ол эрэн… Кинини кытары дьылҕам иккиһин көрүһүннэрэр тосхоллоох эбит этэ. Үһүс оҕобун ыарахан сылдьан моһуогуран, куоракка төрүүр дьиэҕэ эрдэ киирэн сыппытым. Төрүүр дьахтар олус элбэҕэ. Көрүдүөргэ кытта симиллэн сыталлара. Тугу гыныахтара баарай, күнү быһа истэрин туттан баран, көрүдүөрүнэн төттөрү-таары хааман аалыҥнаһан тахсаллара. Биир оннук «обход» кэмигэр эргэ халааттаах, нэһиилэ хаамар саастаах дьахтары хараҕым хайдах эрэ «таптыы» көрбүтэ. Иккис эргийэн кэлиибэр, дьэ сыныйан көрбүтүм, били, «иирээки» диэбит дьахтардара эбит! Сүрдээҕин сөхпүтүм.

Бу дьиэҕэ киһи түргэнник билсэр. Сылтах булан, кэпсэтэр буолбуппут. Кэпсэтэрэ, туттара-хаптара көннөрү киһиттэн туох да уратыта суоҕа. Арай, сорох ардыгар кэпсэтэ олорон саҥата суох баран  хаалара, сиртэн тэйбит, бу олоххо суох курдук туттан өр соҕус дөйөн олороро. Оннук кэмҥэ харахтара хараара иччитэхсийэн, иин иһин курдук тымныынан аҥылыйаллара. Кини олоҕор элбэх эрэйи көрбүтэ сирэйигэр сурулла сылдьар этэ.

 

Биирдэ айаҕа аһыллан, бэйэтин олоҕун туһунан бу курдук уһуннук кэпсээбитэ:

— Мин да син оҕо оҕо курдук этим. Ийэлээх аҕабар соҕотох оҕо буоламмын, атаахтатан ииппиттэрэ. Кинилэргэ оҕо турбат эбит. Биэстэ оҕоломмуттарыттан мин эрэ тыыннаах ордон хаалбыппын. Тыыннаах да хаалаахтаан, биир киһи олоҕор сөп буолар эрэйи көрдүм…

Биһиги хос эһээбит баай киһи кылаатын кистииригэр сүгээччи-көтөҕөөччү буолан сылдьыспыт, онно хааннаах андаҕар биэрбит. Онтон кэлин бассабыыктар ыган-түүрэн, сорун сордоон барбыттарыгар, тулуйбакка, этэн биэрбит. Ол аньыыта туолан, биэс оҕото бары олохторугар дьоло суох буолбуттар. Сорохторо оһолго түбэһэн, өссө убайдара бэйэтигэр тиийинэн өлбүттэрэ. Мин эбээбин иирэн өлбүтэ дииллэрэ Оскуоланы бүтэриибэр биир кэлии зоотехник уолу таптаабытым. Барахсан мааныта, культурнайа, биһиги уолаттарбытыгар тэҥнээх буолуо дуо? Уол оҕото кэлэн-баран дьоролдьуйан, кэпсэтэн-ипсэтэн хайа да бэйэлээҕи уулларыах курдуга. Кыыс бөҕө ымсыырара. Ол бэйэтэ миигин талбытыттан атыттартан ордук курдук санаммытым, дьолбуттан төбөм эргийбитэ. Ол курдук сылдьыбыппыт. Киһим бастаан сүрдээх курдуга, «таптыыбын да таптыыбын» диирэ, омуннаахтык кимтэр кимэн киирэн испитэ, миигинэ суох биир да чаас сатамматын хатылыыра, кэргэн ылыах буолара. Турар бэйэбинэн эрэ, туох да улаҕалаах санаата суох, оҕотук кыысчаан ону тулуйбакка бэриммитим, ыраас тапталбын утары ууммутум.

Ол сылдьан ыарахан буолан хаалбытым, бастаан билбэккэ да сылдьыбытым. Оттон кини Саҥа Дьылга дойдутугар барбыта да, сүтэн хаалбыта, кэлбэтэҕэ. Кэлиэ диэн бигэ эрэллээҕим. Оҕолонон баран киниэхэ тиийиэм диирим. Арай, бу аҕай төрүүр дьиэҕэ киирээри сылдьан истибитим, кини дойдутугар кэргэннээҕин. Ол аата миигин соруйан албыннаатаҕа дии. Оҕотук санаабар олус аймаммытым, кэлэйбитим…

Ол саҕана кыыһынан төрүүр диэн олус сааттааҕа. Дьонум эрэйдээхтэр дэриэбинэҕэ быкпат буола сатыыллара. Биирдэ ийэбин маҕаһыыҥҥа дьахталлар тутан ылан, ытыар диэри саҥарбыттар этэ. Ытамньыйан бөтөн ыла-ыла, аҕабар муҥатыйан кэпсии олорорун көрөн, аһынным да этэ! Билигин да санаатахпына, сүрэҕим ньүөлүйэр… Ити барыта мин туспуттан!.. Эрэй кэллэҕинэ, сору кытары сиэттиһэ сылдьар эбит этэ. Ийэлээх аҕабын эрдэ ииннээбит мин баарбын!.. Аны кэлэн, муҥатыйан да диэн!

