Тыа хаһаайыстыбата.
Тыам сирэ  -  29 декабря 2015 12:57   982
Хата бэйэтин санаатын бытархайа сөхтөрөр

Туймаада хаһыат 10.12.2015 с. нүөмэригэр “Санаатын бытархайа сөхтөрөр”, диэн ааттаах Саха сирин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, ф. н. д., профессор Лазар Филиппов ыстатыйата тахсыбыт. Ыстатыйа саҕаланыытыгар автор маннык суруйар: “М.Е.Николаев аан дойдуну фермер аһатан олорор”, диэн “ырыалаах” этэ. Ол “ырыаны” Э.Б.Березкин күн бүгүнүгэр диэри “ыллыы” сылдьаахтыыр эбит, диир. Оччотугар Владимир Владимирович ол “ырыаны” эмиэ күн бүгүнүгэр, диэри ыллыы сылдьаахтыыр эбит дии. Л.Филиппов Э.Б.Березкины ”Өрөспүүбүлүкэ баһылыгар дураһыйбыт киһи санаата бытархайа киһини сөхтөрөр”, диэбит. Кини Путины саҥарбат. Куттаммыт. Эдэр Э.Б.Березкины аннынан санаан, сэнээн кыһыл тылынан атаҕастаан үөхпүт. Былыргы бассабыыктар быдан үйэлэргэ чааһынай бас билиини суох оҥорбуттарын күн бүгүҥҥэ диэри суолдьут сулус оҥостон ыллыы сылдьар Л.Филиппов санаата киһини сөхтөрөр. Көҥүл ырыынак сыһыаннаһыытыгар киирбиппит хас сыл буолла? Ол тухары өйдөммөт бу туох буолбут наука докторай? Хайдах харан хаалбыт пластинкатын холбоо да холбоо буоларый?
Урукку хомуньуустар чааһынай дьон бас билиилэрин эһэр өйдөбүлүн, үлэ ис мындырдарын баһылаан айан тутан үлэлиирин, дьон киһи үлэни тэрийэр интэриэһин күөмчүлүүр суох оҥорор өйдөбүллэринэн салайтаран суруйбут, дии санаатым. Быһаччыта билиҥҥи кириисис, экономическай балаһыанньа мөлтөх кэмигэр үлэ диэн ис мындырын адьас билбэт эрээри тыа хаһаайыстыбатын сокуонун ылыныыга халы мааргы тыл эппит.
Дьиҥэр улахан хаһаайыстыбалары тэрийии бигэ акылаата бастаан кыахтаах чааһынай ыаллары, бааһынайдары тэрийии буолуохтаах. Бас билэр балачча элбэх сүөһүлээх хаһаайыстыбалары бэлэмэ суох үрдүттэн тэриттэрэн хамаандалыы, дьаһайа эрэ сатыыр хаалынньаҥ өйдөбүллээх эбит. Билигин сүөһүлээх астаах кыахтаах ыаллар аймахтарынаан, үчүгэйдик өйдөһөр доҕотторунаан эрэ кыттыһан СХПК-ры, улахан хаһаайыстыбалары тэрийэр кыахтаахтар. Ону да бэйэлэрэ сүбэлэһэн: “Бу чахчы наада”,-- диэтэхтэринэ. Бүгүҥҥү көлүөнэ дьон үлэттэн тэйбит кэмигэр бу филосовскай наука доктора, профессор, норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ ааты ылбыт профессор этиитин мин ханнык да сваята, акылаата суох сып сырдык үчүгиий да үчүгэй кураанах идея, эмиэ хомуньууһумнарын курдук, великан таас дьиэ көҥдөйүн тута сатыыр черапахы архитектор курдук ылынным.
