4 года на форуме Автор Топ пользователь Все
Награды
4 года на форуме
4 года на форуме
Автор
Автор
Топ пользователь
Топ пользователь
1000 просмотров
1000 просмотров
Хайдах саха боотурдарын иитиэххэ сөбүй?
13 апреля 09:10   1076
Билигин ити тустуубут таһыма түстэ диибит. Ол кырдьык курдук. Кавказтартан сүр баттатабыт дииллэр. Тоҕо оннугуй?
Былыр боотур дьону иитэр систиэмэ баара биллэр. Иньэ кыһыл оҕотуттан саҕалыыллара үһү.
Онно аан бастаан чувствотын сайыннараллар. Кыһыл оҕоҕо үөмэн кэлэн талаҕынан охсоллор, ытаталлар- соҥотоллор.
Устунан бу оҕо киһи иһэрин эрдэттэн билэр буолар үһү.
Дьэ онтон устунвн онон манан тамныыллар, ол аата аһарыгас оҥороллор. Дьэ манныкка иитиллибит оҕону ураһа курдары ытан даҕаны таппат оҥороллор эбит.
Дьэ уонна уончатыгар ох саа туттараллар. сүүрдэллэр- көтүтэллэр.
туһуннараллар. охсуһуннараллар.
Дьэ итинник боотуру үүннэрэн таһаараллар. Маннык киһи ханнык хапкаастан дуу, туохтан дуу толлуой?!
Аны туран билигин дьоппуон сумоистарын үүннэрии системата баар.
Ьу система күүстээх дьону үүннэриигэ барсыа этэ.
Онон туох эрэ государственнай программа ылыныахха наада курдук.
Ону ким туох диэй?
Добавить баннер на эту площадку! →
Ответов 21 Написать ответ
  • Могул
    Могул 13 апреля  

    Былыр Миллер диэн тойон хайа рмук хайдах ытарын көрбүт.
    Онно калмыктар сиргэ чууркалары ууран баран атынан сүүрдэн иһэн ыталаабыттарыттан сөхпүт.
    Онтон сахалар оноөостору анньыталаан баран эмиэ атынан
    сүүрдэн иһэн хайыта ытыалаабыттар даҕаны сөхпүтүн биллэрбэтэх! Дьэ бу ытыы эбит!
    Ол гынан баран бу тойон тоҥустары ордук охчуттар эбит диэбит. Уонна профессиональнай навыктара ордук эбит диэбит. Ону олохторун образтара оннугунан быһаарбыт.
    Дьэ онтон сахалар хайдах итинник бэргэннэрин киһи сатваан да өйдөөбөт.
    Билигин ким эмит итинник ытара буолуо дуо?
    Холобур дьоппуоннар квадрат хаптаһыны ытыалыы оонньууллар. Онтуларын улахаҥҥа уураллар.

    0
  • Сэмэн. 13 апреля  

    Маннык остуоруйаны маннайгыбын истэбин.

    0
  • Сэмэн. 13 апреля  

    Ого эрдэхтэриттэн бииргэ дьарыктаан согуруу ыытан. Онно биллиэ ким кавказтарга сур баттаппата. Молтох тоннон кэлиэ, харахтардаах халыа.

    0
  • улуу_саха
    улуу_саха 14 апреля  

    Ким оҕотун таһыйтара таһыйтара боотур оҥорорго ииттэриэй,арай спиэрмэ бааныттан анаан буоһатан дьарыктанан көрүөхтэрэ эбитэ дуу

    0
  • улуу_саха
    улуу_саха 14 апреля  

    Ким оҕотун таһыйтара таһыйтара боотур оҥорорго ииттэриэй,арай спиэрмэ бааныттан анаан буоһатан дьарыктанан көрүөхтэрэ эбитэ дуу