Ыараханнык төрөөбүтүм. Ытаабытым, санаарҕаабытым да мэһэй буоллаҕа. Өй-мэй буолан ылыталыырым. Онтон ыараханнык ыалдьыбытым. Күнү-түүнү араарбат буолбутум, илэ дуу, түүлбэр дуу араас уобарастар көстөллөрө… Кырдьаҕас оҕонньор, бадаҕа, хос эһэм улахан сундуугу кыбыммытынан хоспор киирэн кэлэрэ, оронум аттыгар туран тобулу одуулуура. Илэ кэлэн илдьэ бараары гынна диэн, куттанан, тыыным хаайтарара, хаһыытаан дьону куттуурум. «Ити кэллэ, сиэри гынна, үүрүҥ даа, үүрүҥ!» диэн тыллаах үһүбүн.

Төбөтүнэн ыалдьыбыт диэн иирээкилэр дьиэлэригэр уган кэбиспиттэрэ. Ийэм, төрүт да мөлтөх доруобуйалаах киһи, сүрэҕинэн охтубута. Ону мин билбэккэ да хаалбытым… Аҕам да, ийэм кэнниттэн уһаабатаҕа. Оҕобун детдомҥа биэрбиттэр, онтон ыаллыы дэриэбинэттэн биир оҕото суох ыал ылан ииттибиттэр диэн кэлин дьонтон истибитим. Ити курдук мин олоҕум түҥнэстибитэ.

«Ол дойдуга» сылтан ордук хаайыллыбытым. Күүстээх эмтэринэн эмтииллэрэ. Кэлин үтүөрдэ диэн таһаарбыттара, көннөрү бэрэбиэркэлэнэр эрэ этим. Туох да миигин үөрдүбэт, таарыйбат, ким да миэхэ наадыйбат, күүппэт, таптаабат. Дьиэ-уот суох, үлэ-үөрэх суох. Дойдубар барыахпын баҕарбат этим. Ийэлээх аҕабын, оҕобун өлбүттэр диэн кэпсээбиттэрэ. Онуоха бэйэбин буруйданарым, санаатым да, хараҕым уута субуруйбутунан барара.

Ускул-тэскил сылдьан, иһээччи дьону булсан, амырыын көрүҥнээх «бомж» буолан сылдьыбытым… Дьонтон харчы көрдөөн ылан, сороҕор бөхтөн сэнэх сээкэйи булан атыылаан баран, сонно арыгылыырбыт. Арыгы истэхпинэ эрэйбин-муҥмун умнубут курдук буоларым. Олохторугар сатамматах дьон арааһа онно баара…

Ол сырыттахпына, быраҕыллыбыт дьиэҕэ уот тардынан, кирпииччэни боробулуоханан эрийэн ититинэн олорор сааһыран эрэр киһи булан, ойох оҥостубута. Тото аһатар этэ, арыгыны кэмнээн биэрэрэ. Эргэ-урба да буоллар, сэнэх таҥаһы булан биэрэрэ. Арай, «дьиэтэ» тымныыта бэрдэ. Куһаҕана диэн, итирдэҕинэ, урукку ойоҕун, оҕолорун ахтан суланан тахсара, сороҕор илиитин да көтөҕөрө.

Ол киһи олбуор харбааччынан үлэлиирэ, мин эмиэ киниэхэ көмөлөһөр буолбутум. Биирдэ оҕо сааһым саамай чугас дьүөгэтин көрсө түспүтүм. Кини бастаан билбэтэҕэ, соһуйбута-өмүрбүтэ, ол да буоллар, син биир хайдах эрэ тэйэ туттара. Буолумуна, ытыктанар ыал ийэтэ төһө да оҕо саас доҕоро буоллар, иирээки, арыгыһыт дьахтары кытары сэлэһэриттэн кыбыстара да буолуо. Киниттэн истибитим, оҕобун атын ыал ылан ииттибитин…

Ити кэнниттэн мин олохпор күн сардаҥата күлүм гыммытын курдук буолбута. Ханна эрэ мин сорҕом, мин оҕом, эт-хаан чугас киһим баар диэн сан
Ответов 6 Написать ответ
Ответ на тему: Бүдүрүйбүт да көнөр
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Предложения и замечания