Биһиги айылҕабыт оҥорор араас уустук, уһун кыһыннаах кытаанах балаһыанньалара, суола ииһэ суох киэҥ нэлэмэн сиргэ ыһыллан олорор бөһүөлэктэргэ үлэни тэрийиигэ итии сылаас киин сирдэргэ холуйдахха себостоимоһыгар да таһаардаахха оҥорон таһаарыы ороскуота экономически хас эмэ бүк үрдүк. Бу араастаһыылары биһиги хас эмэ уонунан доктор, академик, профессор буолбут учуонайдарбыт да, муҥутуур үрдүк дуоһунастаммыт салайааччыларбыт да, хаһан даҕаны Саха сиригэр табаары оҥорон таһаарыы себостоимоһа, диэни хайҕатаары бас билэр институттаах эрээри баччааҥҥа диэри ааҕан суоттаан көрбөтүлэр. Бу улахан куруубай алҕас. Тыа хаһаайыстыбатыгар болҕомто олох ууруллубатын көрдөрөр. Онно маннык баар, итиннэ итинник баар дии, дии үтүктэ үрдүттэн хамаандалыы, дьаһайа сатаан үлүгэрдээх үгүс үбү күдэҥҥэ көтүппүттэрэ боростуойдук да санаан көрдөххө ол хантан сатаныай?
Манна салалтабыт үлэлиир систиэмэтин биэни атыыр оҕуһунан саптара сатаабыкка холуйан ис испиттэн сонньуйдум. Мин үлэни ис мындырын, укулаатын төрүт билбэт эрээри наар хамаандалыы, дьаһайа сатыыр тыа хаһаайыстыбатын э.н.д. Егор Афанасьевич ССРС систиэмэтин улугурбут лиидэрэ бу сүүрбэ биэс сыл тухары салалтаҕа тутаах дуоһунастарга сылдьан тыа хаһаайыстыбатын үлэтин эспитин, эмиэ итинник үлэ-хамнас, диэни үлэлээбэтэх Лазарь Филиппов өйдөбүлүн курдук эстэн хаалбыт туох да бас билиилэрэ суох дьоҥҥо КП, СХПК тэрийэ сатаан тыа сирин бүтэһиктээхтик эспитин, норуот хаһынатын харчытын күдэҥҥэ көтүппүтүн туһунан син боростуой да киһи өйдүөн сөбүн курдук суруйан суруйдум. Араас барыйаанынан быһаара сатаатым. Ону бу “Улуу” дьоннорбут хаппыт мэйиилэрэ баччааҥҥа диэри кыайан өйдөөбөтүн хата мин сөхтүм. Дьэ, бу маннык улугурбут, кэхтибит эстибит өйдөбүллээх дьон билигин да араатардыы сылдьалларыттан сааттым. Маннык дьон биһиги оҕолорбутун, сиэннэрбитин үөрэтэр буолан бу үлүгэрдээх күүстээх сайдыы үйэтигэр олохпут дьону кытары тэҥҥэ сайдыахтааҕар тыа сиригэр кэхтэ турара чахчы да сөп эбит, диэн түмүккэ кэллим.
Кырдьык билигин ил дархаммыт сокуона, диэн арбыыр сиикэй сытыйбыт тыа хаһаайыстыбатын эспит механизмнарын сокуон оҥорон олоххо киллэрэн аны олох аҕыйах сылынан: “Саха сиригэр сахалар, эбээннэр былыр маннык ынахтаахтара, сылгылаахтара, табалаахтара эбитэ үһү”,--диэн хартыыҥка ойуутун көрдөрөн сиэннэрбитин оскуолаҕа үөрэтэр күннэрэ чахчы чугаһаабыт. Дьэ, үөрэх билии тыл дуохтара Г. Филиппов, филосов Л.Филиппов курдук профессордарга сиэннэрбин үөрэтэ ыытабын дуо? Сэрэннэххэ сатаныыһы.