    0
  • Ту ту туу 14 апреля  

    Көмүсчүт Ыстапаанныын кэпсэтииттэн
    Д.П.Коркин Ленингад куорат институтугар нуучча тылын факультетын бүтэрэн учуутал идэтин ылан кэлбитэ. Маны таһынан кылаас тас өттүнэн иитэр-үөрэтэр үлэҕэ көҥүл тустуу көрүҥүнэн айымньылаахтык дьарыктанан планета үрдүнэн аатырбыта. Манна оччотооҕу энтизуаст тренердэр Д.П.Коркин иитэр-үөрэтэр ньымаларын биһирээн Дьокуускайтан, республика араас улуустарыттан талааннаах оҕолору тыа сирин тренердэрэ Д.П,Коркиҥҥа түмпүттэрэ.
    1966 сыл С.Н.Попов Дьокуускай куорат чемпионатыгар иккитэ бастаабыт, ССРС спордун маастара Корякиҥҥа эрчиллибит уолу убайа Борис Николаевич Попов Д.П.Коркин оскуолатыгар Чурапчыга илдьибитэ. Ол кэмҥэ ССРС чемпиона Вячеслав Карпов, РСФСР чемпиона Сивцев Коля, Прокопий Шестаков, Афанасий Матвеев, Дьалкыыр-Сивцев Коля, Сахаачча-Николай Захаров, Владимир Андросов, Пин-Пал--Павел Пинигин онтон атын кэлин ССРС, аан дойду күүстээх бөҕөстөрө буолбут чемпионнар үөрэнэ сылдьаллара.
    Степа бастакы Дмитрий Петровичтыын көрсүүтүн ахтан аһарыах. Убайын батыһан бэсиэдэҕэ киирбит. Д.П.Коркин Портнягина Анна, диэн Кытаанахтан кэргэннээх Арыылаах чүөчэтигэр олорор эбит. Оччолорго Д.П.Коркин холостуой. Убайым киирэн кэпсэттэ. Куоракка үөрэммиппин онно икки сыл бастаабыппын эҥин кэпсээтэ. Д.П.Коркинтан: “Аны сириллэн үүрүллэн хаалыам”,-- диэн дэлби куттанан долгуйан хаалбыт уол Д.П.Коркин тустуутун оскуолатыгар үөрэнэр буолбутуттан наһаа үөрбүт. Куорат сир оскуолатыгар үөрэнэр киһи хайаан да култууратын көрдөрүөн баҕарбыт. Тахсарыгар “Досвидание”,-- диэм дии санаабыта этиллэрин саҕана “Здавствуйте”, диэн буолан тахсыбыт. Үөрүүттэн туймааран турбут киһи алҕаһы оҥорбутун тута биллэр да убайын батыһан тахсарыгар тиийбит. Тахсар ааны сабаат наһаа кыбыстыбыт киһи киирэн алҕаспын көннөрүм дуу?-- диэн буккуллан бэтэкэйдэнэ турдаҕына убайа дьөлө ыһыытаан Д.П.Коркин үөрэнээччитэ буолбут үөрүүтүттэн алҕас тыллаһан түҥ-таҥ барбыт киһини илдьэ барбыт.
    Чурачы дьарыктара күн аайы быыстала суох силлиргэччи буолар. Куоракка нэдиэлэҕэ биирдэ эмэ буолар дьарыкка холуйдахха абытай дьарыктар саҕаламмыттар. Бастакы дьарыктарга умнуллубат бастакы тустуу билигин Олимпийскай чемпион Павел Пинигинниин буолбут. Степа 44 киилэ Павел Пинигин 40 киилэлээх хайалара да кыра дьон. Аны оҕолор таптаан ааттыылларынан Пин-Паль--Байбал Пинигин Степаттан түөрт сыл балыс. Туста киирбиттэр арай Степа күүһүнэн баһыйар курдук хаста да ыраастык уурбут. Уола туох да тохтоло суох атаакалыыр, кыырт курдук түһэ турар. Сылайан ыксааһын буолар итиннэ-манна охтор буолан барбыт. Өссө бүтэһигэр ыраастык барбыт. Дьарык кэнниттэн Дмитрий Петрович Сепаҕа этэр: “Байбал эйиигиттэн быдан кыра, түөрт сыл балыс, түөрт киилэ кэриҥэ ыйааһына кыра хайдах кыайбаккын?”,-- диэбит.
    Степан Николаевич Д.П.Коркиҥҥа махтала туох да сүрдээх улахан. “Эр киһи тустуук чиэһинэй буолуохтаах. Тустуук албын-көлдьүн майгыта суох буолуохтаах. Бэйэни уонна бэйэ табаарыстарын атын дьону убаастыырга бигэтик үөрэтэрэ”,-- диир. Салгыы Степан Николаевич кэпсээнин истиэх.
    --Мин бу оскуолаҕа кэлэрбэр соччо үчүгэйэ суох бэрээдэктээх кими баҕарар кытары охсуһа сылдьар быыкаа уҥуохтаах бээгэй киһи этим. Ону үчүгэйдик көннөрбүттэрэ онон бу олохпор онно-манна тиксибэккэ этэҥҥэ олорон таптыыр идэбинэн дьарыктанан көмүсчүт аатыран кэллэҕим. Ол да гыннар бу оскуолаҕа тиийээт икки уолу кырбаан сууттана оҕустум.
    Дьарык кэмин тас өттүгэр муостаҕа буоллун таһырдьа хаарга буоллун уолаттар бэйэ-бэйэбитин кытары туста сылдьабыт.
    Бу сыл ССРС чемпиона Вячеслав Карпов уоона Россия чемпиона Коля Сивцев бааллара. Аны ол сыл тохсус кылааска үөрэнэ сылдьан Владимир Андросов ССРС бочуотунай спордун маастарын РСФСР үс төгүллээх чемпионун Петр Алексеевы кыайбыта. Аны түөрт уол Сахаачча-Николай Захаров, Афанасий Матвеев, Прокопий Шестаков, Рома Неустроев Калининград куоракка оҕолорго РСФСР чемпиона буолан кэллилэр.
    Мин ахсыс кылааска үөрэнэ сырыттахпына Роман Дмитриев үөрэнэ кэлэр. Муостаҕа, хаарга Р.Дмитриев, Петр Платонов буолан көрүстэрбит эрэ тустабыт. Аны Роман убайа Ганя Дмитриев кэлэр. Муостаҕа тустууга киһигин бэйэҥ үрдүгүнэн эҥин бырахпаккын. Охтон түстэххэ ыарыыкката да бэрт. Олох туһунан хамсаныылардаах тустуу буолар.
    Оскуолабыт директора Алексей Спиридонович Шадрин оскуола уопсай мунньаҕын ыытта. Онно: “Бука бары сылдьаҕыт”,-- диэн буолла. Тукунаай--Ганя Николаев 1947 сыллаах мунньахха боппуруос бөҕөтүн биэрдэ. Муҥха балыга ханна барбытын, күрэх куобаҕын кимнээх сиэбиттэрин, атаҕа суох остуорас ити ким аймаҕай? Ити боппуруостарын Д.П.Коркиҥҥа тиэрпиттэр. Дьарык кэнниттэн Николаевы: “Хаал”,-- диэбит. Үгэһинэн тонолуппакка утары көрөн олороон олорон баран: “Николаев аһаабыт иһиккэр силлиир эбиккин дуу? Чэ бар”,—диэн буолбут. Боппуруос онон быһаарыллан бүппүт.
    Онуска үөрэнэ киирдибит. Арай онно биир саҥа уол кэлбит. Биһиги Чакыр Сиэнньэ—Семен Макаров, Платонов Бүөккэ, Юра Цыкунов буолан киинэҕэ сырыттыбыт. Киинэҕэ олордохпуна арай миигин ким эрэ кулгаахпыттан тардыалыыр. Онтум Саша Иванов эбит. Онно тардыалаһаары гыммыппытын улахан уолаттар Андрос Болуодьа уонна Сахаачча: «Кэлин быһаарсаарыҥ»,--диэн буойан кэбистилэр.
    Оскуолаҕа биһигини туох баар бары боппуруоспутун оннооҕор паартаҕа, остолобуойга ким кими кытта олорорун, ким ханна сылдьарын барарын олоччу Евдокия Яковлевна Баращкова,--диэн хаһан утуйара-сынньанара биллибэт куруук оҕолору кытары сылдьар баспытаатал баара ол дьаһайар. Кылааска биһигини Иванов Сашалыын бииргэ олорто. Биһиги бииргэ олорон күөнтэһии бөҕөтө. Аны омук тылыгар мин Дьокуускайга үөрэммэтэҕим, Саша атын тылы үөрэппит. Онон иккиэн ити уруокка үөрэммэппит. Ол кэмҥэ бииргэ интернеппытыгар баран сытабыт. Бииргэ сылдьабыт. Аны хаарга тустууга Киэсэ Бугаев, Дима Үчүгээйэп “А” кылаастан. Биһиги “Б” кылаастан Саша биһиги хаарга кылааһынан утарыта тустабыт. Онон Саша биһиги устунан олох да биир дьон буолан халлыбыт.
    Ол сылдьан биир Үөһээ Бүлүү уолунаан Саша кыыһырыстылар. Бадаҕа Ньуустур Сашаны кыыстааххын той диэн сирэй харах аспыт. Варя аата ааттаммыт эҥин. Ону Саша киһитин охсон кэбиспит. Онтон: “Иванов Ньуустуру охсубут Сунтаар уола тоҕо биһиэхэ киэптиир, Манна Чурапчыга ким да, кими да атаҕастаабат”,-- диэн Тукунаай ити быһылааны күөртүүр. Айдаан бөҕөтө турда. Онтон сотору уолаттар Сашаны кыараҕас баҕайы суунар сир муннугар соҕотохтуу хаайбыттар. Мин бэйэтэ да кыараҕас сиргэ саҥата суох Саша аттыгар баран уолаттарбынаан охсуһардыы оҥостон турунан кэбистим. Онтон Бүөккэ Платонов биһиэхэ кэллэ. Салгыы Юра Цыкунов, Чакыр Сиэнньэ кэлитэлээн Саша аттыгар туран истилэр. Ол кэнниттэн утары хамаанда киһитэ да аччаата, тарҕаһыы буолла. Балачча уустук боппуруос оннук биир тыла суох быһаарыллан бүттэ. Итинник бэйэ-бэйэбитин өйөһөн сырыттыбыт. Кэлин улаатан баран Саша күлэр. «Онно арааһа таһыллыахтаахпын быыһаан тураҕын”,-- диэччи.
    Аны Арамаан Дмитриев кэллэ. Олох кыра баҕайы киһи. Миигиннээҕэр да кыра. Ну көрө-көрө мыынабын: “Бу уол биһиги Бүөккэ Былатыаппытын хайдах кыайбыта эбитэй!”,--дии саныыбын. Аны олорор хоспут кэккэлэһэ турар. Ол иһин көрүдүөргэ буоллун, ханна баҕарар киэһээ, хаһан иллэҥ буоллубут да туста сылдьабыт. Онон эмиэ чугастык билсиһии эн мин дэһии саҕаламмыта.
    ---Бэйи эрэ 1980 сыллаахха Арамаан Дмитриев Корнилаевы кытары тустарыгар эн бааргар Саша Иванов Арамааҥҥа уот харахха сүбэлээн Р.Дмитриев кыайан Сашаҕа улаханнык махтанан турар. Ону эн эрэ истибит сурахтааҕыҥ хата ону кэпсээ эрэ. Роман Дмитриевка Александр Иванов туох диэбитэй?
    ---Баарым, баарым. Ол иннинээҕи сыл Тибилискэй турнирга Арамаан дэлби атаакалаабыта ону Корнилаев утары албастары оҥорон баһыйан тахсыбыта. Онон бу көрсүһүү ССРС сборнай хамаандатын таһымыгар спортсмен Олимпийскай карьератыгар быһаарыллаах киин хапсыһыы буолуохтааҕа. Биһиги көрүстэрбит эрэ бииргэ сылдьааччыбыт. Сашалаах Арамаан өрүү тапсан утарылаһааччыларын кытары хайдах тусталларын сүбэлэһэллэрин мин билэбин. Онно Саша кэлэн Арамааҥҥа: “Эн бу сырыыга төрүт атаакалаама, Корнилаев бэйэтэ үлэлээтин. Хайдах киирэн тутар эбит көрүөхпүт. Ону кини атаакалыыр кэмигэр хабан ылан утары быраҕан тустарыҥ ордук”,--диэтэ. Дьэ, тустуу саҕаланна. Арамаан туох да сүрдээх грамотнайдык көмүскэнэр. Киллэрбэт да таһаарбат даҕаны. Саша туох диэбитин уот харахха туһанан туһунна. Онтубут Саша санаабытын курдук буолан таҕыста. Корнилаев тулуйбата атаакалаан ыһыллан турда. Ону Арамаан кэтэһэ сылдьан Корнилаевы утары албастарынан үлтү кулаан кэбистэ. Салгыы Корнилаев биэрбит баалларын ылаары олох да күүскэ ыһыллан улаханнык хотторон хаалла. Корнилаевы Арамаан олох холкутук кыайан таҕыста. Бу Московскай Олимпиадаҕа путевка былдьаһар быһаарыылаах хапсыһыы этэ. Мин: “Александр Ивановы Арамаан курдук олус мындыр, тустуу профессорыгар аһара мындыр сөптөөх сүбэни биэрбититтэн, улахан талааннаах тренер буолсу”,-- дии санаабытым.

    Салгыыта бэчээттэниэ

    Арамаан Дьөгүөрэп.

    0
  • сэмэн арыыйда 14 апреля  

    сыыһа толкуйдуугун быһыылаах, ол оҕо олох да нучча буолан кэлиэ диsmiling face with sunglasses

    0
  • Ту ту туу 14 апреля  

    Көмүсчүт—Ыстапаанныын сэлэһииттэн

    Корр -- Степан Николаевич эн Мюнхеннааҕы Олимпиада кыһыл көмүс геройа Роман Дмитриевтыын эмиэ бииргэ үөрэммит биир саамай чугас табаарыһаҕын. Кини туһунан бастакы кэпсэтиигэ бэрт үчүгэйдик ахтан аһарбытыҥ. Арамаан ыал буолуу олоҕуттан тус бэйэҥ өйдөбүлгүнэн иһитиннэр эрэ баһаалыста.
    ПСН – Дьэ, бу Сашалаах Арамаан бааллар биир оскуолаттан, биир тренертэн көлүүр косилка аттарын курдук бииргэ Олимпийскай чыпчаалга бэлэмнэнии оскуолатын туох баар ыарахан толоонун туораан ыттыбыт дьон. Арамаан биһиги син биир Сашкалыын курдук оскуолаттан быһа тиһэх суолугар диэри алтыһыы бөҕө. Кини планета бастыҥа буолар ситиһиитигэр диэри хайдахтаах курдук ыарахан бэлэмнэнии дьарыктарын ааһан тиийбитин эмиэ билэбин. Арамаан ситиһиилэрин саамай үгэнигэр сылдьан Москвичка Ленкаҕа уол оҕолоноллор.
    Хайы-үйэ бириэмэннэй Леналыын 1978 сыл холбоспуттара. 1978 сыл күһүн уоллара кэлин Монреаллааҕы Олимпиада геройа буолбут Александр Иванов аатынан Сашаны төрөппүттэрэ. Москваҕа үс хостоох киэҥ куоҥ квартираламмыттара. Онтон иккис оҕолорун кыыстаммыттара. Дьиҥэр Арамаан 1980 сыл Москватааҕы Олимпиада иннинэ кэргэнин Ленканы дойдутугар Эдьигээҥҥэ аҕала сылдьыбыта. Ол кини улахан алҕаһынан эбэтэр эмиэ да олоххо улахан ситиһиитинэн курдук дьиибэ түгэнинэн буолбута. Ленка Роман аймахтара боростуойдук тыа киһитин олоҕунан олороллорун көрөн мыынан, сэнээн төннүбүт этэ. 1980 сыллааҕы Олимпиада кэнниттэн Пинигин Байбал ыал буолан Киевка Динамо спортивнай общество дьиэтин рестораныгар улахан баҕайы 19-ус этээстээх дьиэҕэ сыбаайбалаабыта. Биһиги онно Рома Ленка үһүө буолан айаннаатыбыт. Арай онно сыбаайба сарсыҥҥы күнүгэр биһирэм аһылыкка Ленкабыт дэлби хаппырыыстанан барсыбата. Онтон устунан улуу аакка-суолга тардыстан эргэ тахсыбыт Ленката Арамаантан арахсыбыта.
    Арамаан онтон 1985 сыл Антолиналыын холбоһон биһиги кэккэбититтэн букатын барыар диэри олус үчүгэйдик, эйэ дэмнээхтик олорон оҕо-уруу төрөтөн, дьиэ-уот тэринэн эр киһи буолуу дьолун-соргутун амсайан, билэн бу орто дойду олоҕуттан барбыта. Биһиги киһибит чиэһинэйэ, көнөтө киһи киһилээхпин, диир киһитэ. Онон табаарыстара Антонинаҕа махталбыт муҥура суох. Кини саха дьахтарын быһыытынан Арамааны, Арамаан аймахтарын, доҕотторун наһаа үчүгэйдик өрө тутар. Арамаан суох да буолтун кэннэ ол сыһыанын дьиҥнээх ойох, саха дьахтарын быһыытынан Арамаан аймахтарыгар уонна чугас доҕотторугар уларыппата. Онон кини Арамааны кытары тэҥҥэ Арамаан аата ахтыллар бочуоттанар түгэнигэр кэргэн быһыытынан үрдүктүк тутуллуохтаах уонна бочуоттаныах тустаах. Мин Антониналаах Арамаан сыбаайбаларыгар арыалдьыттаабытым (шафер) онон бу сыбаайбаны туох да наһаа күндүтүк саныыбын. Антонина Софроновна Осипова суруйааччы Софрон Осипов бииргэ төрөөбүт балта. Кинилэр икки бииргэ төрөөбүттэр.
    Арамаан тустуутун туһунан элбэхтик суруйдулар. Аҕыннылар. Кэлин да саха сирэйдээх баарын тухары кини ситиспит улуу кыайыыларын, саха норуотун дьиҥнээх патриота быһыытынан аата ааттана турарыгар бүк эрэнэбин. Билиҥҥи көҥүл тустуу биһиги республикабытыгар сайдыытын, таһымын туһунан бэйэм тугу саныырбын ахтыахпын баҕарабын.
    Тустуубут мөлтөөһүнэ Д.П.Коркин өлүөҕүттэн, Р.М.Дмитриев тренердээн бүтүөҕүттэн уонна Георгий Бураков барыаҕыттан таһыма куугуначчы аллараа түстэ. Муҥ саатар Георгий Бураковы ыытыа суохтаахтар этэ. Итинник дьон үлэлээтилэр да сыал-сорук туруорунан анаан улахан программа оҥорон үлэлииллэр. Ону эргитэн өйдүүр, бэйэ туһатыгар барыыстаахтык толкуйдуур киһи, тренердэр да, салайар үлэһиттэр да ортолоругар дьэ көстүбэтэҕэ. Эбиитин: “Эмэһэҕэ тэп”,-- диэбит курдук оннооҕор баар Олимпиецтарбытын дьаһалта өттүттэн, тренерскэй үлэттэн мас-таас курдук туораппыттара. Түмүгэ тугуй? Боростуой тустууну билбэт да киһи хараҕар көстөр гына тустуу эһиннэ. Улуу Д.П.Коркин хайдах курдук көҥүл тустууну кылгас кэм иһигэр Олимпийскай үрдэлгэ өрө анньан таһаарбытай да ол курдук түргэнник тустуу таһыма тэстибит мээчиктэн салгын тахсарыныы түстэ. Бэл ыалдьааччыта кытары аччаабыт курдук буолла.
    Дьиҥэр Георгий Бураков улахан тустууну таһаарар ньымалары билэр үрдүк таһымнаах тренер. Кинини кыра оҕолору кытары буолбакка талааннаах оҕолору сүүмэрдээн олох туһунан кини этэрин истэн үлэлэниэхтээҕэ. Георгий Бураков кэлээтин Контоевтар тустар таһымнара эмискэ үрдээбитэ. Герман аан дойду чемпиона буолбута. Быраата миэстэлэспитэ онтон Бураков бэлэмнээн баран барарын кытта уолаттарбыт Олимпиадаҕа эҥин кытыннылар да туһа суох. Онтон күн бүгүн бу баар,-- диир үчүгэй тустууга да суох хааллыбыт. Дьиҥэр Георгий Бураков биһигиттэн туохха да наадыйбат. Аат суол олоччу баар. Биһиэхэ кэлтэй үтүө эрэ дьыаланы оҥоруохтааҕа. Ону араастаан куһаҕан сурах тарҕатан. Үлэлиир программатын саҕалаан үлэлии сылдьар киһини Чурапчыга кыйдаан мэҺэй-тэһэй буолан төрүт да куһаҕаннык сыһыаннаспыппыт. Муҥ саатар Павел Пинигни да таһаарбытын иһин кини аата үрдүктүк тутуллуохтааҕа. Ити Сивцевтэр оҥорбут улахан алҕастара.
    Мин сөҕөн-сөҕөбүн олох собус соруйан курдук Олимпиецтарбытыгар аһара куһаҕаннык сыһыаннастыбыт. Бэл диэтэр биэс-алта маастары ииттилэр да СР үтүөлээх тренерэ буолаллар. Итини мин утарбаппын дьон үлэтэ бэлиэтэниэхтээх. Онтон тустуу түөрүйэтин, практически баһылаан аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт, планета бастыҥ тустуугун, олус мындыр киһини Александр Ивановка үлэтигэр төһөлөөх эмэ утарсыы баарын үрдүнэн алта-сэттэ бэртээхэй аан дойду кылаастаах спорт маастарын ииттэ эрээри СР-ын үтүөлээх тренерэ ааты иҥэриэхтээҕэр буолуох кинини бэйэтин таһымынан сөптөөх үлэҕэ баччааҥҥа диэри туһаммакка кэллибит. Бу кэнниттэн тустуу сайдыытыгар сөптөөх дьиҥнээх кыһамньы баар, диэн сыана быһабыт дуо?
    Тренердэрбитин иһиттэххэ наһаа үчүгэй. Бука бары Олимпиец иитэр санаалаахтар. Бэйэ бэйэлэрин эмиэ мэһэйдэһэ сылдьаллар. Ээбиристэп кэлэр. Аны хаһан да тустубатах киһи куолутун истэллэр. Тустуу федерациятын В.Егоров,--диэн төрүт да көҥүл тустууга туста сылдьар дьону көрбөтөх да киһини аҕалан салайтараллар. Е.А.Борисов тустуу федерациятын салайар. Бу киһи тустууну төрүт да билбэт, тустан көрбөтөх киһи. Үлэлээтин ээ бэйэтэ талаллыбыт үлэтигэр. Билбэт дьыалатыгар тустууга кэлэн тоҕо ороосто? Дьэ уонна бу киһини өрө тутан туох да сыала-соруга суох үөмэхтэһии. Көрөргө, истэргэ да сүөргү.
    УОР-ру ШВСМ ылан көр үрдүк кылаастаах тустууктар салалтаҕа суохтар. Дьиҥэр маннык буолуо суохтаах. Оннооҕор кыыл-сүөл үөрүгэр сүрүн истэр салайар олоҕу олорбут кырдьаҕас кыыллаах буолар. Биһиги тустуубутугар хара бастакыттан Олимпиецтарбытын, аан дойду чемпионнарын, призердарын түмэн кырдьаҕастар сүбэлэрэ, диэни тэрийэн тустуу федерациятыгар уопсай биир сүрүн ыйар кэрдэр сүбэһит оҥостон туһаныахтаах этилэр. Үлэ-хамнас оччоҕо үрүө-тараа ыһыллыбакка биир халыып буолан уопсай кыайыыны аҕалыахтааҕа. Оччоҕо дьэ кырдьык Олимпиада да туһунан сыал-сорук туруорунуохха сөп буолуо эбитэ буолуо.
    Аны тренердэр үлэлэригэр оҕолору кытта үлэ эмиэ сыыһалардаах. Оҕоҕо ирдэбил олох намыһах, талааннаах оҕолору геннарынан талыы суох. Бүтүрүөбүс тустуук оҕо төрдүгэр ууһугар улахан болҕомтону уурара. Аны хас биирдии оҕо хайдах тустубутун туһунан суруйтарара. Манан оҕо тустууну ырытар, айан тустар дьоҕурун сайыннарара. Ылан көр: Семен Макаров, Александр Иванов, Роман Дмитриев, Павел Пинигин, Николай Захаров, Илларион Федосеев, Вячеслав Карпов, Петр Платонов, Захар Чукров, Дмитрий Үчүгээйэп, Ефрем Ефремов, Роман Неустроев, Дмитрий, Алексей Пахомовтар Василий Гоголев, Василий, Егор Алексеевтар, о.д.а. бука бары оннооҕор бииргэ төрөөбүт бырааттыылар тус-туһунан стиллээх, тус-туһунан тактикалаах, олох атын-атын сөбүлүүр албастардаах улуу бөҕөстөр.