Эрнст Борисович бигэ туруктаах бааһынайдары, чааһынай ыалы өйүүр туһунан саамай сөпкө этэр. Кини көҥүл ырыынакка үлэлиир кыахтаах чааһынай киһини өйүн-санаатын, айар дьоҕурун, үлэ мындырдарын баһылаан, сайыннаран ханнык да үлэ буоллун ону олоххо киллэрэ сатыыр. Киһи аймах былыр былыргаттан илдьэ кэлбит чааһынай бас билиитин, өйүн-санаатын төрдүттэн түөрэн суох оҥорбут коммунистическай система салайааччылара тыыннаахтарын тухары итини өйдүүр, тумуһурдуур дьоҕурда да, кыахтара да мэлийбит. Билигин Россия президенэ В.В.Путин эмиэ олоҕу тэрийии сүрүн акылаата чааһынай предпринимательствоны өйүөххэ, диэн этэ турарын үрдүнэн өсөһө, өсөһө итинник тиэрэ тыллаһа, сокуон оҥоро сырыттахтара. Аата сүрүн.
Бэл Ф. Энгельс биһигини маннык эппит диэн кэпсииллэр: “Сахалар коллективнай үлэҕэ муҥхалыыры эрэ сатыыллар, онтон айылҕаларынан бука бары чааһынай үлэҕэ ураты дьоҕурдаахтар”,--диэн. Лазарь Филиппов К.Маркс, Ф.Энгельс үөрэхтэрин сааһыҥ тухары үөрэппит философ киһи итини баҕас билэр буолуохтааххын.
Муҥ саатар уон, сүүрбэ, отут ынахтаах эбэтэр сылгылаах дьон тэрийбит бүччүм (компактнай) СХПК-ра бигэ туруктаах буолуохтарын сөп. Ону да адьас үчүгэйдик бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөр, сүбэнэн иллээхтик итэҕэстэрин ситирсэн биэрэр кыахтаах дьон эрдии-ойохтуу курдук өйдөһөн холбостохторуна эрэ кыаллыа. Бэйэни салайыныы, чааһынай эрэ буолуу итинтэн төрөөн тахсыахтаах. Адьас туга да суох, тугу да сатаабат киһи: “Үлэни тэрийиэм этэ”, диэн тугунан кыттыһыан сөбүй? Арай бытархай харчы умналаан, мунньан, кымаахтаһан бытыылка ылан иһэн санаатын чэпчэтиниэ эбитэ дуу? Итинник киһи коллективка хайдах үлэлиэй? Билигин Е.А.Борисов тыа хаһаайыстыбатын үлэтин дэриэбинэҕэ эһэн бэйэтэ да маннык көстүү дэлэйдэ. Оттон хамнастаах киһи бэйэтэ аһыырын баҕас маҕаһыыҥҥа баары ылыан сөп. Ол эрээри бука бары хайдах да бюджекка үлэлиир кыахпыт суох. Холобура бюджеттан хамнастаах Лазарь Филиппов бытыылка ылар буоллаҕына кыттыһа сатаабата чуолкай. Харчыта суох мөлтөх киһини кытары туох санааттан кыттыһыай? Саатар бу боростуой холобурунан өйдөө ытыктабыллаах ф.н.д. профессор Лазарь Филиппов.
Биһиги ил дархаммыт морально да, экономически да, түөрүйэ да, үлэ ис мындырын үөрүйэхтэрин да, дьонугар сатаан өйөөбөккө, ииппэккэ дьону эһэн кэбиһэн баран саатар итини сатаан өйдүүр кыаҕыттан таҕыста. Ол иһин чахчы биир көлүөнэҕэ үөскээбит, биир дойдулаахпыттан төрүт олохтоох саха, эбээн дьонун, хаан-уруу аймахтарым олоҕун укулаатын айгыраппытыттан кэлэйэн, хомойон Туймаада хаһыат сирэйин араастаан суруйан марайдыы сатаатым. Санаам батарбакка Лазарь Филиппов ыстатыйатыттан сылтаан бүгүн эмиэ ол санаабын быыкаатык быктардым.