    Кинилэр тустууларын көрөр, ырытар ол да иһин наһаа интэриэһинэй, сэргэх буолара. Холобура Роман Михайлович күрэхтэһии аайы тустар истиилэ уларыйа сылдьара. Биир күрэхтэһиигэ наар вертушкалаан кыайда ээ. Мин кини вертушкалыырын хаһан да көрбөтөҕүм. Күрэхтэһиилэргэ кини тугу хайдах бэлэмнээн кэлбитин ким да бэл аттыгар сылдьар табаарыстара билбэт буолаллара. Онтон Александр Николаевич биир албаһы хас эмэ барыйаанынан араастаан оҥороро. Холобура миэлиҥсэни биэс араастаан оҥороро. Куотан эрэр киһиэхэ. Утары анньар киһиэхэ. Эккирэтэн киирэн оҥороро. Оннооҕор партерга эмиэ араастаан оҥороро. Ити курдук тустарыгар араас албастары туһанан киирэн бара турар. Утарылаһааччыларыгар тыын ылар бокуой биэрбэккэ былаһын тухары араас ньымалары туһанан үлэлии сылдьара. Аны Саша сорох ардыгар албаһы утарылаһааччыларыгар хайдах оҥорбутун бэйэтэ да билбэккэ хаалара. Ол аата кини былаһын тухары ааҕан суоттаан көбүөр тас да өттүгэр сылдьан толкуйдуу айа сылдьарыттан оннукка тиийэр. Ити үөрэх Д.П.Коркин оҕону суруйтаран оччуоттатан итинниккэ тиийэр гына үөрэтэр ньыматыттан тахсар. Ити Саша тустууну айар, хаамтарар дьоҕурун биһиги дьоммут билигин олох туһаммакка сылдьаллар. Тустууну олох да билбэт дьон тустууну салайан итинниккэ тиийдибит. Оннооҕор бэйэбит испитигэр баар кыахтары сатаан туһаммаппыт. Холобура Сивцев Уйбаан Саша киирэн уолаттарга сүбэлээн көрдөрөн киирэн бардаҕына олох сөбүлээбэт. Ити улахан сыыһа. Оттон Д.П.Коркин оннооҕор Олимпийскай оонньууларга тиийэ баран үчүгэй тустууктары киинэҕэ устан аҕалан биһиэхэ көрдөрөрө, үөрэтэрэ. Тустууну олох хаһааҥҥытааҕар да түһэрэн кэбистилэр.
    Мин эбитим буоллар Сашаҕа көҥүл биэрэн бэйэтин тула хамаанда тэринэн үлэлииригэр кыах биэриэм этэ. Билигин тустууну саамай үрдүк таһымҥа билэр өйдүүр соҕотох Александр Иванов уонна Павел Пинигин хааллылар. Ону өйдүүр кэм кэллэ.
    Корр -- Мин биир ыйытыылаахпын. Олус кыра оҕону туһуннара сатыыллар. Тренердэр хамнас грамота туһугар бу кыра баҕайы дьону күрэхтэһиннэрэн өссө ыйааһын түһэрэн этин-хаанын салыннаран кэбиһэллэр. Оҕону уон иккитигэр диэри көбүөргэ төрүт киллиримиэххэ баара. Итиннэ эн көрүүҥ.
    П.С.Н.-- Холобура Илларион Федосеев биһикки алтыс кылаастан саҕалаабыппыт. Ол аата уон иккибититтэн, үспүтүттэн. Ол эрээри итиннэ мин биири бэлиэтиибин. Оҕону ханнык да сааһыгар ыйааһын түһэттэримиэххэ наада. Ити олох сыыһа. Оҕону быстах ситиһии, хамнас туһугар итинник салыннаран, куттаан кэбиһии олох бүрүстүпүлүөнньэ. Оҕо этигэр-хааныгар былчыҥ чувствота, диэн баар итинник гынан ону сайыннарар оннугар төттөрү түһэрэр төрүт сыыһа.
    Аны тренердэрбит наһаа элбэхтэр. Сөп элбээтинэр үчүгэй буоллаҕа. Ол эрээри кинилэр бастыҥ үлэ ньымаларын улуу Куоркун үөрэҕин тоҕо туһамматтарын дьиктиргиибин. Кини оскуолатыгар үөрэммит Арассыыйа чемпионнарыттан саҕалаан европа, аан дойду призердара, чемпионнара оннооҕор Олимпиецтарбыт элбэхтэр эбээт. Куоркун үөрэҕин барбыттар бука бары чиэһинэйдэрэ, көнөлөрө, үлэһиттэрэ, хорсуннара, сэмэйдэрэ, култууралара үрдүгэ наһаа үчүгэй дьоннор. Планета үрдүнэн аатырбыт үрдүк таһымнаах оскуоланы наһаа кыһаллан-мүһэллэн туран туран собус соруйан үлтү сыстылар, диэхпин санатыылыыбын.
    Дьиҥэр ССРС чемпионатыгар уонна онтон үөһээ күрэхтэһиилэргэ кыттыбыт, миэстэлэспит бастаабыт уолаттары оһуобай хонтуруолга ылан харыстаныллыахтаах, кинилэр үлэлэригэр оһуобай болҕомто ууруохха баара. Онтон атын тустууга ситиһиитэ суох тренердэр конкурсунан киирсиэхтээхтэр. Бу дьон бары Олимпиецтары иитэр таһымнаах тренердэр буолбатахтар. Аны ыарахан ыйааһыннарга эмиэ үлэ ситэтэ суох. Холобура Захар Чукровы ылан көрүөх кини наһаа мындыр, айан үлэлиир кыахтаах, олус күүстээх бэртээхэй киһини сөпкө туруоран ирдэбил оҥорон үлэлэппэтилэр. Итинник алҕаспыт ааҕа олордоххо наһаа элбэх.
    Аны тыа сиригэр ордук хотугу улуустарга талааннаах оҕо бөҕө баар. Тренердэрбит ол үрдүнэн тыаттан куотан куоракка киирдилэр. Аны В. Уаров Архангельскайга бара сырытта. Барбыт буоллаҕына бардын. Кыйдаан кэбиһиэххэ. Ол аата кини дьиҥнээх патриот буолбатах. Манныктары бэрээдэктииргэ үөһээ эппитим курдук тустууга үрдүк ситиһиилээх аптарытыаттаах хамыыһыйа баар буолуохтаах.
    Өссө мас тардыһыыта ыччаттарга наһаа муодунай буолла. Бирииһэ да улахан. Дьон интэриэһин тарта. Хапсаҕай биир оннук. Наһаа үчүгэй күүстээх уолаттар маска баран хаалаллар. Ити уолаттартан тустуук тахсыбат. Бу барыта тустуу салалтата тустууну ыспытыттан буолла. Мас тардыһыытын, хапсаҕайы көҥүл тустууга көмөлтө спорт курдук көрүллүөхтээҕэ. Урут оннук этэ. Көҥүл тустуу ааттыын көҥүл тустуу наһаа уустук ыарахан, элбэх эриирдэрдээх, эридьиэстээх көрүҥ.
    Холобура Александр Иванов баскетбол оонньуура сүрдээх хапсаҕай түргэн баҕайы киһи дьону араастаан сытыы хамсаныыларынан албыннаан кэбиһэрэ. Тустара эмиэ оннуга. Тустуук атаҕар үчүгэйдик туруохтаах. Захар Чукров хайа да ааттаах бөҕөскө утары туруору хааман киирэрэ. Атаҕар олус үчүгэйдик турара. Атаҕынан сатаан үлэлээһин наһаа элбэҕи быһаарар. Роман Дмитриев, Николай Захаров, Владимир Андросов эмиэ оннук атахтарыгар наһаа үчүгэйдик тураллара. Олох оһуобай дьон этилэрэ. Ол араас хамсаныылардаах тустууну талан тусталларыгар олус кэбэҕэс буолар. Хаһан да талкайдаспаттар. Хас биирдии хамсаныылара тустуу балаһыанньатыгар сылдьаллара. Бу сүрдээх элбэх оһуобай дьарыктан, үлэттэн тахсар. Итинниктэри барытын иҥэн-тоҥон үчүгэйдик үөрэтэр наада.
    Тустуук олус үрдүк ис култууралаах, хурустаал таас курдук чиэһинэй, кырдьыксыт буолуохтаах. Тренердэр манна анаан-минээн үлэлэһэллэрэ наада. Холобура доҕорбун Арамааны ылан кэпсиим. Мин киниттэн элбэхтэ сэмэлэммит да киһибин. Мөҕүллэрим даҕаны. Ханнык да киһи ыраас, чиэһинэй, үрдүк култууралаах киһиэхэ куруук сабырыттарар, истэр. Дьиҥэр куораттан олус мөлтөх бэрээдэктээх киһи Чурапчыга кэлбитим. Миигин кытары Арамаан элбэхтик үлэлэспит эбит. Ол да иһин син үчүгэй киһи буоллаҕым. Сөбүлүүр идэбинэн сааһым тухары көмүскэ дьонтон хаалсыбакка дьарыктанным. Дьэ манна доҕотторум такайыылара эмиэ баар. Оҕо оҕону наһаа элбэххэ үөрэтэр. Ол үөрэх сааһын тухары бара турар. Улахан тустууктар Леван Тедиашвили, Иван Ярыгин да буоллунар олус ыраас чиэһинэй элбэх юмордаах, доҕотторун этиитигэр олус кыһамньылаахтык сыһыаннаһар дьон. Бэл биирдэ Иван Ярыгин арааһа Арамаан эттэҕэ Тибилискэй турнирга миэхэ анаан-минээн бэйэтинэн кэлэн хос ылан биэрбитэ. Итинник түгэн Арамааны кытта сырыттахха элбэх буолааччы.
    Аны Чурапчыбытыгар кэлиэх. Дьэ манна тустуу хаһан да Кирил Захаров баарын тухары сайдар кыаҕа суох. Семен Макаров тустуу сайдыытыгар кинилэрдээҕэр быдан элбэҕи оҥорбут, бэйэлэрин ииппит, оҕолорго аан дойдуга бастакы призер киһи, кыратыттан үөрэппит оҕотун Стас Захаровы сэмэй, саҥата суох, үрдүк култууралаах буолбут буруйугар Кирил Захаров бүтэһик сылга дьарыктаан баран бэйэтигэр суруммута. Итинник олох сыыһа Семен Макаров бастакы тренер быһыытынан хайаан да халыахтааҕа. Кирил алҕаһа туох да наһаа элбэх. Өссө ылан көрүөх. Иннокентий Зырянов Чурапчыга тренердии тиийдэ. Кининэн саҥа тустар кыра оҕолору дьарыктатар. Бу олох сыыһа. Кини ССРС призера улахан киһи. Аан дойду ааттаахтара бары тустар ньымаларын олоччу билэр олус улахан киһи. Онон улахан бэлэмнэниини барбыт дьону дьарыктатыахтаах этэ. Биһиэнэ буолан баран итинник тиэрэтэ буолан иһэр. Тустууну сайыннарыахха,--диир буоллахха уопсайынан күүскэ сааһыланыахха наада. Тренердэр үтүөлэрин сыаналааһыҥҥа эмиэ улахан болҕомто ууруллуон наада. Алдьархайдаах элбэх үлэ барыан наада. Оҕолору кытары үлэҕэ үлэлии-хамсыы сылдьар, сибиэһэй доруобуйаҕа туһалаах иҥэмтэлээх бородууксуйанан аһылыктанар тыа оҕотун кытта күүскэ дьарыктаныахха наада. Массыынаҕа тиэллэ сылдьар, таас дьиэҕэ хааттаран олорор, мөлтөх кэлии аһылыгынан аһыыр куорат оҕотуттан тугу ыган ылыаххыный?
    Итинник сыыһа-халты тустууну тэрийиигэ аата ахсаана суох буолунай. Ол барыта сааһыланан көнүөн наада. Тустуу ветераннара санааларын элбэхтик суруйуохтарын наада. Бука бары саба түһэн алҕастары көннөрүүгэ биир сүбэнэн үлэлиэхтэрин наада. Оччоҕо туох эрэ көстөн тахсан кэлэн иһиэ. Бу мин этиилэрбэр наада диэбиттэрин туһаннынар. Сыыһа диэбиттэрин аһаҕастык этэн “Ыстапаан сыыһа саҥарда”,-- диэн эттинэр. Баҕар мин тустууну туораттан көрөр киһи кырдьык сыыһарым буолуо. Туох билиэй?
    Степан Николаевич аһаҕастык баарынан санааҕын эппиккэр улахан махтал. Мин эйиигин мэһэйдээмээри ол-бу боппуруостарынан хаайбатым. Санаабар тустуу сайдарын туһугар ис сүрэххиттэн ыалдьарыҥ, улахан тустууну мындырдаан билэриҥ эн этиилэргэр көстөр. Эйиэхэ көҥүл тустууну таптааччылар ааттарыттан тустуу алҕастарын ыйан ону көннөрөр суолу чуолкай ыйан кэпсээбитиҥ иһин истиҥ махталбытын тиэрдэбит.
    Көмүсчүт, диэн кимий? Степан Николаевич планета биир улуу тренерэ Д.П.Коркин Чурапчытааҕы интерат оскуолатын бүтэрэн Көмүс үүһа буолар үөрэҕи бүтэрэн Удачнайга биэс сыл Якуталмаз тэрилтэҕэ үлэлээбитэ. Онно туох баар бырааһынньыктарыгар наҕараадаҕа туттар сувенирдарын оҥорор бастыҥ уус буолбута. Онтон Якутзолото тэрилтэҕэ үлэлээбитэ. Манна үлэлии сылдьан СР президенэ М.Е.Николаев быһаччы сорудахтарын толорбута. Ол иһигэр суверенитеты ылыыга Б.Н.Ельциҥҥэ мэтээл оҥорбута. М.Е.Николаев Монголия баһылыгар анаан мэтээл оҥотторбута.
    Спортка Н.Н.Тарскайга, П.П.Пинигиҥҥэ, Р.МДмитриевка анал мэтээллэри оҥортообута. Онон СР көмүс уустарын ортотугар биир кыһыл көмүс тарбахтаах уус киһинэн биллэр.

    Арамаан Дьөгүөрэп

    0
    • Могул
      Могул 14 апреля  

      Ту ту туу, дьэ бу олох дириҥ ис хоһоонноох кэпсэтии. Тренердэр бары ымпыктаан ааҕыахтарын наада быһыылаах. Ордук ити оҕону тэтэрээккэ анаалыстатан суруйтарарын сэргээтим.
      И ти оҕо толкуйдуу үөрэнэригэр диэрдиэхтээх.
      Дьэ оччоҕуна тренер туох диэтэ даҕаны ылынар кыахтанар буоллаҕа!

      0
  • Могул
    Могул 14 апреля  

    Уонна ити биир улаханнык сэргиирим, дьоппуон самурайа Стратегия пяти колец.- диэнэ баар.
    Дьэ бу тренергэ улахан туһалаах кинигэ буолуо дии саныыбын. Бу самурай утары киирсиигэ 150 киһини өлөрбүт киһи. эмиэ ааттаах суоллаах самурайдары утары киирсиигэ.
    Уопсайынан ханнык баҕарар күрэс киһитигэр наадалаах стратегияны олохтоон турар. Бизнесменнэр кытта туһаналлар үһү.

    0
  • Бааска 15 апреля  

    Ким ол о5отун таьыйтара биэриэй диигит ди),онтон китайскай цирковой школа5а олох кып кыра о5олорун дьоннор ыыталлар ди,онно онноо5ор боло дьаабылыыллар бо)

    0
  • Бои без правил 16 апреля  

    бокса кикбоксинг сахаларга сеп тустан таах тэллэх буолан бутуеххэ.

    0
  • Тустуук 16 апреля  

    Тустууга анаммыт топ. Тустууну ырытыаҕы.

    0
  • Тустуук 16 апреля  

    Тустууут тоҕо муомурда?

    0
  • 1 18 апреля  

    Бааллар дии дьиннээх боотурдар - Дыгынна киирсэр уолаттар! Мээнэ киьи 7 керунунэн тэннэ дьрыктаммат бо, лаппа кыахтаах уолаттар, выносливай дазаны, физически дазаны даннайдаах уолаттар

    0
  • Могул
    Могул 18 апреля  

    Анал программа оҥорон, саха доруобай оҕолорун хомуйан, детсад-оскуола тэрийэн дьоппуоннар сумоистарын иитэллэрин курдук үүннэриэххэ дьарыктыахха, сайыннарыахха диэн этэбин. Ыал үксэ кыаммат, онон генетически үчүгэй оҕолор таах хаалаллар. Дбьэ бу оҕолортон араас тустууктар,охчуттар. интеллектуаллар(саахымат, дуобат) силовиктар үүнэн тахсыа этилэр.
    Онтон оҕолору үстэриттэн талан хомуйуохха сөп, дьоппуоннар курдук.