Син учуонай аата учуонай диэх курдук. Судаарыстыбалар бюджеттарыттан төһө бырыһыанын тыа хаһаайыстыбатыгар угалларын аҕалан хата холобурдаабыт. Дьэ, уонна тыа хаһаайыстыбатыгар бюджет 18-29% үбүлүүр наадатын саамай сөпкө эппит. Ол эрээри улахан табаарынай хаһаайыстыбалары бу үлэттэн-хамнастан тэйэн олорор көлүөнэҕэ тэрийиэххэ, диэн киһи өйүгэр баппаттык, толоостук, тиэрэ тылласпыт. Итини хара үлэ диэни олох билбэт арай биһиги “күн судаар Дьөгүөрбүт” сөбүлүү иһиттэ ини.
Ытыктабыллаах Лазарь Филиппов бэл ССРС кэмигэр саха сиригэр промышленность олус күүскэ сайдыбытын суотугар билиҥҥи СР бюджетынааҕар үгүс үбү тыа хаһаайыстыбатыгар уган ити эн этэриҥ курдук собхуостары тэрийэ сатаабыттара. Онно күлүк курдук сылдьан үлэлээбитэ буолан хамнас ылар дьон элбэх этэ. Онон хата дьону сүрэҕэ суох оҥорон үлэттэн тэйиппиппитин умуна охсубуккун дуу? Улахан хаһаайыстыбалары тэрийиигэ ити этэр харчыҥ муораҕа хааппыла. Эн эмиэ ил дарханыҥ курдук табыллыбаты, сатамматы талан тиэрэтин тылласпыккын. Олоҕу хас эмэ үйэни ырааҕы өтө көрүөхтээх филосовым, диэтэххэ олоҕу, үлэ-хамнас ыарахаттара, араас мындыр тэрээһиннэрэ, үлэлиир үлэлээбэт дьону араарбат, учуоттаабат саарбах тыллаах-өстөөх өйүҥ санааҥ бытархайын көрдөрбүккүн.
Хата итиччэ үбүнэн дэриэбинэҕэ кыра сааһыттан ыарахан бааһынайдааһын хара үлэтигэр эриллибит Э.Б.Березкин этэрин курдук чахчы үлэлиир кыахтаах чааһынай ыаллары, бааһынайдары өйөөбүт киһи дэриэбинэ иһэ үлэнэн-хамнаһынан ньирилии, олох бырылыы түһүө этэ, диэбитиҥ буоллар интэриэһиргиэххэ син сөп эбитэ буолуо. Ону да бэрт элбэх сыранан, сэрэнэн дьон санаатын түмэн үчүгэйдик үөрэтэн, табан тэрийдэххэ сатаныа. Билигин дьон үлэттэн аһара тэйдэ. Холобура Дьөгүөр Афанасьевич ийэтин дойдута биһиги Тандабыт үрэҕин төрдүгэр сүөһү аһылыгынан олус өлгөм үүнүүлээх өрүс сиргэ Түүлээххэ ССРС саҕана собхуос сүөһүтүгэр эбии 160-170 ыал сүөһүтүн холбоон 600 ынах сүөһү баар буоллаҕына билигин 26 ыалга 246 эрэ ынах сүөһү хаалбыт. Ол аата итинтэн 40 бырыһыана ыанар ынах. Билигин ханна да итинник хартыына. Ол аата дэриэбинэ ыалын 75 бырыһыана сүөһүтэ суох. Ону да сүөһү бюджеттан хамнастаах отун-маһын тиэнэр кыахтаах кырдьаҕас ыалларга хаалла. Аны бу кытыы сиргэ олорор кооперативтарга үүттэрин туттарбат дьоҥҥо субсидия бэриллибэт. Бюджет үлэһиттэриттэн уратылара дэриэбинэҕэ үлэтэ-хамнаһа суох халтай хаама сылдьар. Бэл ССРС саҕана ити ыаллар олоччу ынах сүөһүлээх этилэр. Онон философияны төһө да ытыктаатарбын бырастыы гын эн ити этиигин төрүт ылымматым.
Ответов 0 Написать ответ
Ответ на тему: Тыа хаһаайыстыбата.
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Предложения и замечания