    0
  • Ромул 22 апреля  

    Көмүсчүт этиилэригэр санаам

    Мин Көмүсчүт Ыстапаан тустуу туһунан этиилэрин суруйан батсаапка ыыппытым. Тустууну таптааччылар бү ыстатыйаны сүрдээҕин сэҥээрбиттэр. Миэхэ элбэх үөлээннээхтэрим бэйэм көлүөнэ уолаттар (урут туста сылдьыбыт оҕонньоттор) эрийэ сырыттылар. Бэйэлэрин санааларын эттилэр. Ол эрээри үөрүүбүт уһаабата. Тустууну тэрийээччилэр уонна тренердэр кинилэргэ сыыһаларын, алҕастарын этэн көмөлөспүппүт иһин сүрдээҕин өһүргэммиттэр. Бу аата чахчы түһүү, мөлтөөһүн бэлиэтэ. Эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ диэбиккэ, диэри аны бу суругу Олимпиец Александр Иванов кигиитинэн суруйбуппут курдук эргитэн таһааран Александр Иванову буруйдууллар. Олимпиецпытын араастан саҥаран, холуннаран барбыттар. Бу иэдээни. Онон мин быһаары биэрэргэ күһэлинним.
    Бастатан Көмүсчүт диэн кимий? Бу саха үс Олимпиеһын кытары оскуолаттан ыла бииргэ үөрэммит олоҕун олоччу кинилэри кытары атаарбыт тустуу туһугар тугу сатыырын кыайарын оҥорбут киһи. Тустуу спордугар аналлаах мэтээллэри, Олимпиецтарбытыгар анаан мэтэллэри оҥортообүт көмүс тарбахтаах көмүс ууһа. Онон тустууну ханнак баҕарар үрдүкү таһымҥа кэпсэтэр, ырытыһар кыахтаах киһи. Ол иһин мин алта сыллааҕыттан кинини кытары кэпсэтэн кэлэр көлүөнэҕэ анаан хааллараары видио устуулары оҥорууну саҕалаабыппыт. Ол барыта миэхэ да, Степаҥҥа да баар. Бу да ыстатыйаны суруйарга үгэспитинэн видоҕа устан баран онтон суруйбутум. Степан Николаевич тылларын литературнай обработка эрэ оҥорон биэрдим. Көҥөммөппүн ким баҕарар ону миигиттэн устан ылан көрүөн сөп. Көҥүллүүбүн. Степан бу интервьютугар Олимпиец Александр Иванов ханан да сыһыана, сыта да суох.
    Аны миигин тустууну билбэт ойоҕостон сылдьар киһи дииргит эмиэ аньыы буолуо. Биһиги оҕо сааспытыгар тыа сиригэр ол-бу телевизор, көмпүүтэр араас атын улаатан эрэр уол оҕону аралдьытар туох да суоҕа. Ол да буоллар оччотооҕу оҕолор хата үчүгэйгэ, кэрэҕэ тардыстыылара сүрдээх үрдүк этэ. Ол сиэринэн улаатан эрэр уол оҕо буоларбытынан тустууну бука бары сэҥээрэрбит. Оччолорго иккис эрэсирээттээх тустуук кумирбытынан буолара. Уол оҕо бастыҥ баҕа санаата иккис эрэсирээттээх тустуук буолуу. Танда орто оскуолатыгар первэй разрядтаах Миша Калининскайы олох эргийэ сылдьан көрөрбүт. Онтон физкултура учууталлара Петр Васильев, Николай Гаврильев олус улахан авторитетынан туһаналлара. Кинилэр тугу диэбиттэрэ, тугу саҥарбыттара тустууга разрядтаах буоланнар уолаттарга суруллубатах сокуон. Үрдүкү кылаастарга тахсыыбытыгар Москваттан анал физкультурнай үрдүк үөрэхтээх, ССРС спордун маастара И.А Халдеев Мүрүгэ үлэлии кэлиитэ оройуон уолаттарыгар улахан бумунан буолбута. Кини эппит тылынан Мүрү уолаттара хатылаан этэн нэһилиэктэртэн киирэ сылдьар муҥнахтары таах саҥата суох ыыталлара. Иннокентий Андреевич уол оҕолорго автритета оннук муҥура суох улахана. Үс тустуу спордун маастара ”үһү”,-- диэнинэн биһигини сөп оҥороллоро. Сыл баһыгар атаҕар киниэхэ сборга киирдэххэ Иннокентий Андреевич үөрэтэргэр сыыһа туттубатах киһи, сыыһа саҥарбатах киһи, диэн улахан дьуһуурунай санааҕа ылларан муҥу көрөбүт. Кини тугу диэбитэ, тустуу албаһын хайдах оҥорорун, хайдах көрдөрбүтэ ханнык да сокуоннааҕар күүскэ толоруллара.
    Итинник син оскуоланы бүтэрэбит. Мин төрөөбүт Тандабар Саха сирин сэттэ төгүллээх чемпиона ССРС спордун маастара М.Н.Сибряков 1968 сылаахха холкуос бэрэссэдээтэлинэн үлэлии кэлбитэ. Кини Тандаҕа билигин да үлэлии турар бэртээхэй спортзал туттарбыта. Мин бу спортзалга болуотунньук быһыытынан үлэлээбитим. Онтон ЯПУ-1 бүтэрэн дойдубутугар И.А.Халдеев уолаттара үлэлии түмсэбит. Н.Крылов, Н.Рожин, И.Захаров, А.Константинов, Н.Константинов о.д.а. бэртээхэй ССРС спордун маастардара спорт оскуола арыйан үлэни саҕалаабыттара. Эмиэ нэһилиэктэргэ Мүрүгэ тустуу спорт саалаларын тутуу нэһилиэктэргэ күөстүү оргуйбута. Оҕо саастан бииргэ улааппыт уолаттарым көҕүлээбиттэрин кэннэ ханна барыахпыный? Түсүһэн иһэр буоллахпыт. Суоттуга киирэн нэдиэлэни быһа Н.Крылов, Н.Рожин, А.Константнов буолан олох чааһынайбытыгар үлэлиир курдук буор босхо Мүрүгэ тутуллар тустуу саалатыгар мас кэртибит. Ол иһин ким да биир солкуобайы аахсыбатаҕа. Онтон кэргэннэнэн Намҥа кэлбитим эмиэ тустуу спортзалата тутуллар эбит. Аны ону тутустум. Ол аата үс спортзаланы тутуспутум, диир бырааптаахпын.
    Өссө биири этиим. Мин физруктаабытым устата соххор солкуобайы кимтэн да көрдөөбөккө тустуу секциятын ыытарым. Ол да гыннар тоҕо эрэ ол үлэлээбит кэмнэрбин сүрдээх күндүтүк саныыбын. Хата манна биири санаан ааһар тоҕоостоох. Убайым И.И.Егоров кэргэнэ начальнай кылаас учуутала миигин сыллааҕы, квартальнай, нэдиэлэтээҕи былааннары бэлэмнээн поурочай былааннары оҥорорго үчүгэйдик үөрэппитэ. Онон уруоктарбар даҕаны, секцияларбар да, хайаан да поурочниктаах спортзалга киирэрим миэхэ үгэскэ кубулуйбута. Биирдэ эмэ уруокка, секцияҕа поурочнига суох киирдэхпинэ санаабар ыһыллаҕас, сыгынньах курдук куһаҕан баҕайытык сананарым. Уруоктары поурочнига суох биэрэртэн олох астыммат этим. Ити үөрэннэххэ олус туһалаах эбит этэ Ол иһин эбитэ дуу билигин даҕаны уруокка ханнык баҕарар үрдүк таһымнаах учууталлары-тренердэри кытары иитэр-үөрэтэр үлэ методикатын ырытыыга түгэнник биир тылы булабын. Хата эргиччи кыһамньылаах, олохо оннубун буларбар эргиччи көмөлөспүт, кыһамньылаах саҥаспар Егорова Мария Петровнаҕа түгэнинэн туһанан, хойутаан да буоллар ити үөрэҕин иһин махталбын биллэрэбин.
    Аны 1990 сылтан предпринимателлээтим. Ынах,сылгы, сибииньэ, аҕыйах маҕаһыын өссө баан саамай улахан учредителэ ол аата бааннаах киһи буоллум. Ол үлэлии сылдьан субуота аайы Нам спорт оскуолатыгар көҥүл тустууга бириис бэлэмниирим. Намтан РСФСР үтүөлээх спордун маастара буолбут, билигин СР Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (ИТ) норуодунай депутата П.Юмшанов аан бастаан европа чемпионатыгар тахсарыгар 300 000 солкуобайы уу харчынан ботугугуу түһэн баран ууран биэрдим. Оччолорго УАЗ массыына сыаната 50 000 солкуобай. Маны харчыбын аһыйан дуу, ирдээн дуу ахтыбатым. Көмөлтөм үтүө түмүктэрдээх буолбутуттан астынан аҕынным. Өссө мин этии киллэриибинэн уонна тэрээһимминэн Намҥа түөрт бастакы спорт маастардарыгар Семен Дмитриевка, Максим Тихоновка, Николай Гоголовка, бырааттыы Николай, Владимир, Алексеевтарга аһаҕас турнирдары тэрийбитим. Хас биирдиилэригэр спортивнай олохторун кэпсиир буклет кыра кинигэ суруйталаабытым. Аҥаардас мантан да көрдөххө мин тустууттан ырааҕа суох киһибин. Билигин төһө да сааһырдарбын үлэлии сылдьар дьоҥҥо көмө буолаарай,-- диэн үтүө санаанан ити ыстатыйаны бэлэмнэспитим.
    Соторутааҕыта Красноярскайга И.Ярыгин бирииһэ түмүктэннэ. Интернети көрдөххө онно эмиэ тустуу ситиһиититтэн астыммакка тустуу фанаттара кириитикэ бөҕө. Кириитикэ сүнньүнэн сөп. Оччотугар бу эмиэ Олимпиец Александр Иванов кигиитинэн тустуу фанаттара интернеккэ арааһы суруйаллар дуо? Олимпийскай чемпион Павел Пинигин биир халыҥ тэтэрээти тустуу хаамыытын туһунан сурунна, дииллэр. Өссө дьиктиргиир дьон баар. Павел Павлович хас күрэхтэһии аайы итинник халыҥ тэтэрээти толору сурук суруйар. Тугу суруйар буоллаҕай?--диэн сөҕөллөр. Онтон японецтар түөрт хас биирдиитэ халыҥ кинигэ буолар материалы иорегливынан сурунан барбыттар. Ол барыта арбаныы буолуо диигит дуо? Суох оннук эрэ буолбатах. Ону ырытан сыыһаларын көрдүүллэр. Ол сыыһаларын туоратан кыайыыга тахсар хардыылары булаллар. Павел Пинигин итинник үлэлээн тустуу үрдүкү таһымыгар сылдьарын көрдөрөр. Кини ханнык баҕарар сибиэһэй Олимпиеһы кытары тустуу мындырдарын кэпсэтэр ырытар кыахтаах. Ол аата тустуу сайдыытын кытары тэҥҥэ хааман иһэр. Онтон биһиги дьон норуот нолуогунан муспут харчытынан, тустуунан сибээстээн туристаан кэлбит “Улуу” тренердэрбит төһөнү сурунан, бэлиэтэнэн кэллилэр? Муҥ саатар үөрэтэ сылдьар тустууктарын хапсыһыыларын сурунарга аналистыырга үөрэппэттэр. Сыыһаларын халтыларын бу Степан Николаевич курдук хас эмэ сыл үлэлээн этэн, ыйан биэрдэххэ бэлэми туһаммат дьону үлэлииллэр эбит диибит дуо? Саха сирин патриоттара диэххэ сөп дуо? Ол аата бу дьон үлэлээбэтэхтэр. Дьэ уонна өссө олус улаханнык хомойбуттар үһү. Хата үлэҕитигэр-хамнаскытыгар кыһамньыта суох сыһыаҥҥытынан биһигини бэтэрээннэри хомоттугут. Мин биир бэйэм суруйа олорон тустууктар спорт ветерана Көмүсчүт суруктарын остуолларыгар ууран сытыаран памятка оҥостон туһаныахтара дии санаабытым, тиэрэтэ буолан таҕыста.
    Олимпиец диэн кимий? Былыргы грецияҕа Олимпийскай оонньуулары кыайбыт киһи таҥараны кытары кэпсэтэр статустаах таҥараҕа тэҥнээх дьонунан сыаналыыллара. Өллөхтөрүнэ таҥараны кытары бииргэ олорор, аһыыр бырааптаналлара. Кинилэри кириитикэлиир, саҥарар таҥараҕа айыы. Кинилэр тыыннаахтарыттан сибэтиэй дьон. Онтон биһиэхэ сахаларга хайдаҕый? Олимпиецтарбытын көҥүл саҥарабыт. Үлэтэ суох хаалларабыт. Олимпиецтарбытын муҥ саатар бэйэлэригэр туох да сыһыана суох дьыалаларынан итинник талбыт буруйдуубут, үөҕэбит. Бу аата хайдаҕый? Мин биир бэйэм бэйэбин даҕаны, Ыстапааны даҕаны тустууну билэрбинэн, ырытарбынан билигин үлэлии сылдьар тренердэртэн баҕас итэҕэс санаммаппын. Оччотугар боппуруос үөскүүр. СР правительствотын үлэһиттэрэ уонна спортивнай үлэһиттэр тренердэр Олимпиец иитэр иһин үлэлиигит. Бу иһин СР бүтсүөтүттэн сүрдээх элбэх харчы ороскуоттанар. Бары усулуобуйа олоччу оҥоһулунна. Сир аайы аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттиир спортивнай комплекс бөҕө тутулунна. Мин правительство салайааччыларын спортка сыһыана суох дьону өссө буруйдаабаппын. Онтон анал үөрэхтээх спорду салайааччылар уонна тренердэр үөрэтэр оҕолоро истэн турдахтарына бу Олимпиецтары хантайан туран сирэйдэригэр силлээн баран биһиги сиэннэрбитин хайдах Олимпийскай идеалларга, Олимпиец буолуҥ,--диэн үөрэтэллэрий? Эһиги кыайан үлэлиир кыаҕа да суох буоллаххатына бу баара суоҕа икки Олимпиецбытыгар сыһыаҥҥытын 180 кыраадыс уларытаргыт наада. Буолан баран биһиги Олимпиецтарбыт соҕотох бэйэлэрин эрэ интэриэстэригэр олорботтор. Республика улахан политическай боппуруостарынан дьарыктанар, норуокка ытыктанар дьон. Өскөтүн ити суруктан өһүргэнэр буоллаххытына эһигини дьон норуот кыһалҕаларын быһаарсар улахан сытыы политическай боппуруостарга ньуул дьон буоллаххыт. Онтон бөҕөс, боотур диэн кимий? Ханнык баҕарарар судаарыстыбаҕа аҕа да ууһугар бэйэтин хаан аймахтарын, дьонун норуотун иннигэр наада буоллаҕына тыынын да толук ууран көмүскүүр статустаах киһи. Эһиги ол статустан төрүт ырааххытын көрдөрдүгүт.
    Бу боппуруоска спортивнай үлэһиттэр, тренердэр кимиттэн тутулуга суох булгуччу эппиэт биэрэргит наада. Олимпиецтарбытыгар маннык хаҕыс сыһыан түмүгэр 40 сыл устата Олимпийскай мэтээли аҕалар иһин үлэлэстибит, харчы бөҕөтүн ороскуоттаатыбыт, спортивнай комплекс бөҕө тутулуна эрээри тоҕо эрэ ол мэтээлбит суох. Мин элбэх сиэннэрдээх оҕонньор төһө да мөлтөөн олордорбун мас--таас курдук эппиэккитин чуолкай истиэхпин баҕарабын.
    Иккис курдук мин спортивнай олоҕум бу үс Олимпиец тахсыбыт көлүөнэтигэр түбэспитинэн уонна кинилэри кытары күрэстэспит түгэннэрбинэн, чугас доҕордуу сыһыаннаахпынан, кинилэр планета чулуулара буолбуттарын кэрэһэлиир кыахтаахпынан мин эрэ буолуо дуо биһиги көлүөнэ бөҕөстөр бука бары чахчы улаханнык киэн туттабыт. Бу үс Олимпиецтыын биһиги көлүөнэ тустууктар биир тылы булбакка икки аҥы кытылга турбуппут эмиэ суох. Араас баара биһиги да сибэтиэй дьон буолбатах, боростуой дьон оҥорор бары алҕаһын оҥоробут. Ол эрээри биһиги үтүө сыһыаммытыгар мэһэй бас быраҕан бэтэрээннэргитин үөрдүбэккит. Биһиги билигин үксүбүт сааһыран анал барар сирбитигэр баран эрэбит. Онтон баар өттүлэрэ мөлтөөн балыыһаттан аахпат буоллубут. Биһиги кумирбытынан буолбут, биһиги эдэр сааспытын планета саамай бастыҥ ситиһиитин ситиһэн биһиги тус олохпутун киэргэппит Олимпиец Александр Николаевич Ивановтан бырастыы гыннаран айыыттан-хараттан ыраастанаргытын булгуччу ирдиибит.
    Билэҕит мин дьоммор норуоппар наада диэтэхпинэ Ил дархан уон араас хамыыһыйатын, экспертэрин аһаран киллэрбит программатын кытары сыыһатын ыйан көннөрөр суолу этэн суруйарбын, ырытарбын билэҕит. Бу суругу суруйарга Степан Николаевич кэлиҥҥи сыллаах ырытыылырын, бэлиэтээһиннэрин түмэн оҥорон тус бэйэтин эрэ санаата киирбитин суругу бэчээккэ бэлэмнээбит киһи быһыытынан кэрэһэлиибин. Манна күрүө намыһахтыы атын дьону күтүрүүр наадата суох. Буолан баран улуу Судаарыстыбаларга сибэтиэй киһинэн сыаналпаныахтаах Олимпиеһы.
    Бу мин эппит этиилэрбэр тустууну таптааччы фанаттар санааҕыт хайдаҕый?


    Арамаан Дьөгүөрэп.

    0
  • Баба5а Баатыр 23 апреля  

    тустуу

    Кыргыс үйэлэриттэн илдьэ сылдьар илбиспитин уһугуннарыаҕын.Ханнык баҕарар омугу билигин кинилэр кыргыс уолаттарын таһымынан көрөн сыана быһаллар.Уол оҕону иитиигэ урукку дорҕоонноох кэмнэргэ кыргыс киһитин кыра оҕо эрдэҕиттэн иитэллэрэ ,аҕа ууһун кинилэр инники күөҥҥэ киирэн көмүскүүллэрэ ,ол билигин даҕаны тутуһуллуохтаах.Улахан спортсмен буолар оҕо эрдэттэн такыллыахтаах.Этэргит курдук бу өттүгэр былаас өйөөһүнэ наада. Хас улуус аайы уолаттары туспа иитэр .үөрэтэр кырата биирдии детсад,оскуола баар буолуохтаах.Туспа уолаттарга аналлаах үөрэх программалаах.Төрдүс кылаас кэнниттэн хайысхаларын булуохтаахтар. Ким бокссер, ким тустуук, ким ММа уонна о.д.а. Билигин культурабыт,духовноспыт Аан дойду таһымыгар таҕыста. билигин эт-хаан өттүнэн сайдыыбыт ону ситиэн наада. Ити соругу ситистэхпитинэ аан дойду үрдүнэн айаһыа этибит. Саха өйдөөх омук.Буруйбут диэн ахсааммыт аҕыйах. Ол гынан баран туох баар ыарахаттары толкуйбутунан кыайыахтаахпыт.. Кыра кыайыылартан үөрүөххэ,Улахан кыайыылар кэлиэхтэрэ.

    0
  • Баба5а Баатыр 23 апреля  

    тустуу

    Атыннык этэр буоллахха аан дойдуга баар дьарык систематынан баран ити дьону кытта киирсэн инники күөҥҥэ биир эмэ оҕону сүүс сылга биир эмэтэ таһаарыахпытын сөп. Онон дьарык систематын олох төрдүттэн уларытан оҕо эрдэхтэн туохха да аралдьыппакка кыргыс илбиһигэр ииттэххэ түмүктэр бэрт сотору кэминэн баар буолуо этилэр.Уолу уол курдук иитиэххэ.

    0
  • 81 23 апреля  

    Сунгарига Зодиакка Вегаска бааллар саха боотурдара.
    Тыл-ос сытыыта, куус-уох улахана, дьусун-бодо мааныта.

    0
Ответ на тему: Хайдах саха боотурдарын иитиэххэ сөбүй?
Введите код с картинки*: 
Авторизуйтесь чтобы не вводить код каждый раз.
* Код состоит только из русских букв (кириллицы), если совсем непонятно, кликните на картинку — выйдет новый код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Предложения и замечания